Diễn biến những đòn đánh âm thầm của Israel và Mỹ nhằm làm cạn tiền Hezbollah

Israel và Mỹ không chỉ nhằm vào vũ khí của lực lượng Hezbollah. Hai nước còn muốn cắt đứt nguồn tiền của lực lượng này.

Khói bốc lên sau một cuộc không kích của Israel nhằm vào một chi nhánh của Al-Qard Al-Hassan tại Mashgharah, miền Đông Liban, ngày 2/3/2026. Ảnh: Tân Hoa xã

Theo truyền thông Mỹ ngày 9/8, khi Israel phát động cuộc chiến mới nhất nhằm vào Hezbollah hồi tháng 3, những mục tiêu đầu tiên mà quân đội cảnh báo sẽ tấn công không phải các kho vũ khí hay trung tâm chỉ huy ngầm. Đó là các ngân hàng.

Các máy bay chiến đấu Israel đã san phẳng hơn chục chi nhánh của một tổ chức tài chính hoạt động kín tiếng có tên Al-Qard al-Hassan, lâu nay bị cáo buộc hoạt động như ngân hàng của Hezbollah tại Liban. Các cuộc không kích tiếp theo nhằm vào những cửa hàng đổi tiền mà Iran sử dụng để chuyển tiền cho Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Liban, cũng như các trạm xăng tạo doanh thu cho lực lượng này.

Thông qua các cuộc tấn công, Israel gửi đi thông điệp rõ ràng: tiền của Hezbollah, chứ không chỉ kho vũ khí của lực lượng này, đang nằm trong tầm ngắm.

Cuộc chiến bắt đầu hồi tháng 3 là cuộc xung đột thứ hai giữa Israel và Hezbollah trong chưa đầy 3 năm. Trong cuộc xung đột trước đó, bắt đầu vào cuối năm 2023, Israel đã tiêu diệt thủ lĩnh lâu năm của Hezbollah là ông Hassan Nasrallah cùng nhiều nhân vật cấp cao khác của phong trào này.

Nắm bắt thời điểm Hezbollah suy yếu

Mỹ và Israel nhận thấy Hezbollah dễ bị tổn thương và phối hợp các nỗ lực nhằm siết chặt nguồn tài chính của lực lượng này. Hai bên nhằm vào các mạng lưới tài chính vốn lâu nay là nền tảng sức mạnh của Hezbollah, đồng thời gia tăng sức ép đối với chính phủ Liban yêu cầu giải giáp lực lượng này.

Trong khi các cuộc chiến với Hamas tại Gaza và với Iran thu hút chú ý của thế giới, động thái siết chặt tài chính của Hezbollah là mặt trận âm thầm hơn trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm làm suy yếu khả năng của Iran trong việc mở rộng sức mạnh thông qua các lực lượng thân Iran trên khắp Trung Đông.

Được thành lập năm 1982, Hezbollah từ lâu được xem là lực lượng chủ chốt trong mạng lưới này.

Tài chính của Hezbollah được giữ kín và chưa rõ mức độ các biện pháp siết chặt đã tác động đến mạng lưới hoạt động rộng lớn của lực lượng này như thế nào. Hezbollah và nhà tài trợ chủ chốt là Iran cũng đã chứng tỏ khả năng chống chịu trước các nỗ lực làm suy yếu họ, khi có thể khôi phục năng lực quân sự và tìm ra những cách thức mới để duy trì dòng tiền.

Tuy nhiên, Hezbollah đang gặp khó khăn trong chi tiền cho mạng lưới phúc lợi xã hội rộng lớn, vốn lâu nay là nền tảng giúp lực lượng này duy trì sự ủng hộ trong cộng đồng người Hồi giáo dòng Shiite tại Liban. Lực lượng này cũng ngày càng ưu tiên chi tiêu quân sự sau khi các chiến dịch tấn công của Israel gây tổn thất nặng nề cho năng lực của mình.

Người phát ngôn của Hezbollah, ông Youssef al-Zein, phát biểu hồi tháng 5 rằng lực lượng này đã dừng các khoản hỗ trợ tài chính từng cam kết với những người ủng hộ trong bối cảnh phải đáp ứng nhu cầu của hàng trăm nghìn người phải sơ tán vì chiến tranh.

