‘Đốm lạnh’ kỳ lạ ở Bắc Đại Tây Dương có thể báo hiệu thảm họa khí hậu

Một “đốm lạnh” bí ẩn tồn tại suốt hơn một thế kỷ ở Bắc Đại Tây Dương vừa được các nhà khoa học giải mã kèm theo lời cảnh báo thế giới có thể đang tiến gần đến một trong những điểm bùng phát khí hậu nguy hiểm nhất.

Trong khi phần lớn các đại dương trên thế giới ngày càng nóng lên do biến đổi khí hậu, một vùng biển rộng lớn ở Bắc Đại Tây Dương lại liên tục lạnh đi. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Tại khu vực Bắc Đại Tây Dương, phía nam Greenland và Iceland, một vùng biển rộng lớn đang diễn ra hiện tượng hết sức bất thường. Trong khi phần lớn các đại dương trên thế giới ngày càng nóng lên do biến đổi khí hậu, khu vực này lại liên tục lạnh đi.

Theo trang sciencealert.com, trong một nghiên cứu mới công bố, các nhà khoa học cho rằng họ đã tìmra lời giải cho bí ẩn này, đồng thời đưa ra cảnh báo đáng lo ngại rằng thế giới có thể đang tiến gần đến một trong những điểm bùng phát khí hậu nguy hiểm nhất.

Vùng nước nói trên, thường được gọi là “đốm lạnh” (cold blob) hoặc “lỗ hổng nóng lên” (warming hole), đã giảm gần 1 độ C kể từ năm 1900.

Trong nhiều năm qua, giới khoa học tranh luận liệu hiện tượng này xuất phát từ việc đại dương mất nhiệt ở bề mặt do thay đổi gió và mây hay là dấu hiệu cho thấy một hệ thống hải lưu quan trọng đang suy yếu. Nghiên cứu mới kết luận nguyên nhân nằm ở giả thuyết thứ hai, đồng thời cho thấy một tương lai đáng lo ngại.

Dấu hiệu hệ thống hải lưu khổng lồ đang suy yếu

Hệ thống AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation – Vòng tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương) hoạt động như một băng chuyền khổng lồ dưới đại dương.

Hệ thống này đưa dòng nước ấm từ vùng nhiệt đới lên Bắc bán cầu, nơi nước nguội dần, chìm xuống và chảy trở lại phía Nam.

Nhiều nghiên cứu cho thấy AMOC đang suy yếu khi hiện tượng nóng lên toàn cầu do con người gây ra làm băng tan và lượng nước ngọt đổ vào đại dương ngày càng nhiều, phá vỡ sự cân bằng tinh tế giữa nhiệt độ và độ mặn của nước biển.

Một số nhà khoa học cảnh báo AMOC có thể đang tiến gần đến một điểm tới hạn ngay trong thế kỷ này. Nếu vượt qua ngưỡng đó, hệ thống có nguy cơ sụp đổ trong tương lai.

Kịch bản AMOC ngừng hoạt động được xem là một thảm họa toàn cầu. Nó có thể làm mực nước biển dâng nhanh hơn dọc bờ Đông nước Mỹ, khiến châu Âu phải đối mặt với những mùa đông khắc nghiệt hơn và làm thay đổi các hệ thống gió mùa ở châu Phi, kéo theo hạn hán kéo dài.

Nghiên cứu mới phát hiện điều gì?

Từ lâu, nhiều nhà khoa học cho rằng “đốm lạnh” giống như “dấu vân tay” cho thấy AMOC đang thay đổi, bởi đây là khu vực nhận phần lớn lượng nhiệt mà hệ thống hải lưu này vận chuyển tới.

Để tìm hiểu rõ hơn, các nhà nghiên cứu đã kết hợp dữ liệu nhiệt đại dương thu thập từ vệ tinh, thiết bị đo đạc thực địa cùng các mô hình khí hậu.

Kết quả cho thấy hiện tượng lạnh đi không chỉ diễn ra ở bề mặt biển mà còn xuất hiện ở các tầng nước sâu, nơi những yếu tố khí quyển như gió và mây có ảnh hưởng rất hạn chế.

Theo Giáo sư vật lý và hải dương học Stefan Rahmstorf thuộc Đại học Potsdam (Đức), đồng thời là đồng tác giả nghiên cứu, tất cả các dấu hiệu đều cho thấy AMOC đang tác động đến quá trình vận chuyển nhiệt trong đại dương và chính điều đó khiến khu vực này lạnh đi.

Ông cho biết còn nhiều bằng chứng khác độc lập với hiện tượng “đốm lạnh” cho thấy AMOC đang suy yếu, trong đó có những nghiên cứu nhận định hệ thống này hiện ở trạng thái yếu nhất trong khoảng 1.000 năm qua.

Giới khoa học vẫn thận trọng

Một số nghiên cứu trước đây từng chứng minh rằng các điều kiện khí quyển cũng có thể tạo ra hiện tượng “đốm lạnh” mà không cần tới tác động của AMOC.

Tuy nhiên, ông René van Westen, nhà nghiên cứu khí quyển và đại dương tại Đại học Utrecht (Hà Lan), người không tham gia nghiên cứu, cho rằng việc nghiên cứu mới cho kết quả nhất quán từ nhiều bộ dữ liệu khác nhau đã giúp tăng độ tin cậy cho các kết luận.

Trong khi đó, Giáo sư David Thornalley tại Đại học London nhận định nghiên cứu này củng cố thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa “đốm lạnh” và sự suy yếu của AMOC. Tuy vậy, ông lưu ý dữ liệu thực tế về đại dương vẫn còn hạn chế, do đó các bộ dữ liệu hiện nay chỉ nên được xem là những ước tính tương đối tốt chứ chưa phản ánh hoàn toàn chính xác thực tế.

Ông cho rằng vẫn còn nhiều bất định và nghiên cứu này chưa thể được xem là tiếng nói cuối cùng về vấn đề.

Cùng quan điểm, nhà khoa học khí hậu Jonathan Baker thuộc Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) nhận định nghiên cứu mới chỉ bổ sung thêm bằng chứng cho giả thuyết AMOC góp phần tạo ra “đốm lạnh”, thay vì chấm dứt hoàn toàn cuộc tranh luận kéo dài nhiều năm trong giới khoa học.

Dù vậy, kết quả nghiên cứu một lần nữa làm dấy lên lo ngại rằng một trong những hệ thống điều hòa khí hậu quan trọng nhất hành tinh có thể đang suy yếu nhanh hơn dự kiến, kéo theo những tác động sâu rộng đối với thời tiết và khí hậu toàn cầu trong tương lai.