Quốc hội Mỹ đổi chiều, đế chế kinh doanh của Elon Musk đối mặt sức ép mới

Tỷ phú Elon Musk từng chi gần nửa tỷ USD cho các hoạt động vận động chính trị với kỳ vọng duy trì mối quan hệ thuận lợi giữa chính quyền Washington và đế chế kinh doanh của ông.

Tuy nhiên, kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 cho thấy khoản đầu tư này không mang lại hiệu quả như mong đợi.

Tỷ phú Elon Musk phát biểu tại Krakow, Ba Lan. Ảnh tư liệu: PAP/TTXVN

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng, việc đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ khiến tỷ phú giàu nhất thế giới phải đối mặt với một cục diện chính trị mới, trong đó các hoạt động kinh doanh của ông có thể chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.

Sau khi chi khoản tiền kỷ lục 474 triệu USD cho các tổ chức chính trị, phần lớn nhằm ủng hộ đảng Cộng hòa, ông Musk giờ đây có thể phải giải trình nhiều hơn về các hợp đồng với chính phủ liên bang và những mối quan hệ thương mại sâu rộng với Trung Quốc.

Sự thay đổi này có thể tác động đến hàng loạt doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái của ông Musk – từ Tesla, SpaceX đến công ty trí tuệ nhân tạo xAI, vốn ngày càng gắn bó với cả Washington và Bắc Kinh.

Thị trường đã phản ứng ngay trong phiên giao dịch sáng 4/11. Cổ phiếu SpaceX giảm 4%, trong khi cổ phiếu Tesla mất 5% ngay sau khi mở cửa.

Trên mạng xã hội, ông Musk tỏ ra không quá bận tâm trước kết quả này khi viết: “Có vẻ như những tia laser vũ trụ can thiệp bầu cử của tôi lần này không phát huy tác dụng”. Trong một bài đăng khác, ông nhận xét: “Các trung tâm dữ liệu trong không gian giờ đây có vẻ rất hấp dẫn”.

Tuy nhiên, đằng sau những lời đùa cợt là những lợi ích kinh tế trị giá hàng tỷ USD. Dưới thời Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai, các doanh nghiệp của ông Musk phát triển mạnh nhờ những hợp đồng lớn với chính phủ liên bang và quá trình phê duyệt cấp phép nhanh chóng.

Theo báo cáo hồi tháng 10 của Quỹ Bảo vệ Dân chủ, một tổ chức giám sát phi lợi nhuận, kể từ khi rời vị trí đứng đầu Ban Hiệu quả Chính phủ (Doge) hồi tháng 5/2025, các công ty của ông Musk đã giành được ít nhất 10 tỷ USD hợp đồng mới với chính phủ liên bang.

SpaceX có thể trở thành tâm điểm giám sát

Tên lửa Falcon Heavy của SpaceX rời bệ phóng lịch sử số 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Cape Canaveral, bang Florida (Mỹ), ngày 6/2/2018. Ảnh: Tân Hoa xã

Với vai trò là một nhà thầu quốc phòng lớn, SpaceX được dự báo sẽ nằm trong số những doanh nghiệp chịu sự giám sát chặt chẽ nhất của Quốc hội Mỹ.

Chỉ riêng trong tháng 5, SpaceX đã giành hai hợp đồng của Lực lượng Không gian Mỹ với tổng trị giá 6,45 tỷ USD, trong đó có hợp đồng 4,16 tỷ USD phát triển vệ tinh theo dõi các mối đe dọa trên không. Trong khi đó, xAI cũng nhận được hợp đồng trị giá gần 200 triệu USD từ Bộ Quốc phòng Mỹ vào tháng 7/2025.

Ông Kyle Chan, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Brookings, nhận định Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể phần nào làm suy giảm ảnh hưởng của ông Musk tại Washington, dù tỷ phú này dường như vẫn duy trì được mối quan hệ gần gũi với Tổng thống Trump.

Theo ông Chan, các nghị sĩ có thể xem xét những hợp đồng quân sự của SpaceX và hoạt động của Musk trong thời gian đứng đầu Doge, trong đó có các cáo buộc liên quan đến việc sử dụng dữ liệu của chính phủ không đúng mục đích.

Bài toán Thượng Hải

Một vấn đề khác có thể thu hút sự quan tâm tại Quốc hội Mỹ là mối liên hệ giữa hoạt động quốc phòng của Musk và sự phụ thuộc sâu rộng của Tesla vào Trung Quốc.

Nhà máy Gigafactory tại Thượng Hải chiếm hơn một nửa tổng lượng xe Tesla bàn giao trên toàn cầu trong năm ngoái. Hoạt động sản xuất tại các cơ sở khác của hãng cũng phụ thuộc vào mạng lưới nhà cung cấp linh kiện Trung Quốc.

Tesla còn sản xuất pin lưu trữ năng lượng tại Thượng Hải và đang đàm phán mua gần 3 tỷ USD thiết bị sản xuất pin năng lượng Mặt Trời của Trung Quốc để phục vụ kế hoạch mở rộng tại Mỹ.

Khả năng sáp nhập Tesla và SpaceX, vấn đề ông Musk đề cập hồi tháng 10 khi cho biết hai công ty đã thành lập các ủy ban đặc biệt để nghiên cứu phương án này, cũng có thể mở ra hướng xem xét mới cho các nghị sĩ Mỹ.

Ông Christopher Tang, giáo sư chuyên về chuỗi cung ứng toàn cầu tại Trường Quản lý Anderson thuộc Đại học California, Los Angeles (UCLA), cho rằng các nghị sĩ đảng Dân chủ đã bày tỏ ý định xem xét những hợp đồng của Musk với chính phủ và nguy cơ xung đột lợi ích giữa SpaceX với Tesla. Vì vậy, mối liên hệ với Thượng Hải có thể được đặt ra dưới góc độ an ninh thay vì chỉ được nhìn nhận như một lợi thế về chi phí.

