Giữ gìn bản sắc văn hóa, nối dài giá trị du lịch

Gìn giữ văn hóa làng không chỉ bảo tồn những giá trị truyền thống, mà còn tạo động lực để cộng đồng phát triển kinh tế, nâng cao đời sống.

Thông qua phát triển du lịch cộng đồng, mở ra hướng đi bền vững khi người dân vừa là chủ thể gìn giữ di sản, vừa trực tiếp hưởng lợi từ những giá trị văn hóa được trao truyền qua các thế hệ.

Khung cảnh yên bình ở làng cổ Lộc Yên – điển hình trong xây dựng khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu ở Thạnh Bình. Ảnh: D.L

Những “di sản sống”

Trong dòng chảy phát triển, Tà Lang – Giàn Bí (phường Hải Vân) vẫn luôn giữ cho mình bản sắc văn hóa riêng của đồng bào Cơ Tu. Già làng Bùi Văn Siêng (76 tuổi) cho biết, trong khoảng 7 năm trở lại đây, khi cộng đồng bắt đầu ý thức rõ hơn về việc gìn giữ bản sắc, những giá trị văn hóa ấy được đánh thức.

Giờ đây, bên dòng Cu Đê, những điệu múa tâng tung da dá và tiếng cồng chiêng không chỉ xuất hiện trong các nghi lễ truyền thống. Du lịch cộng đồng đã mang đến một không gian mới để văn hóa được sống trong đời sống thường ngày.

Mỗi khi có khách ghé thăm, đồng bào Cơ Tu của làng lại khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa theo nhịp chiêng, kể bằng điệu múa câu chuyện về cội nguồn. “Khách đến xem, thưởng thức văn hóa của mình thì mình càng phải giữ, trao truyền cho con cháu, để mai sau vẫn còn biết tiếng chiêng, biết điệu múa, biết mình là ai”, già làng Siêng chia sẻ.

Những căn nhà cổ nép mình dưới màu xanh của làng Lộc Yên, xã Thạnh Bình. Ảnh: AN VY

Một trong những không gian văn hóa làng quê đặc sắc còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn hiện nay ở xã miền núi Thạnh Bình là làng cổ Lộc Yên. Với hệ thống nhà cổ, bờ đá, ngõ đá, giếng cổ, cảnh quan nhà vườn truyền thống cùng những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể được lưu giữ qua nhiều thế hệ, làng cổ Lộc Yên không chỉ là tài sản văn hóa quý giá của địa phương, mà còn là một phần di sản đặc sắc của thành phố Đà Nẵng.

Theo UBND xã Thạnh Bình, làng cổ Lộc Yên hiện còn khoảng 20 ngôi nhà cổ, trong đó có 8 ngôi nhà được công nhận thuộc quần thể di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Điều làm nên sự khác biệt của Lộc Yên không chỉ nằm ở các công trình kiến trúc cổ mà nằm ở việc nơi đây vẫn còn một cộng đồng dân cư đang sinh sống, lao động và gìn giữ di sản hằng ngày.

Người dân vẫn ở trong những ngôi nhà cổ, chăm sóc khu vườn truyền thống, gìn giữ những ngõ đá và duy trì nét văn hóa đặc trưng của làng quê xứ Quảng. Chính vì vậy, Lộc Yên là một “di sản sống”, nơi du khách có thể cảm nhận được hơi thở của đời sống cộng đồng, sự gắn kết giữa con người với thiên nhiên, giữa kiến trúc với văn hóa và giữa truyền thống với hiện đại.

Nét cổ kính nơi Làng cổ Lộc Yên, xã Thạnh Bình. Ảnh: D.L

Giữ gìn bản sắc, níu chân du khách

Trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng Lộc Yên giai đoạn 2026 – 2030, xã Thạnh Bình cũng xác định phát triển du lịch cộng đồng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa, lịch sử, sinh thái của địa phương. Xã định hướng xây dựng Lộc Yên trở thành điểm đến du lịch cộng đồng đặc sắc của thành phố Đà Nẵng, nơi du khách có thể trải nghiệm không gian làng quê truyền thống, văn hóa bản địa, đời sống cộng đồng và các hoạt động sản xuất nông nghiệp đặc trưng.

