Thụy Điển dự kiến bỏ tù tội phạm băng đảng từ 13 tuổi

Thụy Điển đã chứng kiến sự gia tăng các vụ xả súng và đánh bom liên quan đến băng đảng trong thập kỷ qua, bao gồm có hàng chục vụ do trẻ vị thành niên thực hiện.

Cảnh sát điều tra sau vụ nổ ở Linkoping, Thụy Điển. Ảnh tư liệu – minh họa: AFP/TTXVN

Điều này đã khiến Thụy Điển trở nên khác biệt so với phần lớn các quốc gia châu Âu khác, đồng thời đặt chính quyền nước này trước một câu hỏi cấp bách: phải xử lý thế nào đối với những trẻ em phạm tội giết người.

Theo hãng tin Reuters, chính phủ được thành lập sau cuộc tổng tuyển cử năm 2022 ở Thụy Điển cho rằng cách tiếp cận mềm mỏng trước đây đã thất bại và đã đến lúc cần áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn, bao gồm việc đưa trẻ em dưới 15 tuổi vào các cơ sở giam giữ thay vì các trung tâm giáo dưỡng.

Tuy nhiên, một số chuyên gia và nghị sĩ cảnh báo đây có thể là một hướng đi sai lầm.

Thụy Điển đang đối mặt với làn sóng tội phạm băng đảng nghiêm trọng. Các mạng lưới tội phạm hoạt động trong các lĩnh vực như buôn bán ma túy, lừa đảo và cướp bóc có tổ chức, mang lại nguồn thu ước tính khoảng 185 tỷ krona Thụy Điển (20 tỷ USD) mỗi năm.

Cảnh sát nước này ước tính có khoảng 17.500 thành viên băng đảng đang hoạt động cùng 50.000 người có liên quan. Các băng nhóm sử dụng mạng xã hội để tuyển mộ thanh thiếu niên, thậm chí trong một số trường hợp là trẻ em mới 11 tuổi, để thực hiện các vụ giết người và đánh bom trên khắp khu vực Bắc Âu.

Theo dự luật mới được đề xuất, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự sẽ được hạ từ 15 xuống 13 tuổi, thấp hơn so với phần lớn các nước châu Âu. Những trẻ vị thành niên bị kết án vì các tội đặc biệt nghiêm trọng sẽ bị giam giữ trong các nhà tù chuyên biệt, trong đó có một cơ sở dành riêng cho nữ giới.

“Chúng ta đang đối mặt với một tình trạng khẩn cấp”, Bộ trưởng Tư pháp Gunnar Strommer phát biểu hồi tháng 4.

“Năm ngoái, 52 trẻ em dưới 15 tuổi đã bị đưa ra xét xử vì bị nghi ngờ phạm tội giết người hoặc cố ý giết người. Chúng ta không nói về hành vi trộm cắp, thậm chí không phải hành hung hay cướp giật. Chúng ta đang nói về tội giết người”, ông nhấn mạnh.

Quốc hội Thụy Điển dự kiến sẽ bỏ phiếu về dự luật này vào ngày 15/6. Nếu được thông qua, đạo luật sẽ được rà soát lại sau 5 năm thực hiện.

Việc hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự chỉ là một trong nhiều biện pháp mới nhằm đối phó với bạo lực băng đảng. Các biện pháp khác bao gồm kéo dài thời hạn tù và mở rộng quyền hạn cho lực lượng cảnh sát.

Chính phủ cánh hữu cho biết chiến dịch trấn áp đang mang lại kết quả. Số người thiệt mạng do bạo lực băng đảng đã giảm từ 62 người năm 2022 xuống còn 44 người trong năm 2025. Đồng thời, số thành viên băng đảng bị kết án tù cũng gia tăng.

Tuy nhiên, việc ngăn chặn các băng nhóm tuyển mộ trẻ em được đánh giá là thách thức lớn hơn nhiều. Chính phủ cho rằng án tù có tác dụng răn đe, trong khi các chương trình cải tạo chuyên sâu có thể giúp ngăn ngừa tái phạm.

Tại nhà tù Rosersberg, phía Bắc thủ đô Stockholm, một trong ba cơ sở giam giữ đang được cải tạo để tiếp nhận những tội phạm vị thành niên nguy hiểm nhất, cuộc sống phía sau song sắt sẽ tập trung chủ yếu vào việc học tập.

Trong thời gian rảnh, phạm nhân có thể xem truyền hình, chơi trò chơi điện tử hoặc tập luyện trong phòng thể dục. Các buồng giam sẽ được khóa từ 20 giờ mỗi ngày.

Giám đốc nhà tù Gabriel Wessman cho biết cơ sở này dự kiến tiếp nhận những phạm nhân đầu tiên sau mùa Hè năm nay. Theo ông, thách thức lớn nhất so với việc quản lý tù nhân trưởng thành là làm sao vừa duy trì kỷ luật vừa tạo được sự hỗ trợ và cảm giác an toàn cho các thiếu niên, trong đó có những em chưa từng sống xa gia đình.

“Các em sẽ trưởng thành tại đây”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh nhà tù cần hỗ trợ các em vượt qua giai đoạn dậy thì. Điện thoại di động sẽ bị cấm sử dụng, trong khi các hoạt động như học cờ vua được kỳ vọng giúp tăng khả năng tập trung. Tuy nhiên, các em cũng cần những phương thức phù hợp để giải tỏa cảm xúc.

Cho đến nay, những tội phạm vị thành niên nguy hiểm nhất ở Thụy Điển chủ yếu do hệ thống phúc lợi xã hội quản lý. Tuy nhiên, mô hình này ngày càng bị chỉ trích là không hiệu quả. Một báo cáo của Văn phòng Kiểm toán Quốc gia Thụy Điển cho thấy 9/10 thành viên băng đảng trẻ tuổi bị đưa vào các cơ sở cải tạo đã tái phạm, trong khi 8/10 người cuối cùng phải chấp hành án tù khi trưởng thành.

Chính phủ cho rằng việc áp dụng hình phạt tù sẽ giúp bảo vệ cộng đồng, mang lại công lý cho nạn nhân và cắt đứt mối liên hệ giữa thanh thiếu niên phạm tội với các băng nhóm.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến vẫn bày tỏ lo ngại về tác động của chính sách này đối với trẻ em.

Người phát ngôn của đảng Trung tâm đối lập Wilma Roth cho rằng: “Một đứa trẻ 13 tuổi vẫn là một đứa trẻ, thậm chí còn chưa đủ tuổi hợp pháp để mua nước tăng lực. Những trẻ em dưới 15 tuổi phạm tội nghiêm trọng nên được đưa vào diện chăm sóc và điều trị thay vì bị bỏ tù”.

Trong khi đó, tại Anh và Bắc Ireland, nơi độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là 10 tuổi, các cuộc tranh luận hiện lại đang tập trung vào khả năng nâng ngưỡng tuổi này.

Trước đó, Đan Mạch từng hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự xuống 14 tuổi vào năm 2010, song các nghiên cứu sau đó kết luận rằng biện pháp này không tạo ra tác động đáng kể đối với tỷ lệ tội phạm.