Chất tạo ngọt thay thế đường có thực sự an toàn?

Nước ngọt không đường, trà sữa ‘zero sugar’ hay các loại đường ăn kiêng được nhiều người lựa chọn với kỳ vọng hỗ trợ giảm cân và kiểm soát đường huyết.

Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn của các chất tạo ngọt thay thế đường khi sử dụng thường xuyên.

1. Thực phẩm không đường có thực sự tốt cho sức khỏe?

Khi tỷ lệ béo phì và đái tháo đường ngày càng gia tăng, các sản phẩm mang nhãn “ít đường”, “không đường” hay “zero sugar” đang trở thành lựa chọn phổ biến của nhiều người. Đi cùng xu hướng này là sự xuất hiện rộng rãi của các chất tạo ngọt thay thế đường như aspartame, sucralose, saccharin, stevia, erythritol và xylitol. Nhờ khả năng tạo vị ngọt nhưng cung cấp rất ít hoặc gần như không cung cấp năng lượng, chúng thường được xem là giải pháp giúp hạn chế lượng đường tiêu thụ hằng ngày.

Trên thực tế, việc thay thế đường bằng các chất tạo ngọt có thể mang lại một số lợi ích nhất định trong ngắn hạn, đặc biệt đối với những người đang cần giảm lượng calo nạp vào hoặc kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các sản phẩm “không đường” hoàn toàn vô hại.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo, không nên sử dụng các chất tạo ngọt không đường như một giải pháp lâu dài để giảm cân. Theo WHO, các bằng chứng hiện có chưa chứng minh được hiệu quả bền vững trong việc giảm mỡ cơ thể, trong khi một số nghiên cứu đã ghi nhận những tác động không mong muốn liên quan đến chuyển hóa và sức khỏe tim mạch.

Một thực tế đáng lưu ý là không ít người xem đồ uống “zero sugar” như lựa chọn có thể sử dụng thoải mái hơn nước ngọt thông thường. Chính tâm lý này đôi khi dẫn đến việc ăn uống nhiều hơn hoặc bù năng lượng từ các thực phẩm khác, khiến lợi ích mong muốn bị giảm đáng kể.

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy, chất tạo ngọt thay thế đường không hoàn toàn vô hại như nhiều người vẫn nghĩ

2. Chất tạo ngọt thay thế đường tác động đến sức khỏe như thế nào?

Các nghiên cứu gần đây cho thấy, một số chất tạo ngọt có thể ảnh hưởng đến cơ thể theo những cách phức tạp hơn việc chỉ thay thế đường.

2.1. Làm rối loạn cảm giác đói và no

Não bộ con người được lập trình để liên kết vị ngọt với nguồn năng lượng. Khi cảm nhận vị ngọt nhưng không nhận được lượng calo tương ứng, cơ thể có thể xuất hiện phản ứng bù trừ bằng cách tăng cảm giác thèm ăn hoặc tìm kiếm thêm thực phẩm sau đó. Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng thường xuyên đồ uống chứa chất tạo ngọt nhân tạo có thể khiến người dùng khó kiểm soát khẩu phần ăn hơn, đặc biệt ở những người vốn có thói quen ăn nhiều đồ ngọt.

Điều này lý giải vì sao không ít người vẫn tăng cân dù đã chuyển sang sử dụng các sản phẩm “zero sugar”.

2.2. Ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột

Trong ruột của mỗi người tồn tại hàng nghìn tỷ vi khuẩn có lợi tạo nên hệ vi sinh vật đường ruột. Hệ vi sinh này tham gia vào quá trình tiêu hóa, miễn dịch và điều hòa chuyển hóa glucose. Một số nghiên cứu ghi nhận các chất tạo ngọt như saccharin, sucralose và aspartame có thể làm thay đổi thành phần hệ vi sinh đường ruột ở một số đối tượng.

Khi sự cân bằng của hệ vi sinh bị xáo trộn, nguy cơ đề kháng insulin, rối loạn chuyển hóa đường và viêm mạn tính có thể gia tăng. Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng tác động này còn phụ thuộc vào loại chất tạo ngọt, liều lượng sử dụng và đặc điểm sinh học của từng người.

2.3. Nguy cơ tim mạch

Erythritol từng được đánh giá là một trong những chất tạo ngọt tương đối an toàn. Tuy nhiên, một số nghiên cứu công bố trong vài năm gần đây đã ghi nhận mối liên quan giữa nồng độ erythritol trong máu cao với nguy cơ hình thành cục máu đông, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Mặc dù chưa đủ bằng chứng để kết luận erythritol trực tiếp gây bệnh tim mạch, nhưng những phát hiện này cho thấy cần thận trọng hơn khi sử dụng thường xuyên với số lượng lớn.

Ưu tiên nước lọc, trà không đường hoặc đồ uống ít ngọt.

3. Sử dụng chất tạo ngọt thế nào cho hợp lý?

Chất tạo ngọt không phải là “kẻ xấu”, nhưng cũng không phải là giải pháp hoàn hảo cho sức khỏe. Nếu đang có thói quen uống nhiều nước ngọt hoặc tiêu thụ quá nhiều đường, việc sử dụng chất tạo ngọt có thể là bước chuyển tiếp giúp giảm lượng đường nạp vào cơ thể. Tuy nhiên, mục tiêu lâu dài vẫn nên là giảm dần khẩu vị ngọt.

Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên:

- Tập giảm từ từ lượng đường và đồ uống ngọt hằng ngày.

- Ưu tiên nước lọc, trà không đường hoặc đồ uống ít ngọt.

- Ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép.

- Hạn chế thực phẩm siêu chế biến, kể cả các sản phẩm được quảng cáo là “diet” hoặc “zero sugar”.

- Đọc kỹ nhãn dinh dưỡng để biết loại chất tạo ngọt được sử dụng.

- Duy trì chế độ ăn cân đối kết hợp vận động thể lực thường xuyên.

Trong số các chất tạo ngọt hiện nay, stevia được đánh giá tương đối thuận lợi hơn về mặt chuyển hóa nhờ có nguồn gốc tự nhiên và chưa ghi nhận nhiều tác động bất lợi đáng kể. Tuy nhiên, các dữ liệu dài hạn vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu.

Sức khỏe không phụ thuộc vào việc lựa chọn một loại đường ăn kiêng nào đó, mà đến từ tổng thể lối sống lành mạnh. Giảm đường là cần thiết, nhưng thay thế hoàn toàn bằng chất tạo ngọt không phải là “lá chắn” giúp loại bỏ mọi nguy cơ bệnh tật. Điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng thói quen ăn uống cân bằng, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và duy trì vận động đều đặn mỗi ngày.