Trẻ ngừng tim khi chơi thể thao: Cảnh báo từ các ca cấp cứu nguy kịch

Liên tiếp thời gian qua, nhiều trường hợp ngừng tim đột ngột khi chơi thể thao đã được các bệnh viện ghi nhận.

Khi thực hiện ép tim ngoài lồng ngực, cần thao tác đúng kỹ thuật. Ảnh minh họa: INT

Hoạt động thể chất mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch ở trẻ em, song vẫn tồn tại nguy cơ hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm là ngừng tim đột ngột. Vậy nên, việc tầm soát sớm, nhận diện dấu hiệu cảnh báo và trang bị kỹ năng cấp cứu đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tử vong và di chứng nặng nề.

Di chứng nặng nề

Liên tiếp thời gian qua, nhiều trường hợp ngừng tim đột ngột khi chơi thể thao đã được các bệnh viện ghi nhận. Chuyên gia cảnh báo, nếu không được cấp cứu trong “thời gian vàng”, người bệnh có thể tử vong chỉ sau vài phút hoặc dù được cứu sống vẫn có nguy cơ di chứng thần kinh nặng nề.

Một trường hợp điển hình là nam thanh niên 18 tuổi tại TPHCM bị ngưng tim ngoài bệnh viện khoảng 20 phút khi đang chơi thể thao và đã được các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân 115 (TPHCM) cứu sống. Theo đó, bệnh nhân N.T. được đưa vào bệnh viện trong tình trạng ngưng tim hoàn toàn, tím tái. Trước đó, khi đang chơi cầu lông cùng bố, người bệnh bất ngờ than mệt rồi đột ngột ngã quỵ và được gia đình đưa đi cấp cứu.

Tại Khoa Cấp cứu, bệnh nhân T. tiếp tục trong tình trạng ngưng tim, tím tái và được hồi sinh tim phổi khẩn cấp, sau đó chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực. Đây là tình huống đặc biệt nguy kịch, bởi chỉ chậm vài phút cũng có thể khiến não và các cơ quan quan trọng bị tổn thương không hồi phục do thiếu oxy.

Tại Khoa Hồi sức tích cực, ê-kíp điều trị đã triển khai kỹ thuật hồi sức nâng cao V-A ECMO (tim phổi nhân tạo – tuần hoàn ngoài cơ thể) nhằm duy trì sự sống tạm thời. Đây là kỹ thuật chuyên sâu áp dụng trong các trường hợp tim và phổi không còn khả năng hoạt động hiệu quả, giúp duy trì tuần hoàn và oxy hóa máu trong thời gian chờ cơ quan hồi phục.

Sau khoảng 3 – 5 ngày, chức năng tim của bệnh nhân bắt đầu cải thiện và được cai ECMO. Tuy nhiên, do thời gian ngưng tim kéo dài khoảng 20 phút ngoài bệnh viện, bệnh nhân phải đối mặt với nhiều biến chứng nặng như tổn thương não, viêm phổi nặng, nhiễm trùng, suy thận phải lọc máu kéo dài và tổn thương mô mềm vùng đùi.

Các bác sĩ cho biết, trong những trường hợp ngừng tim đột ngột, yếu tố quyết định tiên lượng không chỉ là khả năng hồi phục của tim, mà còn là thời gian não bị thiếu oxy. Khi tuần hoàn ngừng quá lâu, dù tim có hoạt động trở lại, người bệnh vẫn có nguy cơ cao bị tổn thương thần kinh không hồi phục.

Không chỉ xảy ra ở người trẻ, ngừng tim liên quan đến vận động thể thao cũng đã được ghi nhận ở trẻ em. Năm 2025, BS Nguyễn Minh Tiến – Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TPHCM) cho biết, bệnh nhi T.T.A. (11 tuổi, An Giang) được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng tím tái, lơ mơ. Theo bệnh sử, khoảng một giờ trước nhập viện, bé đang chạy thể dục buổi sáng cùng người thân. Khi chạy được khoảng 300m, bé than mệt, sau đó yếu dần, khó thở rồi bất tỉnh.

Tại cơ sở y tế địa phương, bệnh nhi được ghi nhận mạch và huyết áp không đo được, SpO₂ chỉ còn 84% (bình thường trên 96%). Trẻ nhanh chóng được đặt nội khí quản, thở máy và sử dụng đồng thời ba thuốc vận mạch gồm Adrenaline, Noradrenaline và Dobutamin. Trong quá trình cấp cứu, bệnh nhi đã rơi vào ngưng tim, nguy cơ tử vong rất cao nhưng được hồi sức tích cực và có nhịp tim trở lại.

Kết quả xét nghiệm cho thấy men tim tăng cao, phổi phù cấp, chức năng co bóp tim (EF) chỉ còn 33%, dấu hiệu điển hình của viêm cơ tim tối cấp kèm sốc tim. Đây là bệnh lý đặc biệt nguy hiểm, có thể khiến chức năng tim suy sụp rất nhanh trong thời gian ngắn.

Bệnh nhi T.T.A. (11 tuổi, An Giang) được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng tím tái, lơ mơ. Ảnh: BVCC

Nguyên nhân dẫn đến ngừng tim đột ngột

Theo các chuyên gia tim mạch, nhiều trường hợp ngừng tim đột ngột khi chơi thể thao thực chất xuất phát từ những bệnh lý tim mạch tiềm ẩn chưa từng được phát hiện trước đó.

