Iran và Ukraine hút cạn tên lửa phòng không Patriot, Mỹ hành động bất ngờ

Tên lửa PAC-2 GEM-T nhìn chung không mạnh bằng các phiên bản PAC-3, nhưng Quân đội Mỹ cần càng nhiều đạn cho hệ thống Patriot càng tốt.

Hệ thống tên lửa phòng không Patriot (Ảnh: Quân đội Mỹ).

Lần đầu tiên sau hơn 30 năm, Quân đội Mỹ đã đặt mua lại tên lửa đánh chặn Patriot PAC-2 GEM-T, một động thái cho thấy sự cấp bách trong việc bổ sung kho dự trữ phòng không giữa bối cảnh căng thẳng leo thang ở Trung Đông và cuộc xung đột tại Ukraine.

Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh những lo ngại dai dẳng về sự đầy đủ của kho dự trữ tên lửa đánh chặn phòng không cao cấp và các loại đạn dược quan trọng khác của Mỹ.

Raytheon, nhà thầu chính của hệ thống Patriot và tên lửa đánh chặn PAC-2, đã công bố đơn đặt hàng nội địa mới này. Mặc dù tên lửa PAC-2 GEM-T nhìn chung không mạnh bằng các phiên bản PAC-3 hiện đại hơn, nhưng nhu cầu về số lượng tên lửa Patriot càng nhiều càng tốt đang trở thành ưu tiên hàng đầu của Quân đội Mỹ.

Đơn đặt hàng bí mật và bối cảnh căng thẳng

Christopher Calio, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Raytheon (nay là RTX), đã xác nhận trong cuộc họp báo cáo quý 2 rằng công ty đã nhận được các hợp đồng trị giá gần 20 tỷ USD, bao gồm hơn 5 tỷ USD tên lửa đánh chặn GEM-T Patriot từ các khách hàng quốc tế và “đơn đặt hàng sản xuất GEM-T trong nước đầu tiên của chúng tôi trong hơn 30 năm”.

Mặc dù ông Calio không đi sâu vào chi tiết, nhưng đơn đặt hàng trong nước này dường như ám chỉ đến một hợp đồng trị giá 441,6 triệu USD mà Quân đội Mỹ đã âm thầm trao vào tháng 4, được cho là để hỗ trợ Chiến dịch Epic Fury chống lại Iran.

GEM-T là cấu hình duy nhất của PAC-2 vẫn còn được sản xuất cho đến ngày nay, đã trải qua nhiều lần nâng cấp trong những năm qua để cải thiện khả năng đánh chặn các mục tiêu nhỏ hơn và tên lửa đạn đạo di chuyển nhanh.

Raytheon bắt đầu sản xuất biến thể GEM cơ bản (MIM-104D) vào giữa những năm 1990, sau đó phát triển cấu hình GEM với độ chính xác và hiệu suất cao hơn. Các tên lửa GEM cơ bản và PAC-2 cũ hơn sau đó được nâng cấp lên tiêu chuẩn GEM, tạo ra MIM-104E, được gọi chung là GEM-T và tối ưu hóa để chống lại tên lửa đạn đạo chiến thuật.

Hiện tại, cả tên lửa PAC-2 và PAC-3 đều được sử dụng bởi Quân đội Mỹ và các quốc gia đồng minh. Các bệ phóng Patriot thế hệ hiện tại có thể nạp đồng thời cả hai loại tên lửa, tăng tính linh hoạt trong việc đối phó với các mối đe dọa đa dạng.

Mặc dù PAC-2 lớn hơn đáng kể so với PAC-3, nhưng nó vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt trong việc chống lại các mối đe dọa tên lửa đạn đạo, như đã được chứng minh trong các cuộc xung đột gần đây ở Trung Đông và Ukraine.

Hệ thống tên lửa phòng không Patriot (Ảnh: Getty Images).

