Tân Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine: Vị tướng đặc nhiệm mang ‘tư duy chiến tranh mới’

Xuất thân từ lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ Alpha và từng tham gia chỉ đạo các chiến dịch tập kích tầm xa, ông Yevhenii Khmara được kỳ vọng mang kinh nghiệm tác chiến công nghệ cao vào cương vị Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine trong giai đoạn chiến sự căng thẳng.

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Evgeniy tại Kiev, Ukraine, trong tháng 8/2026. Ảnh: Bộ Quốc phòng Ukraine

Evgeniy Khmara đeo một chiếc vòng tay, mỗi mắt xích trên đó mang tên một người đồng đội của ông đã không trở về sau cuộc chiến. Ông chưa từng nói về chiếc vòng cho đến khi được hỏi trong một bữa tối tại Kiev trong tháng 8 này. Khi đó, ông mới giải thích ý nghĩa của nó.

Đây là một chi tiết đáng chú ý về người đang đứng đầu Bộ Quốc phòng Ukraine, khi ông bước vào những cuộc họp mà các quyết định được đưa ra có thể tác động trực tiếp đến số phận đất nước.

Theo trang National Interest, trong tuần qua, chính trường Ukraine chứng kiến một sự chuyển giao đáng chú ý. Ngày 18/8, Mykhailo Fedorov, cựu Bộ trưởng Quốc phòng, đăng video kêu gọi Ukraine nên tổ chức bầu cử ngay cả khi chiến tranh vẫn tiếp diễn. Đây là lần đầu tiên một nhân vật chính trị lớn đưa ra lời kêu gọi như vậy kể từ khi xung đột toàn diện bùng phát.

Ngày hôm sau, Quốc hội Ukraine phê chuẩn ông Khmara làm Bộ trưởng Quốc phòng với đa số phiếu cần thiết. Một ngày trước đó, ông đã từ chức quân đội với quân hàm thiếu tướng để đáp ứng yêu cầu pháp lý rằng Bộ trưởng Quốc phòng phải là nhân vật dân sự.

Trong lễ tuyên thệ, ông Khmara đưa ra cam kết khá ngắn gọn: tăng cường sản xuất vũ khí Ukraine và thực hiện các cuộc tập kích chính xác hơn.

Một người rời khỏi cuộc tranh luận về quốc phòng để bước vào chính trường. Người còn lại tuyên thệ gánh vác trọng trách điều hành cuộc chiến. Sự chú ý khi đó phần lớn tập trung vào ông Fedorov. Tuy nhiên, khi việc phê chuẩn đã hoàn tất, câu hỏi đáng quan tâm lúc này là ông Khmara là người như thế nào, và liệu kỹ năng, chuyên môn cũng như tầm nhìn chiến lược của ông Khmara có phù hợp với giai đoạn đặc biệt này của cuộc chiến hay không.

Từ lực lượng đặc nhiệm đến Bộ trưởng Quốc phòng

Xét về lý lịch quân sự, Khmara là một sĩ quan đặc nhiệm điển hình. Ông từng chỉ huy đơn vị tinh nhuệ Alpha thuộc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), sau đó đứng đầu chính cơ quan này.

Khi còn lãnh đạo Trung tâm Tác chiến Đặc biệt của SBU, các đơn vị dưới quyền ông tham gia Chiến dịch Spiderweb (Mạng nhện) hồi tháng 6/2025. Đây là chiến dịch quy mô lớn nhằm sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) tấn công các máy bay chiến lược của Nga tại những căn cứ nằm rất sâu trong lãnh thổ nước này.

Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, số UAV trị giá khoảng 1 triệu USD đã gây thiệt hại hơn 5 tỷ USD cho đội máy bay ném bom chiến lược của Nga. Tuy nhiên, đây là con số do phía Ukraine đưa ra và khó có thể xác minh độc lập.

Điểm đáng chú ý là Khmara không có phong thái của một chỉ huy đặc nhiệm thường thấy trên truyền thông. Ông được mô tả là khiêm tốn, ăn nói điềm đạm, bình tĩnh và thường mở rộng vấn đề khi trả lời câu hỏi.

Các đồng nghiệp cũ mô tả Khmara là người thường xuyên có mặt tại hoặc gần tiền tuyến, có khả năng nhìn vấn đề ở tầm rộng, học hỏi nhanh và luôn tìm tòi. Ông nhận được sự tôn trọng từ những binh sĩ từng dưới quyền, điều không dễ dàng tạo dựng bằng chức vụ.

Từ chiến dịch tập kích đến “tư duy bất đối xứng”

Những kinh nghiệm đó có thể đặc biệt hữu ích trong vai trò mới. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine không trực tiếp chỉ huy binh sĩ ngoài chiến trường. Nhiệm vụ của vị trí này là xây dựng và vận hành bộ máy phía sau chiến tuyến: mua sắm vũ khí, phối hợp công nghiệp quốc phòng, phân bổ ngân sách, nhân sự và điều phối giữa các cơ quan.

