Đông Nam Á đối mặt nguy cơ khói mù xuyên biên giới ở mức cao nhất

Ngày 24/6, Viện các vấn đề Quốc tế Singapore (SIIA) công bố báo cáo Triển vọng Khói mù 2026, cảnh báo nguy cơ xảy ra các đợt khói mù xuyên biên giới nghiêm trọng tại Đông Nam Á trong những tháng còn lại của năm nay.

Khói mù ô nhiễm bao phủ dày đặc tại Chiang Mai, Thái Lan. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo phóng viên TTXVN tại Singapore, SIIA đã nâng mức cảnh báo lên “Đỏ” – mức cao nhất – đối với Brunei, Indonesia, Malaysia và Singapore. Đây mới là lần thứ hai kể từ năm 2019 tổ chức này đưa ra cảnh báo ở cấp độ nghiêm trọng như vậy, sau năm 2023.

Báo cáo cho rằng giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 9 sẽ có nguy cơ cao nhất khi hiện tượng El Nio kết hợp với khả năng xuất hiện pha dương của Dao động lưỡng cực Ấn Độ Dương (IOD), khiến thời tiết nóng và khô hơn bình thường, làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và cháy đất than bùn.

SIIA nhận định rủi ro năm nay không chỉ đến từ thời tiết mà còn liên quan đến những sức ép kinh tế, nhu cầu sử dụng đất cho nông nghiệp và nhiên liệu sinh học. Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế còn nhiều thách thức, các chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương sẽ phải đối mặt với sức ép trong việc duy trì các chương trình phòng chống cháy rừng và quản lý đất đai bền vững. Bên cạnh đó, nhu cầu gia tăng đối với các mặt hàng nông sản và nhiên liệu sinh học có thể tạo thêm áp lực lên việc sử dụng đất, nếu không được kiểm soát hiệu quả. Chủ tịch SIIA Simon Tay nhấn mạnh khói mù không chỉ là vấn đề môi trường mà còn tác động đến sức khỏe cộng đồng, sinh kế và hoạt động kinh tế của khu vực.

Theo SIIA, những đợt khói mù nghiêm trọng nhất trong lịch sử thường xảy ra khi El Nio mạnh xuất hiện cùng IOD dương, như các năm 1997 và 2015. Đợt khói mù 1997-1998 gây thiệt hại khoảng 9,3 tỷ USD cho Đông Nam Á, trong khi Indonesia thiệt hại khoảng 16,1 tỷ USD trong năm 2015.

Báo cáo cũng ghi nhận những nỗ lực gần đây của Indonesia trong việc tăng cường năng lực phòng chống cháy rừng và cháy đất đai, bao gồm việc thành lập cơ chế điều phối liên ngành mới, cải thiện hệ thống giám sát, nâng cao năng lực thực thi pháp luật và hỗ trợ các cộng đồng địa phương tham gia chữa cháy. Nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực nông nghiệp và dầu cọ cũng đã mở rộng các chương trình phòng ngừa cháy và cam kết phát triển bền vững. Tuy nhiên, SIIA cảnh báo rằng các biện pháp hiện nay vẫn có thể bị thử thách nghiêm trọng nếu thời tiết cực đoan kéo dài. Ngoài ra, giá nhiên liệu và phân bón tăng cao do những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu đang tạo thêm sức ép đối với ngành nông nghiệp.

Trong bối cảnh nguy cơ mùa khô khắc nghiệt gia tăng, SIIA kêu gọi ASEAN đẩy mạnh hợp tác phòng chống khói mù xuyên biên giới, tăng đầu tư cho quản lý đất đai bền vững và huy động sự tham gia của doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng địa phương.