Thủ tướng Anh gợi mở khả năng tái gia nhập EU sau thập kỷ Brexit

Thủ tướng Anh Andy Burnham cho biết Vương quốc Anh có thể cân nhắc khả năng tái gia nhập Liên minh châu Âu (EU) trong tương lai, trong bối cảnh chính phủ của ông đang xem xét các phương án định hình lại quan hệ với khối này.

Cờ Liên minh châu Âu (EU) và cờ Anh bay gần Tháp Elizabeth ở London, Anh. Ảnh: AFP/TTXVN. Ảnh không được phép chia sẻ bởi bên thứ ba.

Trong cuộc phỏng vấn với đài BBC ngày 30/9, ông Burnham nhận định Brexit mang lại “tác hại nhiều hơn lợi ích”. Ông cho rằng thỏa thuận hiện tại đang hạn chế tăng trưởng kinh tế và chưa mang lại kết quả như cam kết liên quan đến kiểm soát nhập cư.

Ông cho biết chính phủ sẽ xem xét nhiều phương án, từ duy trì nguyên trạng, tham gia liên minh thuế quan hoặc thị trường chung, cho đến khả năng quay trở lại EU. Gần đây, các cuộc thảo luận về khả năng đảo ngược Brexit gia tăng khi một số chính trị gia Anh bắt đầu đề cập đến ý tưởng này. Phát biểu của ông Burnham cho thấy khả năng tái gia nhập EU đang được đưa vào cuộc thảo luận, dù bất kỳ động thái nào như vậy cũng sẽ liên quan đến các vấn đề về chủ quyền, nhập cư và quyền kiểm soát quy định pháp lý – những nội dung từng đóng vai trò quan trọng trong cuộc tranh luận dẫn tới cuộc trưng cầu dân ý về Brexit.

Tháng 6/2016, cử tri Anh bỏ phiếu với tỷ lệ 52% ủng hộ và 48% phản đối việc rời EU, mở đầu cho nhiều năm đàm phán về các điều khoản Brexit. Vương quốc Anh chính thức rời EU vào tháng 1/2020 và rút khỏi thị trường chung cũng như liên minh thuế quan vào cuối năm đó.

Brexit chấm dứt cơ chế tự do đi lại của EU và trao cho London quyền kiểm soát đối với những người từ các nước thành viên EU muốn chuyển đến Anh. Tuy nhiên, điều này không dẫn đến sự sụt giảm tổng lượng người nhập cư. Ngược lại, di cư thuần tăng mạnh do số người đến từ bên ngoài EU gia tăng, đạt mức kỷ lục 944.000 người trong năm tính đến tháng 3/2023, trước khi giảm đáng kể sau khi các quy định về thị thực được thắt chặt. Công dân ngoài EU vẫn chiếm phần lớn số người nhập cư.

Sự thay đổi này cũng tác động theo chiều ngược lại. Công dân Anh mất quyền tự do đi lại trong EU và hiện phải tuân thủ các yêu cầu nhập cảnh áp dụng đối với công dân các nước ngoài EU tại khu vực Schengen.

Brexit cũng trao cho Anh chính sách thương mại độc lập, cho phép nước này đàm phán các thỏa thuận mà không cần sự chấp thuận của các thành viên EU. Kể từ đó, Vương quốc Anh đã ký các thỏa thuận với Australia, New Zealand và Ấn Độ, đồng thời gia nhập CPTPP – một khối thương mại lớn tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR) ước tính các lợi ích kinh tế dài hạn từ những thỏa thuận thương mại hậu Brexit là không đáng kể so với tác động dự kiến từ việc gia tăng các rào cản thương mại với EU.

EU vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Anh, chiếm khoảng 41% kim ngạch xuất khẩu và gần một nửa kim ngạch nhập khẩu của Anh trong năm 2025.

Một số ý kiến cho rằng các chi phí kinh tế liên quan đến Brexit lớn hơn những lợi ích mà sự kiện này mang lại. OBR ước tính rằng về dài hạn, Brexit sẽ làm giảm mức độ hội nhập thương mại của nền kinh tế Anh khoảng 15% và năng suất lao động khoảng 4% so với kịch bản Anh tiếp tục là thành viên EU. Đây là những ước tính dựa trên mô hình dài hạn, không phải các tổn thất được quan sát trực tiếp. Hiệu quả kinh tế của Anh trong giai đoạn sau Brexit cũng chịu ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, xung đột tại Ukraine và những gián đoạn trên diện rộng đối với thương mại toàn cầu.

Việc rời khỏi thị trường chung và liên minh thuế quan EU cũng tạo ra những yêu cầu mới đối với hoạt động thương mại giữa Anh và đối tác lớn nhất của nước này. Các doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục khai báo hải quan, đáp ứng quy định về quy tắc xuất xứ và trải qua các khâu kiểm tra bổ sung vốn không áp dụng khi Anh còn là thành viên EU.

Mặc dù Brexit trao cho Anh quyền kiểm soát lớn hơn đối với vấn đề di cư hợp pháp, ông Burnham cho rằng việc rời EU đã ảnh hưởng đến khả năng hợp tác của Anh với các nước châu Âu trong xử lý di cư bất hợp pháp, đặc biệt liên quan đến các hoạt động vượt eo biển Manche.

Việc tái gia nhập EU sẽ không diễn ra tự động và cũng không đồng nghĩa với việc khôi phục các điều kiện thành viên trước đây của Anh. Vương quốc Anh sẽ phải chính thức nộp đơn và trải qua quy trình gia nhập EU, trong đó cần có sự chấp thuận nhất trí của các quốc gia thành viên cùng sự đồng ý của Nghị viện châu Âu. Anh cũng không được đảm bảo duy trì các quyền miễn trừ và cơ chế đặc biệt từng được hưởng trước Brexit; các điều khoản cho tư cách thành viên mới sẽ phải được đàm phán.

Ngay sau cuộc trưng cầu dân ý năm 2016, các nhà lãnh đạo EU bày tỏ tiếc nuối trước quyết định của Anh nhưng tôn trọng kết quả. Trong quá trình đàm phán về việc Anh rời khối, Brussels duy trì quan điểm rằng Anh không thể tiếp tục hưởng đầy đủ các lợi ích của tư cách thành viên EU khi đứng ngoài khối, đồng thời không chấp nhận việc lựa chọn riêng lẻ các quyền lợi của thị trường chung.

Tuy nhiên, một thập kỷ sau cuộc trưng cầu dân ý, phía EU không loại trừ khả năng London có thể trở lại. Tháng 7 vừa qua, Ủy viên EU Maros Sefcovic cho biết việc nộp đơn xin gia nhập hoàn toàn thuộc quyền quyết định của Vương quốc Anh. Trước đó, tháng 6, cựu Trưởng đoàn đàm phán Brexit của EU Michel Barnier cũng cho biết “cánh cửa” của EU vẫn rộng mở, song nhấn mạnh Anh không thể tùy ý lựa chọn những quy định của EU mà nước này muốn tuân thủ.