Canada ứng biến trước biến động thương mại với Mỹ

Những tín hiệu hạ nhiệt gần đây chưa đủ để tháo gỡ các bất đồng thương mại với Mỹ và Canada vẫn đang phải tính toán những bước đi dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro do sự phụ thuộc vào thị trường này.

Cảng hàng hóa ở British Columbia, Canada. Ảnh: THX/TTXVN

Theo giới chuyên gia, việc Ottawa đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng không chỉ phản ánh sự điều chỉnh trong chiến lược kinh tế mà còn mở ra những cơ hội hợp tác mới với các đối tác, trong đó có Việt Nam.

Ngày 28/10, Thủ tướng Mark Carney cho biết Canada hiện chưa ở vị thế có thể đạt được một thỏa thuận thương mại với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Ông nhấn mạnh Canada sẵn sàng theo đuổi một thỏa thuận nếu phù hợp với lợi ích của người dân nước này, song tiến trình đàm phán chưa đạt đến giai đoạn đó. Trong khi tiếp tục thương lượng với Washington, Ottawa cũng đang đẩy mạnh các biện pháp giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Canada, GS Vũ Mạnh Chiến của Đại học Québec nhận định một trong những bài học quan trọng nhất từ căng thẳng thương mại Canada-Mỹ thời gian qua là sự phụ thuộc quá lớn vào một thị trường có thể trở thành rủi ro chiến lược, ngay cả khi đó là một đồng minh thân cận và có quan hệ kinh tế gắn bó lâu dài.

GS Chiến cho rằng trong nhiều thập kỷ, việc tập trung xuất khẩu sang Mỹ là lựa chọn hợp lý đối với Canada nhờ lợi thế địa lý, chi phí vận tải thấp và sự liên kết sâu sắc giữa hai nền kinh tế. Tuy nhiên, những biến động chính sách thương mại gần đây cho thấy các lợi thế truyền thống không còn đủ để bảo đảm sự ổn định khi môi trường kinh tế và chính trị quốc tế thay đổi.

Theo chuyên gia này, những điều chỉnh thuế quan gần đây của Mỹ phản ánh sự cân nhắc giữa lợi ích đàm phán và chi phí kinh tế, chính trị của chính sách bảo hộ. Trong một chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ, các biện pháp thuế quan không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu của Canada mà còn làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp Mỹ.

Việc Mỹ điều chỉnh thuế đối với một số sản phẩm của Canada, trong khi tiếp tục duy trì hoặc mở rộng các biện pháp bảo hộ khác, cho thấy những thay đổi có tính chọn lọc chứ chưa phản ánh việc từ bỏ chính sách bảo hộ. GS Chiến cho rằng điều quan trọng đối với Canada không chỉ là đạt được những nhượng bộ thuế quan trước mắt mà còn phải khôi phục được môi trường thương mại ổn định, minh bạch và có thể dự báo được.

Thực tế này đang thúc đẩy Canada điều chỉnh chiến lược thương mại theo hướng giảm thiểu rủi ro tập trung. Theo số liệu của Chính phủ Canada, tỷ trọng thị trường Mỹ trong tổng xuất khẩu hàng hóa của Canada đã giảm từ 76,3% năm 2024 xuống 72,5% năm 2025. Canada cũng đặt mục tiêu tăng gấp đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong một thập kỷ và tăng cường đầu tư vào hạ tầng thương mại, cũng như logistics để mở rộng kết nối quốc tế.

Theo GS Chiến, đối với chuỗi cung ứng Bắc Mỹ, đa dạng hóa không có nghĩa là các doanh nghiệp sẽ rời bỏ thị trường Mỹ mà chủ yếu tìm cách phân tán nguồn cung và địa điểm sản xuất nhằm giảm rủi ro tập trung. Quá trình tái cấu trúc này có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn nhưng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động chính sách về lâu dài.

Một diễn biến đáng chú ý trong chiến lược mở rộng quan hệ kinh tế của Ottawa là việc Canada ký Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện với Indonesia, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Theo GS Chiến, mặc dù Việt Nam hiện là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN, nhưng Indonesia lại là thị trường xuất khẩu lớn hơn của Canada.

Sự khác biệt này cho thấy Ottawa không chỉ quan tâm đến quy mô trao đổi thương mại hiện tại mà còn chú trọng tiềm năng mở rộng thị trường và lợi ích đầu tư dài hạn. GS Chiến cho rằng diễn biến này vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra yêu cầu chủ động phát triển quan hệ kinh tế của Việt Nam với Canada theo hướng mở rộng đầu tư, công nghệ và những ngành có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ dựa vào lợi thế xuất khẩu hàng hóa và các ưu đãi thương mại sẵn có.

Chuyên gia này nhận định việc Canada chủ động mở rộng quan hệ với các thị trường ngoài Mỹ có thể tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào những chuỗi giá trị quốc tế. Canada có thế mạnh về công nghệ, tài chính, nông nghiệp hiện đại, năng lượng và quản trị doanh nghiệp, trong khi Việt Nam có năng lực sản xuất đang phát triển và vị trí thuận lợi trong mạng lưới cung ứng châu Á. Những lợi thế bổ sung cho nhau có thể thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, logistics, năng lượng sạch và chuyển đổi số.

GS Chiến còn cho rằng khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược mới được thiết lập giữa Việt Nam và Canada có thể giúp hai bên đưa hợp tác kinh tế vượt ra ngoài phạm vi trao đổi hàng hóa truyền thống, hướng tới những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và có tính bổ trợ lớn hơn giữa hai nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng những cơ hội mới luôn đi kèm thách thức. Doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc. Trường hợp tham gia chuỗi cung ứng Bắc Mỹ thông qua Canada, việc tuân thủ quy tắc xuất xứ là yêu cầu bắt buộc. Hàng hóa Việt Nam không thể mặc nhiên được hưởng ưu đãi theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) chỉ vì được chuyển tiếp qua Canada. Việt Nam cũng không nên chỉ xem Canada là một thị trường xuất khẩu bổ sung hoặc cửa ngõ gián tiếp vào Mỹ mà cần coi đây là đối tác chiến lược lâu dài về thương mại, đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo GS Chiến, những biến động thương mại hiện nay cũng đặt ra vấn đề chung đối với cả Canada và Việt Nam: khả năng chống chịu của một nền kinh tế không phụ thuộc vào việc giảm hội nhập mà vào khả năng đa dạng hóa thị trường, đối tác và nguồn lực để thích ứng tốt hơn với những thay đổi của môi trường quốc tế. Đối với Canada, đây không chỉ là giải pháp ứng phó với căng thẳng thuế quan trước mắt mà còn là quá trình điều chỉnh cấu trúc kinh tế nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc và củng cố năng lực cạnh tranh trong dài hạn.