Tổng thống Macron sắp công bố chiến lược hạt nhân cho châu Âu

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron dự kiến ngày 2/3 sẽ trình bày tầm nhìn về cách kho vũ khí hạt nhân của Pháp có thể góp phần tăng cường năng lực phòng thủ châu Âu, trong bối cảnh lục địa này đẩy mạnh tái vũ trang và xem xét lại sự phụ thuộc vào Mỹ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu tại một cuộc họp báo tháng 12/2024. Ảnh: PAP/TTXVN

Theo hãng tin AFP, bài phát biểu sẽ được ông Macron trình bày tại căn cứ tàu ngầm hạt nhân Ile Longue và thu hút sự quan tâm rộng rãi ở châu Âu, nơi nhiều thập kỷ qua dựa vào “ô hạt nhân” của Mỹ, song hiện gia tăng tranh luận về việc củng cố năng lực răn đe riêng.

Một thành viên trong nhóm của Tổng thống Pháp cho biết học thuyết hạt nhân của nước này sẽ được cập nhật với “những thay đổi và phát triển đáng kể”, song không nêu chi tiết. Trước đó, ông Macron từng đề xuất xem xét cách Pháp, cường quốc hạt nhân duy nhất trong Liên minh châu Âu (EU), có thể đóng góp vào an ninh chung của châu lục, bao gồm khả năng hợp tác đặc biệt, tập trận chung và chia sẻ lợi ích an ninh với một số quốc gia chủ chốt.

Năm ngoái, nhà lãnh đạo Pháp cho biết sẵn sàng thảo luận về khả năng triển khai máy bay mang vũ khí hạt nhân của Pháp tại các nước châu Âu khác. Pháp hiện sở hữu khoảng 290 đầu đạn hạt nhân, được cho là kho vũ khí lớn thứ tư thế giới. Anh, quốc gia rời EU năm 2016, là cường quốc hạt nhân còn lại ở châu Âu, trong khi Mỹ và Nga sở hữu số lượng đầu đạn lên tới hàng nghìn.

Những cam kết từ phía Mỹ về việc duy trì răn đe hạt nhân trong khuôn khổ NATO chưa xua tan hoàn toàn lo ngại tại châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bị cho là có thể điều chỉnh ưu tiên chiến lược.

Ông Bernard Rogel, cựu cố vấn quân sự của Tổng thống Macron, cho rằng châu Âu cần thảo luận cách thức lực lượng răn đe của Pháp và Anh có thể phù hợp với một chiến lược phòng thủ quyết đoán hơn. Tháng này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết đang tiến hành các cuộc trao đổi với Paris về năng lực răn đe hạt nhân châu Âu. Trong khi đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer khẳng định năng lực hạt nhân của Anh đã bảo vệ các đồng minh NATO và nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác với Pháp.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định việc thiết lập cơ chế hợp tác hạt nhân giữa 27 nước thành viên EU đặt ra nhiều thách thức. Ông Rogel nhấn mạnh quyền quyết định phóng tên lửa vẫn phải thuộc về Pháp. Ngoài ra, những hạn chế ngân sách và khác biệt quan điểm giữa Paris và Berlin có thể ảnh hưởng tới bất kỳ thỏa thuận an ninh nào.

Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul gần đây kêu gọi Pháp tăng chi tiêu quốc phòng để hiện thực hóa mục tiêu chủ quyền an ninh châu Âu. Trong khi đó, chuyên gia Rafael Loss thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu cho rằng dư luận tại một số quốc gia như Bulgaria, Đan Mạch, Estonia, Đức, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ có xu hướng ủng hộ ý tưởng xây dựng lực lượng răn đe hạt nhân thay thế của châu Âu.

Pháp là thành viên NATO nhưng không đặt lực lượng hạt nhân của mình dưới quyền chỉ huy của liên minh. Trong lần cập nhật học thuyết năm 2020, Tổng thống Macron từng kêu gọi đối thoại trong EU về vai trò của răn đe hạt nhân Pháp. Khi đó, Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg cho rằng liên minh đã có sẵn một cơ chế răn đe hiệu quả.

Bối cảnh an ninh châu Âu thay đổi đáng kể sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, làm gia tăng quan ngại về nguy cơ leo thang hạt nhân. Giới quan sát nhận định bài phát biểu sắp tới của ông Macron có thể tạo ra kỳ vọng lớn, song cũng đặt ra thách thức về mức độ thuyết phục và tác động thực tế đối với cấu trúc an ninh châu Âu.