Bác sĩ Lê Nhật Cường (Bệnh viện Nhi Trung ương) cho biết, ngừng tim đột ngột liên quan đến hoạt động thể thao có thể xảy ra ở cả những bệnh nhân đã biết có bệnh tim mạch hoặc những người mang bệnh lý tim nhưng chưa được phát hiện và điều trị. Nguyên nhân gây ngừng tim đột ngột khác nhau theo từng nhóm tuổi và mỗi nhóm có những đặc trưng riêng.

Ở trẻ em, một số nguyên nhân có thể gặp gồm bệnh lý động mạch chủ. Những trường hợp có tiền sử tăng huyết áp, hội chứng Marfan, rối loạn di truyền làm suy yếu thành động mạch chủ, hoặc bất thường van động mạch chủ như động mạch chủ hai lá van, khi vận động mạnh, động mạch chủ có thể bị rách, dẫn đến tử vong.

Bên cạnh đó, xơ vữa động mạch vành cũng là nguyên nhân nguy hiểm; khi gắng sức có thể gây nứt vỡ mảng xơ vữa, hình thành huyết khối và dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp, gây ngừng tim.

Bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương cũng cho biết, các bất thường bẩm sinh của động mạch vành có thể gây thiếu máu cơ tim âm thầm, tạo sẹo xơ trên cơ tim. Đây là nền tảng gây rối loạn nhịp nguy hiểm dẫn đến ngừng tim đột ngột. Ngoài ra, còn có các bệnh lý cơ tim như bệnh cơ tim thất phải sinh loạn nhịp, bệnh cơ tim phì đại; các bệnh van tim gây giãn, phì đại buồng tim cũng có thể dẫn đến rối loạn nhịp nguy hiểm.

Một nhóm nguyên nhân khác là các rối loạn nhịp tim như nhịp nhanh kịch phát trên thất, hội chứng QT dài, hội chứng Brugada… Đây đều là những bệnh lý có thể khiến tim rơi vào rối loạn nhịp nguy hiểm và dẫn đến ngừng tim đột ngột.

Theo bác sĩ Lê Nhật Cường, ở trẻ em, ba nguyên nhân thường gặp nhất gồm rối loạn nhịp tim, bệnh cơ tim phì đại và bất thường bẩm sinh động mạch vành.

Bên cạnh bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, một nguyên nhân khác cũng được đặc biệt quan tâm là commotio cordis, tình trạng ngừng tim do tác động ngoại lực vào vùng ngực. Hiện tượng này xảy ra khi lực tác động đúng “thời điểm nhạy cảm” trong chu kỳ điện học của tim, gây rung thất và ngừng tim. Commotio cordis thường gặp trong các môn thể thao có bóng hoặc đối kháng như bóng chày, bóng rổ, hockey hay võ thuật.

Nguy cơ ngừng tim đột ngột khi chơi thể thao là biến cố hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, cần được nhận diện đúng để phòng ngừa và xử trí kịp thời. Ảnh minh họa

Để phòng ngừa ngừng tim đột ngột khi chơi thể thao, các chuyên gia cho rằng cần có chiến lược rõ ràng, bắt đầu từ khám sức khỏe định kỳ để sàng lọc bệnh tim mạch tiềm ẩn. Việc xây dựng kế hoạch luyện tập phù hợp với thể trạng và bệnh lý của từng người cũng rất quan trọng. Ngay cả người mắc bệnh tim vẫn có thể tham gia thể dục thể thao, nhưng cần có hướng dẫn chuyên môn để đảm bảo an toàn.

Bên cạnh ngành y tế, phụ huynh và nhà trường cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa nguy cơ này ở trẻ em và thanh thiếu niên. Cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu bất thường như dễ mệt khi vận động, đau ngực, hồi hộp, từng ngất hoặc có tiền sử gia đình đột tử do tim mạch. Khi trẻ tham gia thể thao cường độ cao hoặc thi đấu, việc khám sàng lọc tim mạch định kỳ là cần thiết.

Các bác sĩ nhấn mạnh, thể thao vẫn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch và thể chất. Ngừng tim đột ngột khi vận động là biến cố hiếm gặp nhưng nguy hiểm, cần được nhận diện sớm để phòng ngừa và xử trí kịp thời.

Điều quan trọng không phải là hạn chế vận động, mà là chủ động tầm soát tim mạch, lựa chọn hình thức luyện tập phù hợp và xây dựng hệ thống cấp cứu hiệu quả trong cộng đồng, để thể thao thực sự trở thành hoạt động an toàn và bền vững.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân trực tiếp gây tử vong trong commotio cordis là rung thất. Vì vậy, yếu tố then chốt để giảm nguy cơ tử vong là nâng cao khả năng nhận biết sớm và trang bị kỹ năng cấp cứu ngừng tuần hoàn cho cộng đồng.

Cha mẹ, huấn luyện viên thể thao, giáo viên thể chất và lực lượng cứu hộ tại các sân tập cần được đào tạo kỹ năng hồi sinh tim phổi cơ bản (CPR), biết cách xử trí khi nạn nhân bất tỉnh, ngừng thở, đồng thời sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) đúng cách.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, tại sân vận động, nhà thi đấu hoặc khu tập luyện đông người cần được trang bị sẵn máy khử rung tim tự động và có nhân viên được huấn luyện thành thạo thiết bị này. Trong nhiều trường hợp, việc sốc điện sớm chỉ trong vài phút đầu có thể quyết định trực tiếp đến khả năng sống còn của người bệnh.