Loài cây mọc hoang bất ngờ thành dược liệu quý

Loại cây mọc hoang quen thuộc ven đường đang trở thành đối tượng nghiên cứu tiềm năng nhờ những hoạt tính sinh học có lợi cho sức khỏe phái đẹp.

Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, cây mâm xôi có tên khoa học là Rubus alceifolius Poir., thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Đây là loài thực vật phân bố tự nhiên rộng rãi ở khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Cây thường mọc thành bụi ở ven rừng, nương rẫy, bờ bụi với cành có gai, lá lớn chia thùy và quả kép khi chín có màu đỏ, vị chua ngọt ăn được.

Từ một cây mọc hoang bình thường, mâm xôi đang ngày càng được giới khoa học tập trung nghiên cứu về thành phần hóa học cũng như các hoạt tính sinh học.

Cây môm xôi có tác dụng tốt với phụ nữ. Ảnh: N. Huyền

Một số khảo sát tại châu Á đã ghi nhận mâm xôi xuất hiện trong các kinh nghiệm liên quan đến sức khỏe sinh sản. Chẳng hạn, nghiên cứu tại Assam, Ấn Độ ghi nhận người dân từng sử dụng nước sắc vỏ thân cây trong các trường hợp được mô tả là rối loạn tuổi dậy thì ở nữ giới.

Năm 2023, nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam công bố cho thấy lá mâm xôi chứa các hợp chất phenolic và flavonoid khá phong phú. Phân tích của dịch chiết loại cây này phát hiện nhiều thành phần thuộc những nhóm này, đồng thời thể hiện hoạt tính chống oxy hóa rõ trong mô hình thực nghiệm.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu khác trên phân đoạn alkaloid toàn phần của mâm xôi cho thấy tác động lên phản ứng chống viêm. Đây là những cơ sở sinh học đáng quan tâm bởi sức khỏe phụ nữ ở tuổi trưởng thành và giai đoạn tiền mãn kinh liên quan chặt chẽ đến stress oxy hóa, tình trạng viêm, chuyển hóa, giấc ngủ và dinh dưỡng chứ không chỉ riêng estrogen.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương cũng lưu ý, dù cây mâm xôi có những tín hiệu khoa học về khả năng chống oxy hóa, chống viêm nhưng để khẳng định mâm xôi giúp cân bằng nội tiết thì khoa học vẫn cần thêm các nghiên cứu trực tiếp hơn trên các chỉ số nội tiết như estrogen, progesterone, FSH, LH hoặc thử nghiệm trên người.

Đối với các sản phẩm thực phẩm hoặc trà thảo dược từ mâm xôi được sản xuất đúng quy trình, định danh đúng nguyên liệu và công bố theo quy định, người tiêu dùng có thể sử dụng theo hướng dẫn. Người dân cần đặc biệt quan tâm đến ba yếu tố cốt lõi là đúng loài, đúng nguyên liệu và đúng cách sử dụng.

“Đặc biệt, phụ nữ đang mang thai, cho con bú, đang điều trị bệnh phụ khoa hoặc sử dụng thuốc nội tiết không nên tự coi thảo dược là phương án thay thế điều trị”, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.