Khảo sát di tích tuyến phòng thủ có 2 điều đặc biệt dưới chân đèo Hải Vân

Từ vị trí đặc biệt của trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng dưới chân đèo Hải Vân, các nhà khảo cổ đề nghị Đà Nẵng tiếp tục nghiên cứu, khai quật, bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử này.

Ngày 9/9, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng và các nhà khoa học, khảo cổ đã khảo sát thực địa và làm việc với các đơn vị liên quan về giải pháp bảo vệ, phát huy giá trị di tích trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng tại phường Hải Vân.

Tiến sĩ Phạm Văn Triệu, Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho biết di tích trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng có vị trí đặc biệt, kết nối kinh thành Huế đi về phía Nam. Di tích này còn 2 điều đặc biệt khác là tính nguyên vẹn và bản địa.

Dấu tích còn lại tại trạm Nam Chơn (Ảnh: Bình An).

Theo ông Triệu, tính bản địa tại di tích này là kỹ thuật, vật liệu xây dựng, quy mô cấu trúc công trình hoàn toàn của người Việt. Ngoài ra, di tích này còn có điểm đặc biệt nữa là tính lưỡng dụng, vừa có thành cao vừa có hào sâu.

“Trên quan điểm nghiên cứu về khảo cổ học lịch sử, trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng là di tích duy nhất còn tồn tại trong hàng trăm di tích nhà Nguyễn xây dựng trên dọc dải đất Việt Nam từ Lạng Sơn đến Cà Mau”, tiến sĩ Phạm Văn Triệu cho biết.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, khai quật bước đầu, ông Triệu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, khai quật, bảo tồn và phát huy giá trị của di tích này. Ông đề nghị xây dựng trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng thành công viên vừa khai thác du lịch, vừa là nơi giáo dục lịch sử văn hóa.

Những viên gạch nung hơn 100 năm được phát hiện tại trạm Nam Chơn (Ảnh: Bình An).

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, cho biết trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng là những công trình quan trọng trong hệ thống phòng thủ khu vực Đà Nẵng thời nhà Nguyễn. Đây là đồn tiền tiêu, gác cổng cho tuyến đường thiên lý Bắc Nam.

Ông Thiện cũng đề nghị nghiên cứu phục hồi một đoạn đường thiên lý Bắc Nam nối từ Hải Vân Quan đến trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng để phục vụ du lịch và tìm hiểu văn hóa của các thế hệ sau này.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng yêu cầu bảo vệ nguyên trạng các dấu tích khảo cổ đã phát lộ, thống nhất chủ trương tiếp tục nghiên cứu, khai quật trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng sau khi hoàn thiện đầy đủ hồ sơ, thủ tục theo quy định.

Theo bà Thi, việc nghiên cứu, khai quật, bảo tồn và phát huy giá trị phải dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học, bảo đảm không làm ảnh hưởng yếu tố gốc của di tích và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.

Bờ tường bảo vệ bằng đá tại trạm Nam Chơn được xếp chồng lên nhau (Ảnh: Bình An).

Lãnh đạo thành phố Đà Nẵng cũng yêu cầu các sở, ngành liên quan hoàn thiện phương án nghiên cứu, khai quật tiếp theo, xác định cụ thể phạm vi, diện tích, hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích cấp thành phố trong tháng 9.

Theo kết quả khai quật bước đầu, các nhà khảo cổ phát hiện tại 2 di tích này nhiều dấu tích kiến trúc có giá trị. Tại trạm Nam Chơn, các hố khai quật đã làm xuất lộ tương đối rõ cấu trúc bờ thành, hào thành, các lớp kè đá và dấu tích kiến trúc trung tâm.

Đặc biệt, tại khu vực phía Tây Bắc đã nhận diện dấu tích cổng và đường đi vào di tích, với vật liệu xây dựng gồm gạch, ngói.

Tại đồn Chơn Sảng, kết quả khai quật làm rõ mặt bằng kiến trúc trung tâm gồm Chính điện, Tiền điện, hệ thống bậc thang bằng đá, các cấp nền và dấu tích hai trạm gác.

Đáng chú ý, các nhà khảo cổ phát hiện một phù điêu đá sa thạch có hình một vị thần ngồi trong tư thế thiền, có thể thuộc văn hóa Chămpa, với niên đại khoảng trước thế kỷ XIX, có thể thuộc thế kỷ VIII.

Qua khai quật, tổng cộng 904 hiện vật được phát hiện tại trạm Nam Chơn, có niên đại từ thời Trần đến thời Nguyễn, tại đồn Chơn Sảng phát hiện 60 di vật.

Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy các di tích còn lưu giữ tương đối rõ những thành phần cấu trúc cốt lõi, phản ánh giá trị lịch sử, khảo cổ và kỹ thuật xây dựng truyền thống thời Nguyễn.