Đây cũng là lĩnh vực mà kinh nghiệm của ông Khmara được đánh giá có thể phát huy. Trong 7 tháng ông lãnh đạo SBU, chiến dịch tập kích tầm xa của Ukraine nhằm vào ngành lọc dầu Nga được đẩy mạnh về quy mô và tần suất.

Phía Ukraine cho rằng gần 43% công suất lọc dầu của Nga đã bị ảnh hưởng. Các đánh giá độc lập thận trọng hơn, nhưng số liệu của Nga cũng cho thấy sản lượng các sản phẩm dầu mỏ tinh chế giảm đáng kể trong năm nay.

Các cuộc tấn công đã gây sức ép lên nguồn cung nhiên liệu của Nga, trong đó có tình trạng một số khu vực phải áp dụng các biện pháp hạn chế bán xăng.

Khmara theo đuổi chiến lược mà ông gọi là bất đối xứng về chi phí: thực hiện những đòn đánh tương đối rẻ nhưng nhằm vào các mục tiêu có giá trị kinh tế hoặc quân sự rất lớn.

Thay vì chỉ tập trung vào từng mục tiêu riêng lẻ, chiến dịch hướng tới những mắt xích quan trọng trong hệ thống như nhà máy lọc dầu, trung tâm vận tải và các tuyến xuất khẩu.

Theo cách nhìn của ông Khmara, đây không chỉ là vấn đề quân sự mà còn liên quan đến hiệu quả sử dụng nguồn lực. Một quốc gia có nguồn lực hạn chế phải tính toán rất kỹ số tiền, vũ khí, nhân lực và rủi ro bỏ ra cho mỗi chiến dịch.

Bộ trưởng mới đối mặt những bài toán khó

Dù vậy, việc chuyển từ chỉ huy một đơn vị đặc nhiệm sang điều hành một bộ máy quốc phòng thời chiến là bước chuyển không hề đơn giản.

Khmara chưa từng quản lý một hệ thống hành chính có quy mô tương đương Bộ Quốc phòng. Chính ông cũng thừa nhận điều này. Quan điểm của ông là nhà nước không thể trực tiếp tạo ra mọi công nghệ mới. Vai trò của chính phủ là tạo điều kiện để các công nghệ được đưa vào sử dụng và liên tục cải tiến trên một chiến trường thay đổi chỉ sau vài tháng.

Ông Khmara cho rằng không nên chỉ dùng khẩu hiệu để kêu gọi người dân nhập ngũ. Theo ông, người dân sẽ sẵn sàng tình nguyện nếu họ tin rằng mình có thể tạo ra tác động trên chiến trường và có cơ hội sống sót. Vì vậy, cải thiện điều kiện phục vụ trong quân đội có thể quan trọng không kém việc đưa ra những lời kêu gọi.

Về chiến lược, ông cho rằng Ukraine không thể đánh bại một đội quân lớn bằng cách đơn giản sao chép phương thức tác chiến của đối phương. Ukraine phải tìm ra cách chiến đấu của riêng mình.

Với ông, chiến dịch Spiderweb chính là một ví dụ cho cách tiếp cận đó: sử dụng công nghệ, tình báo và các phương thức tác chiến đặc biệt để tạo ra tác động lớn hơn nhiều so với nguồn lực bỏ ra.

Bộ đôi lãnh đạo quân sự mới của Ukraine

Khmara cũng không phải người duy nhất được trao trọng trách trong đợt cải tổ bộ máy quốc phòng mùa hè này.

Cùng thời điểm, Tổng thống Ukraine cũng bổ nhiệm Mykhailo Drapatyi làm Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang.

Ông Drapatyi được đánh giá là một chỉ huy thuộc thế hệ mới, đề cao tính chủ động của cấp dưới và chú trọng giảm thương vong thay vì chỉ tìm cách giữ từng mét lãnh thổ.

Hai người xuất thân từ những môi trường tác chiến khác nhau nhưng được cho là cùng chia sẻ cách tiếp cận linh hoạt hơn, ít phụ thuộc vào mô hình chỉ huy tập trung kiểu Xô viết.

Trong khi đó, Ukraine vẫn phải đối mặt với những vấn đề lớn hơn: duy trì nguồn cung vũ khí, phát triển công nghiệp quốc phòng, huy động nhân lực và tìm cách thích ứng với cuộc chiến UAV ngày càng thay đổi.T

Tân Bộ trưởng Khmara bước vào cương vị mới với kinh nghiệm của một chỉ huy từng trực tiếp tham gia những chiến dịch đặc biệt và các cuộc tập kích tầm xa. Nhưng điều ông phải chứng minh trong thời gian tới là liệu tư duy của một chỉ huy đặc nhiệm có thể chuyển hóa thành khả năng điều hành một trong những bộ máy quan trọng nhất của Ukraine trong thời chiến hay không.