Vì sao, đại học Việt Nam “còn lâu” mới thực hiện được Giáo dục mở?
Vì sao việc xây dựng nền giáo dục mở (GDM) không được triển khai mạnh mẽ theo mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã được Nghị quyết 29 đề ra? Điều gì cản trở sự phát triển “giáo dục mở” đại học Việt Nam?
GS.TSKH. Đặng Ứng Vận, Trường Đại học Hòa Bình đã có phân tích rất kỹ về giáo dục mở đại học Việt Nam.
Nhà nước không đủ tiền đầu tư cho GDĐH để xây dựng các trường ĐH lọt top 500 thế giới nhưng lại rất chậm trễ trong việc huy động vốn tài chính từ XH cho các trường đại học công lập.
Nền Giáo dục mở theo tinh thần Nghị quyết 29 là gì?
Hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về nền Giáo dục mở (GDM). Trong phần mục tiêu tổng quát Nghị quyết 29 nêu rõ: “X ây dựng nền GDM, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức GD hợp lý, gắn với xây dựng XH học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, XH hóa và hội nhập quốc tế hệ thống GD và đào tạo; giữ vững định hướng XH chủ nghĩa và bản sắc dân tộc. Phấn đấu đến năm 2030, nền GD Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực“. Trong khoản 4 mục III. Về nhiệm vụ, giải pháp ghi rõ: “Hoàn thiện hệ thống GD quốc dân theo hướng hệ thống GDM, học tập suốt đời và xây dựng XH học tập”.
Nền GDM là nền GD được thiết kế sao cho tổ chức và hoạt động của nó có khả năng thích ứng với những đổi thay và yêu cầu mới của môi trường kinh tế- XH. Những đặc điểm đó là: mở về hệ thống, mở về cơ hội tiếp cận và mở về nguồn lực.
Thứ nhất , hê thông GD tập trung vào người học, linh hoạt, liên thông giữa các yếu tố (nội dung, chương trình, phương pháp, phương thức, thời gian, không gian, chủ thể GD…) của hệ thống và liên thông với môi trường bên ngoài hệ thống, bảo đảm tính sáng tạo cho việc xây dựng, tổ chức các nội dung, hình thức GD.
Thứ hai, nền GDM phải tạo cơ hội tiếp cận GD cho mọi người; Nền GDM dỡ bỏ các rào cản tiếp cận GD. Mọi đối tượng có nhu cầu học tập, không phân biệt lứa tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp, địa vị XH, giới tính và tín ngưỡng tôn giáo đều có cơ hội học tập như nhau.
Hệ thống GDM, xét ở khía cạnh nào đó, là sự mở rộng của nhà trường cho người lao động trở về với hệ GD ban đầu nếu điều đó là cần thiết; tạo ra những cơ hội và điều kiện để mỗi con người luôn luôn được hưởng những thành tựu khoa học và công nghệ do tri thức mới mang lại, được cập nhật những tri thức mới và được ứng dụng những tri thức mới vào công việc mình đang làm.
Sự mở rộng tri thức trên đây là điều kiện quyết định để tăng năng lực con người trong nền kinh tế mới: nền kinh tế tri thức (một thời được tôn vinh) và cách mạng 4.0 hiện nay.
Thứ ba, nền GDM tận dụng các nguồn lực cho GD và bảo đảm tính hiệu quả, phát triển bền vững của hệ thống.
Giáo dục đại học chính quy bị thách thức bởi tuyển sinh
Nếu dựa trên 3 đặc điểm cơ bản của GDM (hiểu theo người Việt) chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy những bước tiến trong 4 năm thực hiện xây dựng nền GDM theo Nghị quyết 29.
Kiểm định và công nhận chất lượng GD (KĐCLGD) là một công việc phải làm để đảm bảo chất lượng GD cho toàn hệ thống.
