Lai Châu: Quy hoạch để giữ bản sắc, phát triển du lịch bền vững

Trước nguy cơ không gian bản truyền thống có thể bị thay đổi khi dịch vụ du lịch phát triển, Lai Châu đang nghiên cứu quy hoạch để xác định vùng lõi, khu vực đất ở, đất vườn, qua đó kiểm soát xây dựng và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Phát huy những giá trị “độc bản”

Chiều 3/10, trong khuôn khổ Giải leo núi “Bước chân trên mây mùa 3 – Chinh phục con đường đá cổ Pavi 2026″, tại bản du lịch cộng đồng Sin Suối Hồ, xã Sin Suối Hồ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lai Châu phối hợp với Báo Pháp luật Việt Nam tổ chức hội thảo “Giải pháp đẩy mạnh sản phẩm du lịch đặc trưng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh Lai Châu”.

Ông Trần Quang Kháng, Phó giám đốc Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch Lai Châu chia sẻ tại hội thảo.

Ông Trần Quang Kháng, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lai Châu cho biết, Lai Châu là vùng đất của những đỉnh núi, trong đó có 6/10 đỉnh núi cao nhất Việt Nam như Pu Si Lung, Pu Ta Leng, Bạch Mộc Lương Tử, Phàn Liên San, Tả Liên Sơn, Pờ Ma Lung, Chung Nhí Vũ, Nam Kang Hô Tao, Ngũ Chỉ Sơn. Mỗi đỉnh núi kể một câu chuyện riêng.

Lai Châu đồng thời có hệ sinh thái núi rừng đa dạng, với 20 dân tộc cùng sinh sống. Mỗi cộng đồng mang những nét văn hóa, phong tục và bản sắc riêng. Do vậy, Lai Châu giàu tiềm năng phát triển du lịch.

Do ở “cuối trời” Tây Bắc, xa về khoảng cách địa lý, Lai Châu chọn làm du lịch từ những gì “độc bản nhất”. Ông Kháng cho biết, Lai Châu xác định phát triển du lịch dựa trên lợi thế văn hóa vùng cao bản địa và tài nguyên thiên nhiên, gắn với hệ sinh thái rừng.

Tỉnh xác định 2 dòng sản phẩm chủ lực. Thứ nhất là du lịch cộng đồng, cho phép du khách trải nghiệm trực tiếp cuộc sống của các cộng đồng dân tộc thông qua các hoạt động như homestay, tham quan các bản làng truyền thống…

Định hướng cốt lõi của Lai Châu là phát huy bản sắc đặc trưng riêng biệt của từng dân tộc, tránh sự trùng lặp giữa các điểm đến. Hiện Lai Châu có 5 bản du lịch cộng đồng tiêu biểu thu hút đông đảo khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm gồm Sin Suối Hồ và Lao Chải của dân tộc Mông; Vàng Pheo của dân tộc Thái; bản Thẳm của dân tộc Lự và Sì Thâu Chải của dân tộc Dao.

Sản phẩm chủ lực thứ hai là du lịch thể thao mạo hiểm, thông qua việc tổ chức các giải thể thao mạo hiểm. “Lai Châu có nhiều đỉnh núi cao, có đường trekking đẹp nhất, khó chinh phục nhất và nhiều đỉnh núi cần chinh phục nhất”, ông Kháng mời gọi.

Việc đưa hình ảnh, sản phẩm du lịch của địa phương đến gần hơn với du khách không chỉ góp phần phát triển du lịch mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy thương mại, tạo sinh kế và cải thiện đời sống người dân.

Kiểm soát phát triển, giữ bản sắc từ quy hoạch

Với định hướng phát triển bền vững, việc phát triển du lịch cộng đồng tại Lai Châu đang đứng trước thách thức lớn trong việc cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn bản sắc văn hóa.

Nhà báo Trần Ngọc Hà, Phó tổng biên tập Báo Pháp luật Việt Nam điều phối hội thảo.

Ông Trần Quang Kháng chia sẻ, khi du khách đến đông, nhu cầu đa dạng, ẩm thực truyền thống dễ bị biến tấu. Trang phục, phong tục tập quán và kiến trúc nhà ở có nguy cơ bị thương mại hóa, làm mất đi tính nguyên bản ban đầu.

Lấy ví dụ bản Sin Suối Hồ, ông Kháng cho biết, đây là bản có 100% người Mông sinh sống và vẫn giữ nguyên kiến trúc nhà ở, phong tục tập quán và lễ hội truyền thống.

Nhiều năm trước, Sin Suối Hồ là một địa bàn cực kỳ khó khăn, từng có tình trạng trồng và sử dụng cây thuốc phiện. Sau nhiều năm phát triển du lịch cộng đồng, du lịch xanh, bản hiện đã trở thành bản văn minh “5 không” (không thuốc phiện, không uống rượu, không thuốc lá, không cờ bạc và không xả rác). Năm 2025, Sin Suối Hồ được trao danh hiệu “Bản du lịch cộng đồng tốt nhất Việt Nam” (thuộc Giải thưởng Du lịch Việt Nam).