Theo ông Tang, việc xem xét kế hoạch sáp nhập có thể tập trung vào khả năng bảo vệ công nghệ hàng không vũ trụ và quốc phòng nhạy cảm trước những rủi ro liên quan đến chuỗi cung ứng của Tesla tại Trung Quốc.

Ông phân tích: “Washington kiểm soát các hợp đồng và giấy phép an ninh, trong khi Bắc Kinh kiểm soát nguồn cung đầu vào, chi phí và tốc độ sản xuất. Kết quả bầu cử khiến sức ép từ phía Washington gia tăng, nhưng không làm giảm sự phụ thuộc vào phía Bắc Kinh”.

Sức ép ngay tại Texas

Tỷ phú Elon Musk phát biểu tại Washington, D.C. Ảnh: Tân Hoa xã

Những thay đổi về cán cân chính trị cũng tác động đến ông Musk tại Texas, nơi tập trung nhiều hoạt động quan trọng của các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái của ông.

Theo phân tích của CNBC dựa trên hồ sơ tài chính vận động tranh cử, ông Musk đã chi 224 triệu USD cho các cuộc đua chính trị tại Texas, gần bằng một nửa tổng số tiền ông dành cho hoạt động chính trị trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tuy nhiên, khoản chi này không giúp ứng cử viên đảng Cộng hòa Greg Abbott giữ được vị trí thống đốc trước đối thủ đảng Dân chủ Gina Hinojosa.

Ông Daniel Kollar, Phó Giám đốc điều hành phụ trách khu vực Trung Quốc mở rộng của công ty tư vấn Intralink, cho biết sự phản đối các trung tâm dữ liệu đang lan rộng trên khắp nước Mỹ và trở thành vấn đề đáng chú ý trong chiến dịch tranh cử của một số ứng cử viên.

Trong chiến dịch tranh cử, bà Hinojosa cam kết tạm dừng cấp phép xây dựng trung tâm dữ liệu mới cho đến khi có các biện pháp bảo đảm về môi trường và năng lượng. Đề xuất này đã nhận được sự quan tâm trong bối cảnh người dân lo ngại hóa đơn tiền điện tăng cao và lượng nước tiêu thụ lớn của các trung tâm dữ liệu.

Những hạn chế này không trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động hiện nay của nhà máy Gigafactory tại Austin hay căn cứ Starbase của SpaceX ở Boca Chica, nhưng có thể gây trở ngại cho kế hoạch phát triển hạ tầng trí tuệ nhân tạo của Musk tại khu vực.

Trước khi tiến hành phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào tháng 6, SpaceX đã xác định điện toán trí tuệ nhân tạo là một trong những hướng tăng trưởng chủ chốt, với quy mô thị trường tiềm năng được ước tính lên tới 28.500 tỷ USD.

Hoạt động tại Trung Quốc vẫn giữ vai trò quan trọng

Bất chấp những thay đổi chính trị tại Mỹ, các nhà phân tích cho rằng hoạt động sản xuất của Tesla tại Trung Quốc khó bị đình trệ chỉ vì sức ép giám sát từ Quốc hội Mỹ.

Các nhà cung cấp Trung Quốc không chỉ đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất ô tô mà còn góp phần thực hiện kế hoạch phát triển robot của ông Musk. Trước khi triển khai sản xuất hàng loạt robot hình người Optimus, các kỹ sư Tesla đã đánh giá một số nhà sản xuất linh kiện Trung Quốc, trong đó có Zhejiang Sanhua Intelligent Controls, Ningbo Joyson Electronic và Tuopu Group.

Ông Tang nhận định Quốc hội Mỹ có thể khiến hoạt động của Tesla tại Thượng Hải trở nên nhạy cảm hơn về mặt chính trị, nhưng khó có thể làm suy giảm hiệu quả sản xuất của cơ sở này.

Ông Kollar cũng cho rằng Quốc hội Mỹ sẽ khó giải thích lý do chỉ tập trung giám sát Tesla, trong khi nhiều doanh nghiệp Mỹ vẫn hoạt động tại Trung Quốc và phụ thuộc đáng kể vào các nhà cung cấp của nước này.

Cùng quan điểm, ông Bai Wenxi, chuyên gia kinh tế trưởng tại Liên minh Vốn Doanh nghiệp Trung Quốc, cho rằng hoạt động của Tesla tại Trung Quốc sẽ không bị đình trệ chỉ vì ông Musk phải đối mặt với các cuộc điều tra.

Vai trò cầu nối Mỹ – Trung có thể thu hẹp

Theo các nhà phân tích, lĩnh vực ông Musk có thể mất đi ảnh hưởng đáng kể là vai trò trung gian không chính thức giữa Washington và Bắc Kinh.

Trong năm qua, một số nhà quan sát từng xem ông Musk là nhân vật có khả năng đóng vai trò cầu nối giữa hai chính phủ. Ông đã tham gia đoàn tháp tùng Tổng thống Trump tới Bắc Kinh hồi tháng 5 và dự tiệc chiêu đãi cấp nhà nước của Nhà Trắng dành cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng 9.

Tuy nhiên, theo ông Chan thuộc Viện Brookings, vai trò này ngày càng ít có ý nghĩa sau khi Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại tại Hàn Quốc năm ngoái. Ông cho rằng sau thỏa thuận Busan, không còn nhiều dư địa cho những nhân vật như Musk tham gia kết nối hai bên.