Hệ thống năng lượng Ukraine đối mặt ‘giai đoạn khó khăn nhất của cuộc chiến’

Các cuộc tấn công liên tục và thời tiết băng giá đang đẩy hệ thống điện, sưởi Ukraine đến giới hạn nguy hiểm, khiến hàng triệu người đối mặt nguy cơ mất điện và nhiệt giữa mùa đông.

Hạ tầng bị phá hủy, thiếu đầu tư và rào cản tài chính khiến Ukraine đối mặt nguy cơ khủng hoảng năng lượng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh và khả năng phục hồi. Ảnh: AFP/TTXVN

Giữa bối cảnh Nga đề xuất “thỏa thuận ngừng bắn năng lượng”, mạng lưới điện và sưởi ấm của Ukraine đang rơi vào tình trạng nguy hiểm cực độ do các cuộc tấn công liên tục và thời tiết băng giá, báo Kyiv Post (Ukraine) ngày 15/2 đưa tin.

Khủng hoảng điện và sưởi ấm tại thủ đô Kiev

Theo nhận định từ ông Oleksandr Kharchenko, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng (Ukraine), hệ thống năng lượng của Ukraine đang phải gánh chịu áp lực nặng nề nhất kể từ khi cuộc xung đột toàn diện nổ ra. Tại Kiev, sự cố mất điện trên diện rộng vào cuối tuần qua đã dẫn đến tình trạng cắt điện khẩn cấp tại nhiều khu vực. Nguyên nhân được xác định là do mất cân bằng tải và hệ thống truyền tải bị suy yếu nghiêm trọng.

Thủ đô Kiev hiện đang phải duy trì nguồn cung điện gần như hoàn toàn từ bên ngoài thành phố. Ông Kharchenko nhấn mạnh đây là một “thách thức kỹ thuật phức tạp ngay cả trong thời bình”. Hiện tại, khả năng tiếp nhận điện của Kiev chỉ đạt khoảng 650-700 megawatt, trong khi nhu cầu thực tế dao động từ 1,5 gigawatt (trời lạnh vừa) đến 2 gigawatt (khi rét đậm).

Về hệ thống sưởi, các đội công nhân đang nỗ lực khôi phục thiết bị sưởi ấm do bị phá huỷ. Dự kiến, các tòa nhà đang mất sưởi có thể được kết nối lại. Tuy nhiên, rủi ro rò rỉ khí vẫn rất cao do mạng lưới nội bộ đã cũ và không được bảo trì trong nhiều năm.

Sự chênh lệch vùng miền và thách thức truyền tải

Ukraine hiện có sự phân hóa rõ rệt về tình hình năng lượng giữa các khu vực. Vùng điểm nóng: Kyiv, Odesa, Kharkov và hành lang công nghiệp Dnipro-Kryvyi Rih liên tục bị tấn công. Tại Kharkov, tình trạng thiếu nhiệt đang trở nên nghiêm trọng, trong khi tại Dnipro và Kryvyi Rih, các nhà máy nhiệt điện đã bị tê liệt hoàn toàn.

Vùng phía Tây: Trải qua ít đợt cắt điện hơn. Tuy nhiên, điều này không phải do dư thừa sản lượng mà vì điện năng không thể truyền tải đến các vùng bị thiệt hại do nút thắt hạ tầng.

Dù Ukraine đã sử dụng tối đa công suất nhập khẩu điện từ châu Âu, chiến lược này chủ yếu chỉ giảm bớt áp lực cho các khu vực phía Tây và các tập đoàn nhà nước lớn như Naftogaz hay Ukrzaliznytsia.

Bên cạnh thiệt hại vật chất, chuyên gia Kharchenko chỉ trích các cơ chế tài trợ quốc tế hiện nay là “chậm chạp và quan liêu”. Quy trình từ khi ký hợp đồng đến khi giao thiết bị có thể kéo dài hơn một năm, mốc thời gian mà Ukraine không thể đáp ứng trong điều kiện xung đột.

Để tháo gỡ, ông Kharchenko nhấn mạnh hai yếu tố then chốt. Một là cải cách quản trị doanh nghiệp: Cần tăng cường tính minh bạch tại các đơn vị như Energoatom, Ukrenergo và nhà điều hành đường ống khí đốt để củng cố lòng tin của đối tác. Hai là thúc đẩy đầu tư tư nhân: Kêu gọi các chính phủ phương Tây và Ngân hàng Thế giới hỗ trợ bảo hiểm rủi ro chính trị. Ông Kharchenko khẳng định vốn tư nhân sẽ là “công cụ hiệu quả nhất” để tái thiết hệ thống năng lượng.

Nguy cơ thương vong trong khi sửa chữa

Tính chất khốc liệt của giai đoạn này còn thể hiện qua số thương vong của các nhân viên ngành điện. Công ty DTEK báo cáo hai công nhân đã thiệt mạng vào cuối tuần qua khi đang thực hiện sửa chữa khẩn cấp cơ sở hạ tầng tại khu vực tiền tuyến.

Dự báo những tuần tới sẽ tiếp tục duy trì nhiệt độ dưới 0 độ C cùng nguy cơ từ các đợt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái mới. Ông Kharchenko nhận định Ukraine đang trong trạng thái “chậm rãi chờ đến mùa Xuân” – thời điểm nhiệt độ ấm hơn và sản lượng điện mặt trời, thủy điện tăng lên sẽ giúp giảm áp lực.

Dù vậy, ông cảnh báo nếu không có sự tái thiết lớn về công suất phát điện và mạng lưới truyền tải, Ukraine vẫn có nguy cơ bước vào mùa đông năm sau trong tình trạng không khả quan hơn, bất kể cường độ các cuộc tấn công có giảm bớt hay không.