Trong đó tập trung phát triển sản phẩm du lịch dựa trên giá trị bản địa với các sản phẩm như: tham quan nhà cổ và không gian làng cổ; trải nghiệm nghệ thuật chất bờ đá; chương trình “Một ngày làm nông dân Lộc Yên”; trải nghiệm làm vườn và thu hoạch nông sản; trải nghiệm sản phẩm từ cây cau; đêm quê Thạnh Bình; trải nghiệm văn hóa dân gian; du lịch giáo dục truyền thống gắn với Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng; du lịch sinh thái kết nối Hang Dơi, Bãi đá Lò Thung, thác Ồ Ồ và Vũng Dội. Mục tiêu của xã là tạo ra nhiều cơ hội sinh kế hơn cho người dân từ chính những giá trị mà cộng đồng đang sở hữu.

Nép mình giữa những dãy núi phía tây Đà Nẵng, làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng (xã Sông Kôn) mang vẻ đẹp của một vùng đất vẫn còn nguyên nét hoang sơ với những cánh rừng xanh bất tận và các bản làng Cơ Tu lưu giữ bản sắc văn hóa độc đáo. Bên cạnh điểm đến dành cho những người yêu thiên nhiên, Bhơ Hôồng đang mở ra hành trình khám phá đời sống văn hóa bản địa.

Cộng đồng người Cơ Tu nơi đây vẫn lưu giữ nhiều lễ hội mang đậm bản sắc riêng. Du khách đến Bhơ Hôồng không chỉ thích tìm hiểu kiến trúc gươl truyền thống, mà còn thưởng thức các món ăn đặc trưng của người Cơ Tu, lắng nghe tiếng cồng chiêng và hòa mình vào những điệu múa tâng tung da dá. Bên cạnh đó, những làn điệu lý, hát lý được truyền qua nhiều thế hệ cũng góp phần tái hiện đời sống văn hóa tinh thần phong phú của cộng đồng địa phương, giúp hành trình khám phá của du khách trở nên sâu sắc và ý nghĩa khi cảm nhận tinh thần gắn kết cộng đồng đã được người Cơ Tu gìn giữ qua bao thế hệ.

Làng cổ Lộc Yên ở xã Thạnh Bình. Ảnh: PV

Tuy nhiên, một trong những thách thức hiện nay của công tác bảo tồn văn hóa là khoảng cách giữa bảo tồn và đời sống. Nhiều giá trị văn hóa được ghi nhận là di sản nhưng chưa thực sự trở thành nguồn lực phát triển của cộng đồng. Qua thực tiễn cho thấy, chỉ khi văn hóa gắn với sinh kế thì văn hóa mới có sức sống lâu dài.

Theo PGS-TS. Hoàng Sĩ Nguyên, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), bảo tồn “hồn quê” xứ Quảng cần được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân và xây dựng nông thôn mới. Điều cần hướng tới không phải là khai thác văn hóa một cách đơn thuần cho mục đích kinh tế, mà là chuyển hóa những giá trị làm nên “hồn quê” thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển bền vững.

“Trước hết, cần phát triển du lịch cộng đồng dựa trên chính không gian văn hóa bản địa. Thành công của một số mô hình du lịch cộng đồng ở miền núi như làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng, làng du lịch cộng đồng Đhrôồng (xã Đông Giang) cho thấy, điều hấp dẫn du khách không chỉ là cảnh quan mà chính là đời sống văn hóa của cộng đồng địa phương. Du khách tìm đến để trải nghiệm một nếp sống, một nghề truyền thống, một câu chuyện làng quê và một bản sắc văn hóa riêng biệt. Đó chính là giá trị của “hồn quê” trong nền kinh tế trải nghiệm hiện nay”, PGS-TS. Hoàng Sĩ Nguyên chia sẻ.