10 năm sau vụ khủng bố, Bờ Biển Ngà vẫn lo ngại mối đe dọa cực đoan

Một thập kỷ sau vụ tấn công khủng bố đẫm máu đầu tiên trên lãnh thổ Bờ Biển Ngà, quốc gia Tây Phi này vẫn chưa thể thoát khỏi nỗi ám ảnh an ninh, khi làn sóng cực đoan tiếp tục gây sức ép lên khu vực biên giới phía Bắc.

Quang cảnh đường phố ở Grand Bassam, Bờ Biển Ngà. Ảnh: Tân Hoa Xã

Những ngày này, ngoài công việc tổ chức lễ hội Ngày Quốc tế Reggae thường niên tại Bờ Biển Ngà, bà Rose Ebirim còn thường xuyên đi nhặt rác dọc bãi biển ở thị trấn cảng lịch sử Grand Bassam, cách thủ đô kinh tế Abidjan khoảng 40 km về phía Đông. Với bà, đó không chỉ là hoạt động cộng đồng mà còn là cách để vượt qua ký ức đau buồn.

Hôm đó, bà tận mắt chứng kiến ba tay súng mang súng trường tấn công hàng loạt tại ba khách sạn ven biển nằm sát nhau ở Grand Bassam. Cuộc xả súng kéo dài khoảng 45 phút khiến 19 người thiệt mạng, trong đó có 9 người nước ngoài, trước khi lực lượng an ninh tiêu diệt các tay súng. Vụ việc đã gây chấn động toàn bộ Bờ Biển Ngà.

Tổ chức Al-Qaeda tại khu vực Hồi giáo Maghreb (AQIM) sau đó lên tiếng nhận trách nhiệm, tuyên bố đây là hành động trả đũa việc Bờ Biển Ngà bắt giữ các thành viên của nhóm và bàn giao cho Mali. Phải đến tháng 12/2022, tòa án ở Abidjan mới tuyên án tử hình 11 người liên quan đến vụ tấn công, trong đó có 7 bị cáo bị xét xử vắng mặt.

Bóng ma cực đoan vẫn hiện diện ở miền Bắc

Theo tờ The Guardian, tại lễ tưởng niệm 10 năm vụ tấn công hồi tháng 3 năm nay, Bộ trưởng Quốc phòng Téné Birahima Ouattara khẳng định lực lượng an ninh Bờ Biển Ngà đã tăng cường năng lực tác chiến và cảnh giác để ngăn thảm kịch tương tự tái diễn.

Grand Bassam, di sản thế giới được UNESCO công nhận và từng là thủ đô đầu tiên của Bờ Biển Ngà, hiện nằm trên tuyến đường ven biển tương đối yên bình kéo dài khoảng ba giờ lái xe đến biên giới Ghana. Các thị trấn nghỉ dưỡng dọc tuyến đường này đã dần phục hồi và tiếp tục đón khách du lịch cũng như người dân địa phương.

Tuy nhiên, ở phía Bắc đất nước, dọc biên giới với Mali và Burkina Faso, nguy cơ khủng bố vẫn âm ỉ hiện hữu. Sau các cuộc đảo chính quân sự trong những năm gần đây, Mali và Burkina Faso đã yêu cầu lực lượng Pháp và Mỹ rút khỏi lãnh thổ, đồng thời chuyển sang tăng cường hợp tác với Nga.

Trong bối cảnh đó, Bờ Biển Ngà trở thành một trong những đồng minh quan trọng của phương Tây trong chiến lược chống nổi dậy tại khu vực, đóng vai trò vùng đệm giữa Vịnh Guinea và vùng Sahel – tâm điểm bất ổn của Tây Phi. Tình trạng bạo lực tại các nước láng giềng cũng khiến hàng nghìn người tị nạn tràn sang miền Bắc Bờ Biển Ngà.

Vào thời điểm xảy ra vụ Grand Bassam năm 2016, phong trào nổi dậy ở Burkina Faso mới bắt đầu hình thành như hệ quả lan rộng từ cuộc xung đột tại Mali. Kể từ đó, số vụ tấn công khủng bố liên quan các nhóm Hồi giáo cực đoan tại khu vực ven biển Tây Phi đã tăng gần gấp ba, trong bối cảnh ngày càng nhiều tổ chức vũ trang phi nhà nước xuất hiện.

Các nhóm khủng bố ngày càng tinh vi

Lực lượng quân đội và an ninh trong khu vực liên tục trở thành mục tiêu của Jama’at Nusrat ul-Islam wa al-Muslimin (JNIM) – nhóm có liên hệ với Al-Qaeda và sau này sáp nhập AQIM. Tháng 6/2020, nhóm Katiba Macina thuộc liên minh JNIM đã sát hại 14 binh sĩ Bờ Biển Ngà tại làng Kafolo gần biên giới Burkina Faso.

Theo ông Heni Nsaibia, chuyên gia phân tích cấp cao về Tây Phi của tổ chức giám sát xung đột ACLED, các nhóm cực đoan hiện sử dụng chiến thuật ngày càng hiện đại và có khả năng tổ chức những cuộc tập kích quy mô lớn.

“Đánh giá của ACLED cho biết số vụ JNIM sử dụng thiết bị bay không người lái có vũ trang đã tăng nhanh từ dưới 10 vụ trong năm 2024 lên khoảng 80 vụ trong năm 2025″, ông nói, đồng thời nhận định khu vực này hiện đã trở thành “điểm nóng” hoạt động Hồi giáo cực đoan lớn nhất thế giới.

Sau vụ tấn công Kafolo, số lượng cảnh sát và lực lượng hiến binh được tuyển mới tại miền bắc Bờ Biển Ngà đã tăng hơn gấp đôi nhằm củng cố an ninh khu vực biên giới. Cách đây 5 năm, một học viện chống khủng bố được Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ cũng đi vào hoạt động tại thị trấn ven biển Jacqueville, phía Tây Abidjan, nơi các đơn vị tinh nhuệ được huấn luyện để đối phó với những mối đe dọa đang liên tục thay đổi.

Bên cạnh giải pháp quân sự, chính phủ Bờ Biển Ngà cũng triển khai nhiều chương trình phát triển tại các ngôi làng hẻo lánh gần biên giới phía Bắc với sự hỗ trợ từ nguồn vốn quốc tế. Nhà nước xây dựng trường tiểu học, triển khai các phòng khám y tế lưu động và cấp các khoản vay vi mô cho thanh niên trồng điều nhằm tạo sinh kế, hạn chế nguy cơ họ bị lôi kéo bởi những lời hứa tài chính từ các nhóm vũ trang.

Dù vậy, những cánh rừng rậm cùng hệ thống biên giới dễ xâm nhập vẫn tiếp tục khiến người dân lo ngại.