Trước khi chiến tranh nổ ra, Bộ Ngoại giao Mỹ ước tính Iran cung cấp khoảng 700 triệu USD mỗi năm cho Hezbollah, chiếm phần lớn trong ngân sách thường niên khoảng 1 tỷ USD của lực lượng này. Theo các quan chức Liban, Mỹ và Israel, Iran đã tăng hỗ trợ tài chính cho Hezbollah trong năm qua, nhưng khoản tiền này vẫn không đủ để trang trải những chi phí đáng kể liên quan đến chiến tranh của Hezbollah.

Mỹ gây sức ép với Liban

Chiến dịch siết chặt tài chính của Hezbollah thực sự bắt đầu vào cuối năm 2024. Không lâu sau khi lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian chấm dứt cuộc chiến Israel – Hezbollah, chính quyền của Tổng thống Syria Bashar al-Assad bất ngờ sụp đổ, khiến Hezbollah bị cô lập hơn bao giờ hết.

Hezbollah mất tuyến buôn lậu quan trọng đúng vào thời điểm lực lượng này cần tiền để tái thiết và duy trì hoạt động.

Trong nhiều thập kỷ, Hezbollah duy trì “nhà nước trong nhà nước” tại Liban, nơi lực lượng này cung cấp lương thực, nhà ở và tiền lương cho những người trung thành. Hezbollah xây dựng mạng lưới truyền thông, thành lập các bệnh viện và trường học, thu doanh thu từ các trạm xăng và công ty dược phẩm, đồng thời tích lũy kho vũ khí mạnh hơn quân đội của chính nhà nước Liban với sự hậu thuẫn tài chính của Iran.

Tuy nhiên, khi tuyến đường bộ từ Syria vào Liban về cơ bản bị cắt đứt, Iran đã khẩn trương tìm những phương thức khác để tài trợ cho Hezbollah.

Iran chuyển sang sử dụng sân bay Beirut, nơi trong nhiều năm nằm dưới sự kiểm soát của Hezbollah và được sử dụng để tiếp nhận tiền cùng vũ khí từ Iran. Nhưng các quan chức Mỹ và Israel đã lần theo dấu vết này.

Đầu năm 2025, các quan chức Mỹ chuyển tới chính phủ Liban cảnh báo của Israel, rằng Iran vận chuyển những vali chứa đầy USD cho Hezbollah trên các chuyến bay dân sự tới Beirut, trong một số trường hợp do các nhà ngoại giao Iran mang theo. Cảnh báo này khiến Liban đình chỉ tất cả các chuyến bay từ Iran và biện pháp này vẫn được duy trì.

Các nhân viên sân bay có liên hệ với Hezbollah cũng bị loại khỏi vị trí, trong khi nhà chức trách Liban bố trí các sĩ quan an ninh phối hợp với các quan chức Mỹ.

Khi ông Ali Larijani, Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, thăm Liban hồi tháng 8/2025, cuộc gặp giữa ông và Thủ tướng Nawaf Salam cho thấy những thay đổi sâu sắc trong nước. Ông Salam nói trong cuộc phỏng vấn: “Thông điệp của chúng tôi với Iran rất rõ ràng. Chúng tôi không thể cho phép Iran can thiệp vào công việc nội bộ của mình”.

Vài tháng sau, ông Larijani thiệt mạng trong cuộc chiến giữa Mỹ -Israel và Iran.

Liban siết giám sát nền kinh tế tiền mặt

Sau đó, Mỹ chuyển chú ý sang Ngân hàng Trung ương Liban. Nền kinh tế Liban chủ yếu vận hành bằng tiền mặt và Bộ Tài chính Mỹ cho rằng Hezbollah đã lợi dụng điều này để rửa tiền bất hợp pháp và chuyển tiền từ Iran.

Năm 2025, chính quyền Tổng thống Trump đã tìm cách gây ảnh hưởng đến việc bổ nhiệm thống đốc mới của Ngân hàng Trung ương Liban.

Thống đốc mới, ông Karim Souaid, nhanh chóng thể hiện xu hướng hành động chống Hezbollah. Theo một quan chức cấp cao của Ngân hàng Trung ương và một bản ghi nhớ nội bộ, ông gạt sang một bên hoặc sa thải các quan chức ngân hàng cấp cao bị nghi có liên hệ với Hezbollah, yêu cầu kiểm tra văn phòng để phát hiện thiết bị nghe lén và từ chối sử dụng máy tính do ngân hàng cấp vì lo ngại bị giám sát.