Video đang HOT
Một số tiêu chuẩn, tiêu chí cũng như các mốc chuẩn tối thiểu đã đảm bảo cho một quy trình mở với XH trong việc 10/61 tiêu chí quy định việc Nhà trường phải khảo sát ý kiến các bên liên quan (ngoài thầy cô giáo và người học ra) là các nhà tuyển dụng, các đồng nghiệp, các cơ sở GD khác, các hội nghề nghiệp … trong việc xây dựng sứ mạng, mục tiêu, chuẩn đầu ra, cơ cấu CTĐT, kiểm tra đánh giá SV, đánh giá CTĐT, chất lượng giảng dạy, việc làm của SV sau tốt nghiệp, chất lượng phục vụ của cán bộ, nhân viên ….
Ngoài việc thăm dò ra thì hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí và mốc chuẩn tối thiểu còn quy định những điều kiện bắt buộc về đổi mới, điều chỉnh CTĐT, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và các hoạt động khác trong NT thể hiện được đòi hỏi các trường đại học phải quan tâm đầy đủ đến những ưu tiên XH khi mà GD đại học được xem là môi trường đầu tư của các gia đình cho con em của họ.
Quy định việc HĐT phải có thành viên bên ngoài, quy định tính liên thông trong thiết kế CT và hoạt động đào tạo, quy định triển khai hệ thống tín chỉ (vốn được xem là một mặt dân chủ hóa nhà trường, mặt khác tạo điều kiện di chuyển cho người học cả từ địa điểm học tập, thời gian học tập và KH học tập cá nhân …) cũng là những yếu tố của GDM được đưa vào thông qua hệ thống KĐCLGD.
Những hạn chế chủ yếu trong hệ thống là GD phi chính quy, GD thường xuyên, liên thông ngày càng suy giảm vai trò trong bối cảnh GD đại học chính quy đang chịu một thách thức lớn về tuyển sinh.
Mặt khác, những cơ sở GDM trong hệ thống lâu nay đã không đáp ứng những tiêu chí căn bản của một trường “mở” như: nhập học mở, xây dựng tài liệu học tập mở (OER) và các lớp học mở trực tuyến lớn (MOOC)
“Cọc đi tìm trâu”
Hệ thống GD đại học hiện nay đã tạo điều kiện khá cởi mở cho người học. Cung đại học gần như đã vượt cầu ở nhiều địa phương và khu vực GD NCL đã khiến cho việc tiếp cận GDĐH không còn bị hạn chế như trước.
Chuyện “cọc đi tìm trâu” đã trở nên phổ biến, người học bây giờ đã “sướng” hơn ngày xưa rất nhiều, các tổ chức GD từ chính quy đến phi chính quy, công lập đến tư thục đều tạo mọi điều kiện, hình thức lôi kéo người học.
Mọi đối tượng có nhu cầu học tập, không phân biệt lứa tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp, địa vị XH, giới tính và tín ngưỡng tôn giáo đều có cơ hội học tập như nhau.
Những hạn chế có lẽ chủ yếu vẫn là quy định của Bộ GD-ĐT về thời gian kéo dài tối đa để hoàn thành CTĐT chính quy bao gồm cả cử nhân và thạc sỹ.
Quy định cứng nhắc về giảng viên
Nguồn lực có lẽ là điểm hạn chế lớn nhất trong việc triển khai GDM những năm vừa qua.
Trong khi chúng ta rất cần sự tham gia của XH (các doanh nhân, các cán bộ kỹ thuật, các nhà quản lý …) vào việc duy trì và phát triển các bài giảng thực tiễn, các chương trình thực tập thực hành tại cơ sở, các mô đun được thực hiện không phải là trên ghế giảng đường mà là trong thực tế sản xuất kinh doanh và hoạt động XH thì chúng ta lại quá chặt chẽ và mang nặng tính hành chính trong việc xem xét việc công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS-PGS cho các giảng viên thỉnh giảng.
Những quy định cứng nhắc về số giảng viên cơ hữu cần thiết cho việc mở ngành đào tạo, cũng đã hạn chế việc Nhà trường huy động nhân lực XH có trình độ cho GDĐH. 49/80 trường đại học đã được kiểm định và công nhận chất lượng không đạt Tiêu chí 5.5 về số lượng giảng viên.
