Kiểm soát toàn diện eo biển Hormuz vẫn là bài toán khó với Mỹ

Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Donald Trump tìm mọi cách buộc Iran phải khôi phục hoàn toàn hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz.

Nhà lãnh đạo Mỹ đã sử dụng mọi biện pháp, từ không kích, phong tỏa trên biển đến đàm phán và cả đe dọa.

Eo biển nhỏ, bài toán khổng lồ

Eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran từ ngày 14/7 theo chỉ thị của Tổng thống Donald Trump. Lực lượng Mỹ sẽ kiểm soát tàu thuyền di chuyển đến hoặc rời các cảng và khu vực duyên hải của Iran, đồng thời tiếp tục bảo đảm quyền tự do hàng hải đối với các phương tiện không vi phạm lệnh phong tỏa. Đây là lần thứ hai Mỹ triển khai biện pháp này, sau đợt phong tỏa trước kéo dài từ ngày 13/4 đến 18/6.

Trong khi đó, vào ngày 13/7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ có kế hoạch áp mức phí 20% đối với các tàu hàng đi qua eo biển Hormuz.

Theo các chuyên gia, để lưu lượng tàu chở dầu trên eo biển Hormuz trở lại mức trước chiến sự, Mỹ nhiều khả năng sẽ phải triển khai lực lượng hải quân hùng hậu hơn nhiều, thậm chí không loại trừ khả năng cần đến hàng chục nghìn binh sĩ trên lãnh thổ Iran.

Dù giao tranh khi bùng phát khi lắng xuống, Iran vẫn có khả năng tấn công tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bằng thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa được cất giấu trên khắp lãnh thổ rộng lớn của nước này.

Cựu quan chức Lầu Năm Góc, hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Trung Đông – ông Jason H. Campbell nhận định: “Iran đã chuẩn bị cho kiểu xung đột bất đối xứng này suốt nhiều thập niên. Theo tôi, Iran đang bắt đầu cho thấy vì sao kể từ thời Tổng thống Ronald Reagan đến nay, chưa có tổng thống Mỹ nào lựa chọn đối đầu với Tehran ở cấp độ như vậy. Lý do là họ đủ khả năng làm tê liệt hoàn toàn hoạt động tại eo biển Hormuz”.

Ông Campbell cho biết Iran sản xuất linh kiện vũ khí tại nhiều cơ sở khác nhau nhằm giảm nguy cơ bị tấn công. Các đơn vị quân đội Iran thường được phép hoạt động mà không cần chờ mệnh lệnh từ Tehran. Họ hiếm khi tập trung lực lượng tại một địa điểm duy nhất, khiến các cuộc không kích trở nên kém hiệu quả hơn.

Điều đó cho thấy Tổng thống Donald Trump đang rơi vào thế khó khi hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz vẫn đình trệ, giá dầu lại tăng trở lại và Iran chưa phát đi bất kỳ tín hiệu nào cho thấy sẽ nhượng bộ.

Cuộc đấu ý chí

Tàu Iran tuần tra trong cuộc diễn tập quân sự ở Vịnh Oman. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Cuộc chiến này vốn không nhận được sự ủng hộ của nhiều người Mỹ và có thể trở thành vấn đề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới, giữa bối cảnh giá xăng vẫn ở mức cao.

“Chính quyền Tổng thống Trump từng cho rằng tình hình đã nằm trong tầm kiểm soát. Nhưng giờ đây, họ chứng kiến căng thẳng leo thang trở lại và các thị trường phản ứng theo chiều hướng tiêu cực. Thực chất đây là cuộc đấu ý chí, nhằm xem người Iran sẵn sàng chịu đựng bao nhiêu tổn thất kinh tế và sau đó liệu những sức ép kinh tế, thậm chí cả rủi ro chính trị, mà tình hình này gây ra sẽ lớn đến mức nào đối với ông Trump và đảng Cộng hòa khi bước vào tháng 11″, giáo sư Eric Lob tại Đại học Quốc tế Florida nhận định.

Ông Campbell nhận định: “Rất khó để hình dung một kịch bản trong đó eo biển Hormuz có thể được bảo đảm an ninh hiệu quả nếu thiếu sự hiện diện của lực lượng trên bộ”.

Theo ông Campbell, để thực hiện điều đó, Mỹ sẽ cần tới hàng chục nghìn binh sĩ, không chỉ nhằm vô hiệu hóa các kho vũ khí được Iran che giấu mà còn phải bảo vệ hàng trăm km bờ biển cùng những khu vực rộng lớn trong đất liền. Các binh sĩ Mỹ nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công.
Ông Campbell cho biết việc xây dựng lực lượng quy mô như vậy sẽ mất vài tháng và kéo theo “những chi phí rất lớn”.

Theo các chuyên gia, một giải pháp khác để duy trì an toàn cho hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz là Mỹ duy trì và tăng cường triển khai tàu chiến hộ tống các tàu dân sự. Tuy nhiên, phương án này cũng đi kèm với những thách thức và chi phí riêng.

Mỹ từng tiến hành chiến dịch hộ tống vào những năm 1980 khi Iran nhằm vào các tàu thương mại trong cuộc chiến với nước láng giềng Iraq. Khi đó, Mỹ hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait sau khi những tàu này được đổi sang treo quốc kỳ Mỹ.

Theo ông Michael Eisenstadt tại Viện Chính sách Cận đông Washington, một chiến dịch tương tự ngày nay sẽ đòi hỏi Washington phải huy động số lượng lớn tàu chiến, trong bối cảnh quy mô hạm đội Mỹ hiện nay đã thu hẹp so với thập niên 1980. Ông cũng cho rằng tình hình hiện nay phức tạp hơn nhiều vì Iran đã tích lũy được nhiều năng lực tiên tiến, bao gồm khả năng phóng UAV và tên lửa tấn công.

Ông Clayton Seigle tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cho rằng chính quyền Tổng thống Trump đã không thực hiện những cam kết đưa ra trong giai đoạn đầu của cuộc chiến về việc hỗ trợ quân sự cho các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz.

“Tôi cho rằng nguyên nhân là những tuyên bố mạnh mẽ ban đầu đã vượt quá mức độ sẵn sàng chấp nhận rủi ro của chúng ta. Và khi tình hình thực sự trở nên căng thẳng, Mỹ không sẵn sàng triển khai hải quân cũng như các lực lượng quân sự khác ở quy mô cần thiết để có cơ hội vô hiệu hóa những mối đe dọa đó”, ông Seigle nói.