Sau khi thống đốc mới được Mỹ hậu thuẫn nhậm chức, Ngân hàng Trung ương Liban bắt đầu điều tra các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ chuyển tiền lớn nhất nước và nghi vấn Hezbollah sử dụng các doanh nghiệp này để vận chuyển tiền. Từ khi cuộc điều tra bắt đầu, nhà chức trách Liban đã tăng cường giám sát hoạt động chuyển tiền.

Văn phòng truyền thông Hezbollah gọi những cáo buộc cho rằng lực lượng này đã lợi dụng nền kinh tế tiền mặt của Liban là sai sự thật và hoàn toàn vô căn cứ.

Khi các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ chuyển tiền bị giám sát chặt chẽ hơn, Hezbollah tiếp tục phụ thuộc nhiều vào mạng lưới các cơ sở đổi tiền ít chịu sự quản lý hơn. Mạng lưới này nhanh chóng trở thành kênh chủ yếu để Iran tài trợ cho lực lượng này.

Các khoản tiền được chuyển từ Iran qua Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq bằng hawala, một hệ thống chuyển tiền không chính thức giữa các nhà môi giới, trong đó tiền mặt thực tế không nhất thiết phải vượt qua biên giới.

Khi Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt những người đổi tiền Liban hồi tháng 11/2025, cơ quan này cho biết Iran đã chuyển khoảng 1 tỷ USD cho Hezbollah trong năm đó, chủ yếu thông qua phương thức hawala.

Ông Hassan Moukalled, một người đổi tiền bị Bộ Tài chính Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt, cho biết sức ép quốc tế khiến việc vận chuyển tiền trở nên khó khăn hơn nhưng Hezbollah đang thích ứng.

Hezbollah chịu sức ép tài chính

Khi chiến dịch siết chặt tài chính tăng tốc, hệ thống phúc lợi của Hezbollah bắt đầu có dấu hiệu căng thẳng. Các quan chức và những người thụ hưởng của Hezbollah cho biết tiền lương nhìn chung vẫn được trả cho hàng chục nghìn tay súng, nhưng một số dịch vụ xã hội đã bị thu hẹp khi lực lượng này phải cân đối các khoản chi tiêu. Hezbollah đã cố gắng huy động tiền ở bất cứ nơi nào có thể.

Hồi tháng 2, vài tuần trước khi cuộc chiến Israel – Hezbollah mới nhất bắt đầu, Bộ Tài chính Mỹ cho biết các quan chức cấp cao của Al-Qard al-Hassan (ngân hàng trên thực tế của Hezbollah) đã thành lập chuỗi công ty kinh doanh vàng để huy động tiền mặt. Các sổ sách và đánh giá của các nhà phân tích theo dõi nền kinh tế tiền mặt của Hezbollah cho thấy doanh số vàng đã tăng trong năm qua.

Một lý do Hezbollah muốn chuyển vàng thành tiền mặt là các cuộc không kích của Israel đã phá hủy phần lớn lượng dự trữ ngoại tệ và vàng của lực lượng này.

Năm 2025, Liban cấm các ngân hàng và công ty môi giới trong nước giao dịch với Al-Qard al-Hassan, qua đó tiếp tục cô lập Hezbollah khỏi hệ thống tài chính chính thức.

Hàng trăm nghìn người Liban, trong đó có nhiều người ủng hộ Hezbollah, phụ thuộc vào Al-Qard al-Hassan để vay các khoản không tính lãi và nhận các khoản hỗ trợ liên quan đến chiến tranh.

Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump đang gây sức ép buộc chính phủ Liban đóng cửa hoàn toàn tổ chức này.

Sau cuộc chiến năm 2024, Hezbollah cho biết Al-Qard al-Hassan sẽ phân phối từ 12.000-14.000 USD cho mỗi hộ gia đình có nhà bị phá hủy. Tuy nhiên, theo người phát ngôn Hezbollah, ông al-Zein, những khoản bồi thường liên tục bị trì hoãn này đã hoàn toàn bị đình chỉ.