Nhu cầu toàn cầu và thách thức sản xuất

Việc Quân đội Mỹ không đặt hàng tên lửa GEM-T sản xuất mới trong nhiều thập kỷ đã gây ra sự quan tâm từ Quốc hội Mỹ. Vào tháng 6, Ủy ban Quân vụ Hạ viện đã đặt câu hỏi về logic này và yêu cầu Bộ trưởng Lục quân cung cấp một báo cáo chi tiết về kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot, bao gồm khả năng, hạn chế, mức dự trữ hiện tại, kế hoạch giao hàng và khuyến nghị để giải quyết tình trạng thiếu hụt.

Tình trạng căng thẳng đối với chuỗi cung ứng tên lửa đánh chặn Patriot đã trở thành một ví dụ điển hình cho những lo ngại về chuỗi cung ứng đạn dược nói chung. Cuộc chiến chống lại Iran năm nay đã làm nổi bật vấn đề này, với việc chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm kiếm khoản tài trợ bổ sung 67,1 tỷ USD để trang trải chi phí xung đột và bổ sung kho dự trữ đạn dược quan trọng.

Số lượng tên lửa đánh chặn Patriot đã được sử dụng trong các hoạt động liên quan đến Iran năm nay ước tính từ 1.060 đến 1.430 quả. Ngoài ra, Israel, các quốc gia Ả rập Vùng Vịnh và Ukraine cũng đã sử dụng một lượng lớn tên lửa Patriot trong các cuộc xung đột gần đây.

Nhu cầu toàn cầu đối với hệ thống Patriot và tên lửa đánh chặn đang ở mức cao kỷ lục, đặc biệt là do các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo.

Để giải quyết nhu cầu tăng vọt này, Raytheon đã thành lập cơ sở sản xuất tên lửa GEM-T đầu tiên ở Đức, hợp tác với MBDA Deutschland. Lockheed Martin cũng đang nỗ lực tăng mạnh sản lượng tên lửa đánh chặn PAC-3 và đã công bố một biến thể PAC-3 mới, Adapted Capability Effector (ACE), được thiết kế để có chi phí thấp hơn và dễ sản xuất hơn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã đề xuất cấp phép cho Ukraine sản xuất trong nước các tên lửa đánh chặn PAC-2 và/hoặc PAC-3, mặc dù thời gian cụ thể để hoàn tất thỏa thuận này vẫn chưa rõ ràng.

Quân đội Mỹ cũng đã đưa ra yêu cầu về một tên lửa đánh chặn mới tương thích với hệ thống Patriot với đơn giá không quá 1 triệu USD/quả. Điều này trái ngược với giá của một biến thể PAC-3 MSE hiện tại là 5,3 triệu USD. Giá thành của GEM-T, do không có đơn đặt hàng trong nhiều năm, khó xác định chính xác nhưng ước tính ít nhất 2 triệu USD.

Sự căng thẳng đối với chuỗi cung ứng tên lửa đánh chặn Patriot đã tạo ra vấn đề cho các khách hàng hiện tại và tương lai. Thụy Sĩ đã bị hoãn đơn đặt hàng các hệ thống Patriot mới vào năm ngoái do nhu cầu từ Ukraine, và có khả năng hủy bỏ hoàn toàn thỏa thuận.

Lockheed Martin cũng đã cảnh báo Đức, Nhật Bản, Ba Lan, UAE và Ả rập Xê út về sự không chắc chắn tiềm tàng xung quanh việc giao hàng PAC-3.

Đơn đặt hàng PAC-2 GEM-T đầu tiên của Quân đội Mỹ sau nhiều thập kỷ là một bước phát triển quan trọng, cho thấy áp lực rất lớn lên kho dự trữ và chuỗi cung ứng.

Mặc dù có lẽ kém hiệu quả hơn so với biến thể PAC-3 MSE mới nhất, GEM-T rõ ràng vẫn có vai trò quan trọng trong hoạt động và đại diện cho một hướng đi bổ sung để tăng cường kho dự trữ. Tuy nhiên, việc giải quyết triệt để những thách thức này có thể mất nhiều năm.