Ngôi chùa ẩn mình lưng chừng núi có bia đá cổ, từng là cơ sở hoạt động cách mạng

Nằm nép mình bên núi Báng, chùa Lạc Khoái (Ninh Bình) không chỉ lưu giữ những dấu tích kiến trúc, bia đá cổ mà còn từng là nơi thành lập các tổ chức cách mạng và diễn ra nhiều hoạt động cách mạng của địa phương.

Chùa Lạc Khoái (hay Hưng Khánh tự) là một ngôi cổ tự nằm ở làng Lạc Khoái, xã Gia Phong, tỉnh Ninh Bình. Tên chùa được đặt theo tên của làng. Từ lâu, chùa đã nổi danh chốn thắng tích với cảnh sắc thiên nhiên kỳ thú của núi Báng, sông Kỳ.

Chùa được xây dựng theo lối kiến trúc cổ mang phong cách thời Nguyễn thế kỷ XIX. Tuy nhiên, nhiều hạng mục đến nay đã được trùng tu và xây mới.

Chùa Lạc Khoái (hay Hưng Khánh tự) là ngôi cổ tự nằm nép mình ở ngọn núi Báng.

Tên chữ “Hưng Khánh tự” mang ý nghĩa hưng thịnh, tốt lành; còn tên gọi “Lạc Khoái” gợi sự vui vẻ, an lạc. Chùa nằm dựa vào núi Báng, hòa quyện với cảnh quan thiên nhiên tạo thành một danh thắng tuyệt đẹp. Người xưa thấy cảnh đẹp thiên nhiên của núi nên đã cho xây dựng chùa tại đây.

Chùa gồm 2 tòa: chùa Hạ và chùa Thượng. Chùa Hạ nằm dưới chân núi, được xây dựng theo kiểu chữ “Đinh”, vì kèo kiểu mê cuốn, dáng cao, hoành vuông, lợp ngói vảy. Phần Tiền bái gồm 3 gian, Chính tẩm 1 gian.

Tên chùa được đặt theo tên của làng, xây dựng theo lối kiến trúc cổ mang phong cách thời Nguyễn thế kỷ XIX.

Từ chùa Hạ lên chùa Thượng, du khách phải vượt qua 99 bậc đá uốn lượn theo sườn núi. Chùa Thượng nằm ở lưng chừng núi, xây theo kiểu chữ “Nhị”, Tiền bái 5 gian, Thượng điện 3 gian, vì kèo kiểu thượng rường hạ kẻ. Toàn bộ cột hiên và một số cột phía trong được làm bằng đá hình trụ, trên mặt cột chạm khắc các câu đối, thơ văn ca ngợi cảnh chùa, cảnh núi.

Chùa Hạ nằm dưới chân núi, được xây dựng theo kiểu chữ “Đinh”, Tiền bái gồm 3 gian, Chính tẩm 1 gian.

Từ chùa Thượng có lối đi lên thẳng đỉnh núi. Đứng tại đây, du khách có thể bao quát cả một vùng danh thắng, ngắm nhìn toàn cảnh núi Báng, sông Kỳ. Hiện nay, chùa vẫn còn giữ được nhiều hiện vật quý như: tượng thờ, bia đá, chuông đồng, bát hương đá.

Giữa lối đi lên núi, cách chùa Hạ khoảng 30m có nhà bia được dựng năm Ất Mùi, niên hiệu Thành Thái. Văn bia có đoạn mô tả nơi đây là “danh thắng bậc nhất vùng động Hoa Lư”.

Để lên chùa Thượng, du khách phải vượt qua 99 bậc đá uốn lượn theo sườn núi.

Theo sách Gia Viễn – Lịch sử văn hóa, chùa Lạc Khoái ngoài thờ Phật và Tam vị Thánh mẫu còn thờ một số nhân vật lịch sử gắn với truyền thuyết liên quan tới vua Đinh Tiên Hoàng và Thiền sư Nguyễn Minh Không.

Theo truyền thuyết, vua Đinh đã lập một cung ở núi Báng gọi là “Tây Ưng cung”, đồng thời dựng một cung dùng cho Thái hậu Dương Vân Nga đến tắm gọi là “Lạc Ưng cung” ở quả núi ven sông. Ngoài ra, tương truyền Thiền sư Nguyễn Minh Không từng tu hành ở đây, nên khi ngài mất, nhân dân địa phương đã lập miếu thờ ở núi Dương. Câu đối ở chùa Thượng còn ghi:

“Thiên khải thánh nhân, hùng tướng Lý sư truyền vĩ tích

Địa chung linh khí, tả Kỳ hữu Báng củng thần linh”

Nghĩa là:

“Trời sinh bậc thánh, làm Quốc sư đời Lý, tích kỳ lưu truyền

Đất tạo linh thiêng, trái có sông Kỳ, phải có núi Báng, nhớ ơn thần”.

Giữa lối đi lên núi, cách chùa Hạ khoảng 30m có nhà bia được dựng năm Ất Mùi, niên hiệu Thành Thái.

Trong thời kỳ đấu tranh cách mạng, chùa là nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của Lạc Khoái và Mặt trận Việt Minh của xã, đồng thời là địa điểm họp bàn kế hoạch tổng khởi nghĩa trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), chùa là trạm trung chuyển thương binh, nơi làm việc của Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Ninh Bình, Tỉnh đội Ninh Bình, cũng như Ủy ban Kháng chiến Hành chính và Tỉnh đội tỉnh Hà Nam…

Chùa ngoài thờ Phật và Tam vị Thánh mẫu còn thờ một số nhân vật lịch sử gắn với truyền thuyết liên quan tới vua Đinh Tiên Hoàng và Thiền sư Nguyễn Minh Không.

Với các giá trị nổi bật về lịch sử và văn hóa, chùa Lạc Khoái đã được xếp hạng là Di tích cấp Quốc gia vào năm 1997. Trải qua nhiều biến động lịch sử, chùa Lạc Khoái vẫn là nơi lưu giữ những dấu ấn văn hóa, tín ngưỡng và ký ức cách mạng của vùng đất Gia Viễn.

Chùa Thượng nằm ở lưng chừng núi, xây theo kiểu chữ “Nhị”, Tiền bái 5 gian, Thượng điện 3 gian.

Toàn bộ cột hiên và một số cột phía trong chùa Thượng được làm bằng đá hình trụ, trên mặt cột chạm khắc các câu đối, thơ văn ca ngợi cảnh chùa, cảnh núi.

Chùa vẫn còn giữ được nhiều hiện vật quý như: tượng thờ, bia đá, chuông đồng, bát hương đá.

Chùa là nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của Lạc Khoái.