Nhà giáo 40 năm kinh nghiệm cay đắng thừa nhận thất bại: Nhận đủ giải thưởng giảng dạy nhưng tôi bất lực khi dạy chính cháu mình

Trải nghiệm này khiến ông nhận ra rằng giáo dục học đường và giáo dục gia đình vận hành theo những nguyên tắc hoàn toàn khác nhau.

Có một quan niệm khá phổ biến rằng những người làm nghề giáo lâu năm thường sẽ có lợi thế trong việc nuôi dạy con cháu. Bởi sau hàng chục năm đứng lớp, họ hiểu tâm lý học sinh, nắm vững phương pháp sư phạm và có kinh nghiệm xử lý vô số tình huống giáo dục khác nhau.

Thế nhưng thực tế đôi khi lại không như vậy.

Một nhà giáo đã có 40 năm công tác trong ngành, sở hữu nhiều giải thưởng giảng dạy và từng giúp không ít học sinh đỗ vào các trường chuyên, trường top, mới đây đã chia sẻ câu chuyện khiến nhiều phụ huynh đồng cảm. Điều khiến ông trăn trở nhất không phải những học sinh cá biệt từng gặp trên bục giảng, mà là việc bản thân gần như bất lực khi đồng hành cùng chính cháu nội của mình.

Từ trải nghiệm ấy, ông nhận ra một điều quan trọng, rằng giáo dục trong nhà trường dựa vào quy tắc và hệ thống, còn giáo dục trong gia đình lại bắt đầu từ sự thấu hiểu và kết nối cảm xúc. Khi nhầm lẫn giữa hai điều này, ngay cả những giáo viên giàu kinh nghiệm nhất cũng có thể gặp thất bại.

“Không có học sinh nào tôi không dạy được” – cho đến khi tôi gặp cháu mình

Suốt 40 năm đứng lớp, người thầy này từng tiếp xúc với đủ kiểu học sinh. Từ những em nghịch ngợm, nổi loạn cho đến những học sinh có nền tảng kiến thức yếu, ông đều tìm được cách giúp các em tiến bộ.

Nhiều năm liền, ông nhận được các danh hiệu giáo viên xuất sắc, từng đảm nhiệm vị trí quản lý và chứng kiến nhiều thế hệ học trò bước chân vào các trường THPT trọng điểm hay các trường đại học danh tiếng.

Chính vì vậy, ông luôn tin rằng mình đã hiểu khá rõ về giáo dục và tâm lý trẻ em.

Thế nhưng sau khi nghỉ hưu và dành nhiều thời gian chăm sóc cháu nội, tất cả sự tự tin ấy dần lung lay.

Ảnh minh họa

Ký ức khiến ông nhớ nhất là một cuối tuần khi kiểm tra bài tập của cháu. Bài làm có nhiều lỗi sai, trình bày cẩu thả và thiếu tập trung. Theo phản xạ nghề nghiệp, ông yêu cầu cháu làm lại, đồng thời kiên nhẫn hướng dẫn những phần kiến thức còn yếu.

Trong môi trường học đường, đây là việc rất bình thường. Nhiều học sinh từng được ông hướng dẫn theo cách tương tự và sẵn sàng sửa sai.

Nhưng phản ứng của cậu cháu trai hoàn toàn khác. Cậu bé lập tức ném bút xuống bàn và lớn tiếng nói rằng không muốn ông can thiệp vào việc học của mình.

Người thầy già đứng lặng. Lần đầu tiên sau nhiều năm làm nghề, ông cảm thấy những kinh nghiệm từng giúp mình thành công trên bục giảng lại trở nên vô dụng. Khoảnh khắc ấy khiến ông nhận ra rằng trong mắt cháu nội, ông không phải là một giáo viên xuất sắc hay một chuyên gia giáo dục. Ông đơn giản chỉ là ông nội.

Vì sao những phương pháp hiệu quả ở trường học lại thất bại trong gia đình?

Sau nhiều lần suy ngẫm, ông nhận ra sự khác biệt rất lớn giữa hai môi trường.

Trong trường học, giáo viên được hỗ trợ bởi một hệ thống hoàn chỉnh. Có nội quy, có kỷ luật lớp học, có áp lực từ bạn bè đồng trang lứa và có sự tôn trọng nhất định dành cho người thầy. Học sinh hiểu rõ vai trò của giáo viên và chấp nhận những yêu cầu, nguyên tắc được đặt ra.