Việc phát triển du lịch cộng đồng giúp cơ sở vật chất của bản được cải thiện, đời sống người dân được nâng cao, ẩm thực trở nên phong phú hơn. Tuy nhiên, cùng với lượng khách ngày càng đông, bản cũng đứng trước nguy cơ bị thương mại hóa; mai một, phá vỡ, làm mất đi bản sắc.

Đất dành cho nhà ở, công trình lưu trú tăng lên, đường được mở rộng… Theo đơn đặt hàng của khách, ẩm thực cũng dần khác đi. Những đặc trưng vốn có của bản vì thế có nguy cơ bị suy giảm.

Trước đây, người dân bản Sin Suối Hồ không bán đất cho người bên ngoài đến đầu tư. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn hiện hữu khi đất đai có thể trở thành đối tượng được mua bằng những khoản tiền lớn. Nếu một đơn vị khác vào đầu tư nhà nghỉ hoặc khách sạn thì bản sẽ không còn là bản cộng đồng như hiện nay…

Ông Kháng nhận định, thực tế này cho thấy yêu cầu xác lập ranh giới giữa phát triển dịch vụ và gìn giữ không gian bản truyền thống, bản sắc văn hóa rất quan trọng. Lai Châu định hướng là không kiềm chế việc phát triển du lịch, nhưng phải có ranh giới.

Các đại biểu “hiến kế” phát triển du lịch tại Lai Châu.

Một trong những giải pháp Lai Châu đang triển khai là nghiên cứu quy hoạch nhằm duy trì mật độ xây dựng, tránh phát triển thiếu kiểm soát làm thay đổi không gian vốn có của bản.

Quy hoạch chi tiết bản Sin Suối Hồ xác định rõ vùng lõi, làm rõ những khu vực như đất ở, đất vườn… Khi quy hoạch chi tiết được ban hành và thực hiện, việc xây dựng công trình mới có cơ sở để được hạn chế và kiểm soát.

“Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển du lịch, nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa bản địa, những giá trị đặc trưng của từng cộng đồng. Từ kiến trúc, văn hóa, ẩm thực đến phong tục, tất cả cần được gìn giữ trong quá trình phát triển. Đây là cơ sở để Lai Châu không chỉ xây dựng được những sản phẩm du lịch hấp dẫn mà còn tạo dựng bản sắc riêng và hướng tới phát triển du lịch bền vững”, ông Kháng nhấn mạnh.

Cũng tại hội thảo, ông Kháng đồng thời cung cấp thêm thông tin về các dự án giao thông lớn đang và sẽ được triển khai kết nối từ Sapa (Lào Cai) sang Lai Châu, qua đó giúp tỉnh phát triển du lịch trong thời gian tới.

Ông Kháng mong muốn các đại biểu cùng tìm ra giải pháp vừa giữ vững bản sắc văn hóa nguyên bản, vừa đẩy mạnh truyền thông hiệu quả để thu hút du khách đến với Lai Châu, phá thế “nhiều tiềm năng, ít dịch vụ, thiếu thông tin” lâu nay.

Để du khách “ở lại, trải nghiệm và chi tiêu”

Tại hội thảo, dưới sự điều hành của nhà báo Trần Ngọc Hà, Phó tổng biên tập Báo Pháp luật Việt Nam, các đại biểu chia sẻ các giải pháp quảng bá điểm đến Lai Châu trên các kênh truyền thông.

Lai Châu giàu tiềm năng phát triển du lịch.

Theo các đại biểu, Lai Châu còn nhiều dư địa du lịch, từ những cung đường trên các đỉnh núi cao đến các điểm đến giàu giá trị văn hóa, cảnh quan… Một trong những yếu tố quan trọng để du lịch Lai Châu phát triển là hạ tầng giao thông. Khi thời gian di chuyển được rút ngắn, lượng khách đến địa phương sẽ có thêm cơ hội tăng.

Bên cạnh đó, Lai Châu cần đi sâu hơn vào chất lượng sản phẩm, đào tạo đội ngũ hỗ trợ, dẫn đường và tăng cường các phương án bảo đảm an toàn cho du khách, nhất là với các sản phẩm du lịch khám phá, chạy địa hình.

Bài toán đặt ra với Lai Châu không chỉ là đưa khách đến mà còn phải làm sao để khách “ở lại, trải nghiệm và chi tiêu”. Muốn vậy, địa phương cần thêm nhiều sản phẩm gắn với văn hóa bản địa, từ ẩm thực, nghề thủ công, đặc sản đến các trải nghiệm tại bản. Khi du khách có thứ để trải nghiệm, có sản phẩm để mua và mang về, giá trị du lịch mới thực sự lan tỏa đến người dân.

Khi hạ tầng, sản phẩm và chất lượng dịch vụ cùng được nâng lên, những lợi thế riêng có của Lai Châu sẽ có thêm cơ hội được lan tỏa rộng hơn.