Về cơ sở vật chất, trong khi rất nhiều trường đại học (41/80 trường đại học đã được kiểm định và công nhận) không đạt tiêu chí 9.7 về diện tích mặt bằng; 19/80 trường không đạt Tiêu chí 9.5 về diện tích lớp học, ký túc xá, diện tích nhà ở, sinh hoạt .. cho SV thì Bộ GD-ĐT lại quy định việc triển khai các CTĐT chính quy chỉ được thực hiện trong khuôn viên Nhà trường.
Trong khi phần lớn các thư viện của các trường đại học là nghèo nàn (54/80 trường không đạt tiêu chí 9.1) thì chúng ta không đầu tư cho các OER mà ích lợi của nó đã được trình bày ở trên và các nước trên thế giới đang triển khai mạnh mẽ.
Về tài chính, Nhà nước không đủ tiền đầu tư cho GDĐH để xây dựng các trường ĐH lọt top 500 thế giới nhưng lại rất chậm trễ trong việc huy động vốn tài chính từ XH cho các trường đại học công lập.
Nhà nước thành lập 2 đại học “mở” nhưng không đầu tư và chỉ đạo thực hiện các yếu tố “mở” tại hai cơ sở GD này nên không có hiệu quả. Hai ĐH mở giờ này cũng giống như các trường đại học công lập khác.
Dễ dàng nhận thấy rằng, một số bộ phận đã chú trọng triển khai các thành tố GDM trong hệ thống GDĐH hoặc chủ động (ví dụ hệ thống KĐCLGD) hoặc bị động (hệ thống tuyển sinh) do cân bằng cung cầu chuyển dịch nhưng thiếu một sự kết nối và nhất quán trong chính sách và tổ chức thực hiện.
Phải chăng, đây chính là lý do: Vì sao việc xây dựng nền GDM không được triển khai mạnh mẽ theo mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã được Nghị quyết 29 đề ra.
Hồng Hạnh (ghi)
Theo Dân trí
Mong ước gửi Bộ GD-ĐT năm mới
Năm mới, ngoài những cải tiến học hành, thi cử... mong ngành giáo dục nước nhà nhân lên nhiều hơn nữa những hạt mầm tử tế.
ảnh minh họa
Bên cạnh những thành tích đạt được, ngành giáo dục tiếp tục đối mặt với nhiều thử thách. Trước thềm năm mới, tôi xin gửi gắm vài đề xuất với thiện chí xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, nhân văn.
Tiếp tục cải tiến thi THPT quốc gia
Chúng ta hẳn chưa quên cảm giác ngỡ ngàng với nhiều kỷ lục được lập trong kỳ thi THPT quốc gia năm 2017: 30 điểm vẫn trượt đại học và "cơn mưa" điểm 10 gấp 40 lần năm trước.
Bộ GD-ĐT đánh giá kỳ thi thành công. Tuy nhiên, tổng thể vẫn còn điểm trừ khi mà chính sách cộng điểm ưu tiên với nhiều tiêu chí phụ đánh bật cơ hội chạm tay vào ước mơ của nhiều thí sinh ưu tú.
Chính sách về ưu tiên trong tuyển sinh bộc lộ nhiều hạn chế sau một thời gian dài phát huy tác dụng an sinh xã hội. Đã đến lúc chính sách ấy cần những điều chỉnh hợp lý nhằm tạo ra sự công bằng trong cạnh tranh năng lực giữa thí sinh ở những ngành học đặc thù.
Nâng chất lượng đầu vào sư phạm
Chưa bao giờ điểm chuẩn vào sư phạm lại thấp đến mức báo động như năm qua: trung bình 15 điểm/3 môn vào đại học sư phạm và 3 điểm/môn cũng trở thành giáo sinh ở trường cao đẳng. Câu hỏi "Không lương sư sao hưng quốc?" quả nhức nhối!
