Châu Âu trăn trở về “chiếc ô hạt nhân”

Các nhà lãnh đạo châu Âu, lo ngại trước những mối đe dọa từ đối thủ và hoài nghi về tương lai các cam kết an ninh của Mỹ, đang tranh luận về việc tăng kho vũ khí hạt nhân của riêng mình.

Một cuộc tập trận của NATO ở châu Âu (Ảnh: Reuters).

Trong khi Mỹ và Nga mỗi bên có hàng nghìn đầu đạn hạt nhân, thì tại châu Âu chỉ có Pháp và Anh sở hữu vũ khí nguyên tử, với tổng số cộng lại ở mức hàng trăm.

Những phát biểu ngày càng cứng rắn của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến các đồng minh châu Âu đặt câu hỏi liệu họ có thể mạo hiểm tiếp tục dựa vào sự bảo vệ của Mỹ hay không.

“Một lần nữa, người châu Âu không thể tiếp tục phó mặc việc tư duy về răn đe hạt nhân cho Mỹ”, một nhóm chuyên gia cảnh báo trong báo cáo công bố tại Hội nghị An ninh Munich. Báo cáo kêu gọi châu Âu “khẩn trương đối mặt với một thực tế hạt nhân mới”.

Phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết ông đã tiến hành “các cuộc trao đổi kín với Tổng thống Pháp về răn đe hạt nhân châu Âu”.

Thủ tướng Anh Keir Starmer nói rằng lực lượng răn đe hạt nhân của Anh vốn đã bảo vệ các thành viên NATO khác, nhưng nhấn mạnh ông đang “tăng cường hợp tác hạt nhân với Pháp”.

Ông Starmer cho biết “bất kỳ đối thủ nào cũng phải hiểu rằng trong khủng hoảng, họ có thể phải đối mặt với sức mạnh kết hợp của chúng tôi” cùng với Pháp.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte khẳng định không ai đang cân nhắc việc thay thế hoàn toàn “chiếc ô hạt nhân” của Mỹ, vốn đã bảo vệ cho các nước NATO ở châu Âu trong nhiều thập kỷ.

Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby cho biết ông Trump “đã làm rõ rằng răn đe hạt nhân mở rộng của Mỹ vẫn áp dụng” ở châu Âu.

Ông nói Mỹ “sẵn sàng tiếp nhận đóng góp lớn hơn từ châu Âu cho năng lực răn đe của NATO”, nhưng nhấn mạnh các cuộc trao đổi cần “rất tỉnh táo” và “thận trọng” do lo ngại về phổ biến vũ khí hạt nhân và bất ổn.

Trong một thời gian dài, châu Âu đã không thảo luận về vấn đề vũ trang hạt nhân. Tuy nhiên, họ đang lo ngại mối đe dọa từ Nga và cam kết có dấu hiệu giảm đi của Mỹ, và điều này đã tác động tới các cuộc thảo luận gần đây.

Nga nhiều lần bác bỏ có kế hoạch tấn công châu Âu, nhấn mạnh họ không có lợi ích gì khi làm như vậy.

Báo cáo của Hội nghị An ninh Munich đưa ra 5 phương án hạt nhân cho châu Âu, đồng thời cảnh báo rằng không phương án nào là tốt nhất. Họ nhấn mạnh “không có lối thoát chi phí thấp hay không rủi ro” cho tình thế hạt nhân của châu Âu.

“Thời kỳ mà châu Âu có thể cho phép mình tự mãn về chiến lược đã kết thúc,” các tác giả viết, kêu gọi các nhà hoạch định chính sách châu Âu “đối diện trực tiếp và không trì hoãn vai trò của vũ khí hạt nhân trong phòng thủ lục địa, và đầu tư nguồn lực cần thiết để thực hiện điều đó một cách chuyên nghiệp”.

Năm phương án được liệt kê gồm: Tiếp tục dựa vào răn đe của Mỹ; tăng cường vai trò của vũ khí hạt nhân Anh và Pháp trong một cơ chế răn đe châu Âu; cùng phát triển vũ khí hạt nhân châu Âu làm răn đe; tăng số quốc gia châu Âu sở hữu kho hạt nhân riêng; hoặc mở rộng sức mạnh quân sự thông thường của châu Âu để tạo ra răn đe phi hạt nhân đáng gờm hơn.

Các chuyên gia cho rằng duy trì hiện trạng và dựa vào sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ vẫn là “lựa chọn khả tín và khả thi nhất” trong ngắn hạn.

Hiện nay, rất ít người tin rằng châu Âu có thể đảm nhận hoàn toàn trách nhiệm răn đe trong ngắn hạn. Dẫu vậy, các chuyên gia hoan nghênh việc tranh luận chính trị ngày càng nghiêm túc về vấn đề vốn từ lâu khiến các nhà hoạch định quân sự lo ngại.

“Đó là điều rất tích cực, nhưng giờ chúng ta cần hành động,” bà Heloise Fayet, thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (Ifri), một trong những tác giả đóng góp cho báo cáo, nói với AFP.

Báo cáo lưu ý rằng cả Pháp và Anh đều sẽ đối mặt với nhiều thách thức nếu mở rộng kho vũ khí và mở rộng bảo hộ hạt nhân trên khắp châu Âu, từ chi phí lớn đến những câu hỏi phức tạp về việc ai nắm quyền quyết định cuối cùng trong việc phóng đầu đạn.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, người trước đây từng nêu khả năng mở rộng chiếc ô hạt nhân của Pháp trên toàn châu Âu, dự kiến sẽ có bài phát biểu quan trọng về học thuyết hạt nhân của nước này vào cuối tháng 2.

Ông Macron cho biết tại Munich rằng ông đang xem xét một học thuyết có thể bao gồm “hợp tác đặc biệt, tập trận chung và lợi ích an ninh chung với một số quốc gia then chốt”.