Hiệp định thương mại Ấn Độ – EU: Bước ngoặt chiến lược trong cục diện kinh tế toàn cầu

Sau gần 20 năm đàm phán, Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa Ấn Độ và Liên minh châu Âu (EU) đang ở thời điểm tiến gần đến hoàn tất nhất từ trước đến nay.

Thỏa thuận này được kỳ vọng mang lại lợi ích đáng kể cho cả hai bên, đồng thời phản ánh những chuyển động mới trong cục diện thương mại toàn cầu.

Hiệp định thương mại tự do EU-Ấn Độ sẽ gắn kết hai nền kinh tế lại với nhau. Ảnh: India Today

Theo tờ India Today, phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos ngày 21/1, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết các bên vẫn còn một số việc cần hoàn tất, song đã đứng trước ngưỡng cửa của một thỏa thuận mang tính lịch sử. Bà gọi đây là một trong những hiệp định thương mại quan trọng nhất mà EU đang theo đuổi.

Các cuộc đàm phán FTA giữa Ấn Độ và EU đã khởi động từ năm 2007, với mục tiêu kết nối nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới với một trong những khối thương mại có ảnh hưởng hàng đầu toàn cầu. Sau nhiều giai đoạn gián đoạn và tái khởi động, hai bên hiện sắp đi đến thống nhất cuối cùng.

Giới quan sát cho rằng FTA Ấn Độ – EU tạo nên sự đối lập rõ rệt với tiến trình đàm phán thương mại giữa Ấn Độ và Mỹ. Trong khi đàm phán với EU kéo dài gần hai thập kỷ, các cuộc thảo luận thương mại giữa New Delhi và Washington mới chỉ bắt đầu từ tháng 2/2025. Tuy nhiên, phía Mỹ đã thể hiện sự thiếu kiên nhẫn, trong bối cảnh Chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy cách tiếp cận thương mại mang tính cứng rắn hơn.

Dù bà von der Leyen thừa nhận vẫn còn một số vấn đề kỹ thuật cần giải quyết, nhiều chuyên gia nhận định thỏa thuận về cơ bản đã được định hình. Các quan chức Ấn Độ và EU dự kiến chính thức tuyên bố kết thúc đàm phán vào ngày 27/1, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Ấn Độ – EU lần thứ 16. Chủ tịch Ủy ban châu Âu và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa sẽ tham dự sự kiện này, sau khi dự lễ kỷ niệm Quốc khánh Ấn Độ ngày 26/1 với tư cách khách mời danh dự.

Động lực nào đưa FTA Ấn Độ – EU tiến gần hoàn tất?

Cờ Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các nhà phân tích, tiến triển nhanh trong thời gian gần đây là kết quả của sự hội tụ nhiều yếu tố, bao gồm quyết tâm chính trị mới, đối thoại cấp cao liên tục và những thay đổi trong môi trường địa chính trị – kinh tế toàn cầu .

Sau khi đình trệ vào năm 2013, đàm phán được nối lại từ tháng 6/2022, trong bối cảnh trật tự thương mại và an ninh thế giới có nhiều biến động. Xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại theo hướng bảo hộ hơn của Mỹ cũng khiến nhiều đối tác truyền thống tìm kiếm các thị trường và khuôn khổ hợp tác thay thế.

Bên cạnh đó, những thách thức chung liên quan đến chuỗi cung ứng và cạnh tranh từ Trung Quốc cũng đóng vai trò quan trọng. Một mặt, nhiều ngành sản xuất của Ấn Độ gặp khó khăn khi phải cạnh tranh với hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc. Mặt khác, EU ngày càng lo ngại về sự phụ thuộc quá lớn vào năng lực sản xuất của Trung Quốc, điều có thể làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp trong khối.

Đà đàm phán được thúc đẩy mạnh trong năm 2025, sau chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Ủy ban châu Âu cùng toàn bộ Ủy viên châu Âu, kèm theo cam kết chung hoàn tất FTA trong năm. Kể từ đó, hơn 14 vòng đàm phán, cùng các cuộc tiếp xúc cấp bộ trưởng, đã giúp hai bên thu hẹp khác biệt về tiếp cận thị trường và dịch vụ.

Lợi ích song phương từ hiệp định

Hiện nay, quan hệ thương mại giữa Ấn Độ và EU đã ở mức đáng kể, với kim ngạch song phương đạt khoảng 135 tỷ USD trong năm tài khóa 2023 – 2024.

Với EU, Ấn Độ là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP trung bình hơn 7% trong giai đoạn 2024 – 2026. Thị trường hơn 1,4 tỷ dân của Ấn Độ mang lại dư địa lớn cho xuất khẩu và đầu tư của châu Âu.

Về phía Ấn Độ, EU là một trong những khối kinh tế phát triển nhất, với tổng GDP hơn 22.000 tỷ USD. Một thoả thuận FTA sẽ giúp hàng hóa và dịch vụ Ấn Độ tiếp cận thị trường 27 quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy đầu tư, hợp tác công nghệ và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Người dân mua thực phẩm tại một khu chợ ở Jalandhar, Ấn Độ. Ảnh: ANI/TTXVN

Theo các phân tích, Ấn Độ có thể hưởng lợi thông qua việc mở rộng xuất khẩu trong các lĩnh vực như dược phẩm, hàng kỹ thuật, linh kiện ô tô, điện tử; tạo thêm thị trường cho các ngành sử dụng nhiều lao động; thúc đẩy xuất khẩu dịch vụ và di chuyển lao động tay nghề cao; cũng như giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Trong khi đó, EU được kỳ vọng tăng cường xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chủ lực sang thị trường Ấn Độ đang tăng trưởng nhanh, đồng thời đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư và củng cố vai trò chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Tác động tới cục diện thương mại toàn cầu

Giới quan sát nhận định FTA Ấn Độ – EU, được mô tả là một thỏa thuận có quy mô lớn, phản ánh xu hướng các nền kinh tế lớn tìm cách tăng cường hợp tác và giảm rủi ro từ những biến động chính sách thương mại toàn cầu. Thỏa thuận này cũng cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của các cấu trúc thương mại đa cực, trong bối cảnh các quốc gia và khu vực tìm kiếm sự cân bằng lợi ích lâu dài.

Quốc khánh Ấn Độ thường gắn liền với các hoạt động tôn vinh sức mạnh quân sự và bản sắc văn hóa. Năm nay, việc tiến gần hoàn tất FTA với EU được xem là một dấu mốc kinh tế quan trọng, có thể mở ra giai đoạn hợp tác mới giữa hai trong số những trung tâm kinh tế lớn của thế giới.