Nhiều giải pháp đã được đặt ra như siết chỉ tiêu tuyển sinh, xây dựng lại mạng lưới các trường sư phạm, đặt hàng đào tạo sư phạm, giải quyết việc làm cho cử nhân sư phạm bằng cách chuyển đổi nghề nghiệp, đề xuất tăng lương nhà giáo cùng nhiều đãi ngộ để kéo người giỏi về với nghiệp trồng người...
Lời khẳng định của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phùng Xuân Nhạ rằng năm 2018 sư phạm chỉ chọn người ưu tú và phấn đấu đưa điểm chuẩn sư phạm vào tốp đầu liệu có khả thi? Điều này trông chờ vào sự quyết liệt của bộ trưởng.
Chấm dứt bạo lực học đường
Năm 2017 để lại nhiều nốt lặng trong lòng người dân bởi nhiều vụ bạo lực học đường. Thầy đánh trò, trò đánh trò... như trêu ngươi, thách thức những chuẩn mực đạo đức muôn đời. Nạn bạo hành trẻ mầm non chưa có dấu hiệu giảm nhiệt khi nhiều vụ bị trưng ra ánh sáng.
Cơn sóng giận dữ này của dư luận chưa kịp nguôi ngoai thì sóng sau đã xô đến, dồn dập đến nghẹt thở. Ám ảnh nhất vẫn là vụ bạo hành trẻ ở cơ sở Mầm Xanh với đủ hình thức đánh, đá, tát bằng can đựng nước, vá xới cơm, thậm chí vỗ dao vào đầu...
Bạo lực đang bùng lên trong học sinh thật dữ dội. Một nhóm học sinh gọi người đến đâm chết bảo vệ trường học. Một nam sinh lớp 12 bị đánh tử vong tại trường. Cảnh nữ sinh đánh đấm nhau bóp nghẹt trái tim chúng ta và nghẹn lời trước sự vô cảm, nhẫn tâm với bạn cùng lớp, cùng trường.
Xin đừng để tiếng thở dài lại vang lên khi những vụ đánh đấm tiếp tục. Xin đừng buông thõng câu nói "chúng tôi rất buồn", "đáng tiếc", "rút kinh nghiệm" sau mỗi vụ việc.
Xin đừng để tình cảnh "mất bò mới lo làm chuồng" tái diễn. Hễ có vụ việc nổi cộm mới lao vào tổng kiểm tra, tổng rà soát cũng như ban hành những văn bản "cấm", các chỉ thị, mệnh lệnh chống nạn bạo lực học đường bằng câu từ trên giấy.
Hi vọng về chương trình phổ thông mới
Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể hướng tới công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục nước nhà đang tiếp tục những bước đi vững chắc. Sau một thời gian lấy ý kiến dư luận, ban soạn thảo chương trình đã có những điều chỉnh thể hiện tinh thần cầu thị cao.
Ngày 2-11-2017, Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ trình Quốc hội việc lùi một năm triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới. Điều này thật sự cần thiết trong điều kiện cơ sở vật chất, công tác chuẩn bị để công khai chương trình môn học cụ thể và biên soạn sách giáo khoa chưa hoàn chỉnh.
Quan trọng hơn nữa là sự chuẩn bị nhân tố con người, cụ thể là việc đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu mới của giáo dục.
Chúng ta có quyền hi vọng về một sự đổi thay tích cực, hướng đến nền giáo dục phát triển năng lực, khai phóng, thực học, thực nghiệp. Điều này chỉ có thể thành hiện thực khi mỗi người thầy hãy bắt đầu những chuyển động cần thiết trong nhận thức và cả hành động.
Theo TTO
Nâng cao chất lượng đại học: Cần đổi mới về tư duy truyền thống, quan hệ "thầy trò" GS.TS Trần Thọ Đạt, Hiệu trưởng trường ĐH Kinh tế quốc dân cho rằng, đội ngũ cán bộ giảng viên là yếu tố then chốt của việc nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Bên cạnh đó các trường đại học Việt Nam cần đổi mới mạnh mẽ về tư duy truyền thống trong quan hệ "thầy trò". Cán bộ giảng viên...