Nhưng trong gia đình, mọi thứ hoàn toàn khác.

Khi trở về nhà, mối quan hệ giữa ông và cháu không còn là quan hệ thầy – trò mà là tình thân. Trong mắt đứa trẻ, ông là người yêu thương và che chở mình. Vì thế, mỗi khi ông sử dụng cách tiếp cận quen thuộc của giáo viên, cậu bé lại cảm thấy mình đang bị soi xét hoặc phê bình thay vì được quan tâm.

Mọi chuyện càng trở nên phức tạp bởi ông phải cùng lúc đảm nhận hai vai trò, vừa là giáo viên, vừa là ông nội. Ở trường học, giáo viên có thể nghiêm khắc khi cần thiết và áp dụng các nguyên tắc rõ ràng. Nhưng trong gia đình, sự nghiêm khắc đôi khi chỉ khiến trẻ phản ứng mạnh hơn hoặc thu mình lại.

Những phương pháp từng giúp ông hỗ trợ học sinh cá biệt, từ trò chuyện, lập kế hoạch học tập đến nhắc nhở đúng lúc, đều không phát huy hiệu quả với cháu nội. Ông càng cố gắng sử dụng kinh nghiệm nghề nghiệp để điều chỉnh cháu thì cậu bé càng cảm thấy khoảng cách giữa hai ông cháu lớn hơn.

Lúc ấy, ông mới hiểu rằng giáo dục học đường có thể áp dụng những nguyên tắc chung cho nhiều học sinh, nhưng mỗi đứa trẻ trong gia đình lại là một cá thể riêng biệt. Không phải chiếc chìa khóa nào từng mở được cánh cửa này cũng sẽ mở được cánh cửa khác.

Ảnh minh họa

Chỉ khi ngừng làm giáo viên, ông mới học được cách làm ông

Sau nhiều lần thất bại, người thầy già quyết định thay đổi.

Ông không còn vội vàng sửa lỗi hay đưa ra lời khuyên mỗi khi cháu mắc sai lầm. Thay vào đó, ông tập trung lắng nghe nhiều hơn.

Có lần, khi cháu tiếp tục làm bài tập một cách qua loa, ông không lập tức phê bình như trước mà hỏi xem cậu bé có đang mệt hay gặp khó khăn gì không.

Câu hỏi đơn giản ấy đã mang đến một cuộc trò chuyện mà trước đó ông chưa từng có được. Sau vài giây im lặng, cậu bé chủ động chia sẻ rằng mình đang không thích một giáo viên ở trường, vì thế dần mất hứng thú với môn học đó và không còn muốn làm bài tập.

Khoảnh khắc ấy khiến ông nhận ra một điều rất quan trọng. Điều đứa trẻ cần không phải là một giáo viên luôn tìm ra lỗi sai để sửa chữa. Điều cháu cần là một người thân đủ kiên nhẫn để lắng nghe cảm xúc của mình.

Nếu giáo dục học đường dựa nhiều vào phương pháp và nguyên tắc thì nền tảng của giáo dục gia đình lại nằm ở sự đồng hành và khả năng thấu hiểu.

Sau trải nghiệm ấy, ông dần từ bỏ suy nghĩ rằng mọi vấn đề đều có thể giải quyết bằng những phương pháp từng thành công trên bục giảng.

Thay vì cố gắng ép cháu đi theo khuôn mẫu, ông bắt đầu điều chỉnh theo tính cách và nhịp phát triển của cậu bé. Khi cháu thích chơi, ông lồng ghép kiến thức vào các trò chơi. Khi cháu khó tập trung trong thời gian dài, ông chia nhỏ thời gian học thay vì yêu cầu ngồi liên tục hàng giờ đồng hồ.

Theo ông, giáo dục chưa bao giờ là một công thức cố định. Việc dạy tốt học sinh của người khác không đồng nghĩa với việc sẽ dễ dàng dạy tốt chính con cháu trong gia đình. Bởi mỗi đứa trẻ đều khác nhau, mỗi mối quan hệ cũng khác nhau.

Thứ người lớn cần học không phải là cách dạy trẻ mà là cách thấu hiểu trẻ. Trường học cần những quy tắc để vận hành, nhưng gia đình lại cần sự kết nối để nuôi dưỡng. Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe và được tôn trọng, việc giáo dục mới thực sự có cơ hội phát huy hiệu quả.