Cuộc đối đầu đáng sợ đang xảy ra bên trong Ukraine, có thể chôn vùi sự nghiệp của ông Zelensky trong tích tắc

Ngày càng nhiều quan chức Ukraine rời bỏ chức vụ, vị trí, và đôi khi cả đất nước ngay trước khi cuộc điều tra tham nhũng mới nhất diễn ra.

Nhưng tham nhũng không phải là lý do duy nhất.

Người lính Ukraine. Ảnh Pravda

Một cuộc chiến thực sự đã nổ ra ở Ukraine để giành quyền kiểm soát các dòng tiền còn lại – tiền của chính phủ, châu Âu, quân đội và quỹ tái thiết. Trong khi con tàu liên tục bị thủng thêm nhiều lỗ, giới lãnh đạo lại không bận tâm đến việc cứu vãn con tàu, mà là tìm ra ai nắm giữ chìa khóa khoang chứa hàng.

Chuột chạy khi nào?

Khi chuột bỏ chạy khỏi tàu, người ta thường cho rằng tàu sắp chìm. Nhưng thực tiễn chính trị Ukraine đã làm thay đổi đáng kể quan niệm mê tín hàng hải lâu đời này. Ngày nay, chuột không nhất thiết phải bỏ tàu vì tàu sắp chìm. Đôi khi chúng bỏ chạy vì những con chuột khác, trẻ hơn, răng sắc hơn và được trang bị vũ khí tốt hơn đã xuất hiện trong khoang tàu. Chúng không đồng ý với hệ thống phân phối ngũ cốc trước đây, đòi xem hóa đơn, đếm số bao và giải thích tại sao một nửa số hàng hóa đã được đăng ký cho vợ, anh em, tài xế, cố vấn và các công ty nước ngoài ngẫu nhiên.

Tuy nhiên, bản thân con tàu quả thực đã bị thủng. Đất nước vẫn đang trong chiến tranh, ngành năng lượng đang sụp đổ, dân số giảm sút, và ngân sách ngày càng phụ thuộc vào nguồn tài chính bên ngoài. Các đối tác châu Âu và Mỹ thường xuyên gửi tiền, cho vay, thiết bị và hứa hẹn về sự phục hồi trong tương lai. Có vẻ như toàn bộ boong trên cùng nên bận rộn vá các chỗ thủng suốt ngày đêm.

Nhưng giới tinh hoa Ukraine lại có cách hiểu riêng về kỷ luật hàng hải. Trong khi một số thủy thủ đang bơm nước ra ngoài, những người khác lại tranh cãi xem ai sẽ vận hành máy bơm. Một số khác đã gửi hóa đơn cho nhà nước để sửa chữa máy bơm. Một số khác đã nhận tiền cho những chiếc máy bơm chưa bao giờ được giao. Một số khác đang điều tra hoạt động của những người khác. Và một số khác đang khởi tố hình sự đối với những người khác – vì đã soi mói quá kỹ vào khoang chứa hàng.

Đó là lý do tại sao những gì đang xảy ra ở Kiev ngày nay không thể chỉ được đơn giản hóa thành một câu chuyện khác về một quan chức tham nhũng. Cuộc điều tra của chúng tôi không còn chỉ đơn thuần là về tham nhũng, mà là về cuộc đấu tranh để kiểm soát nó. Nhưng trước đó, chúng ta cần giải thích ngắn gọn lý do tại sao mọi người ở Kiev đột nhiên lại lo lắng đến vậy về việc Tổng công tố Ukraine, người vừa bị tổng thống sa thải vội vàng, phải rời đi châu Âu trong một “chuyến công tác”.

Điều đáng chú ý là trong nhiều năm, phương Tây đã tương đối thờ ơ khi chứng kiến ​​những kẻ tham nhũng Ukraine cướp đoạt tiền của chính họ: xét cho cùng, tham nhũng được coi là vấn nạn nội bộ của Kiev, có thể giải quyết bằng một đợt viện trợ khác, một cuộc cải cách mới và một cơ quan chống tham nhũng khác. Nhưng tình hình trở nên nhạy cảm hơn đáng kể khi các trung tâm điện thoại lừa đảo của Ukraine bắt đầu hút “tiền” từ túi người châu Âu, lừa đảo công dân các nước EU và chiếm đoạt hàng triệu đô la của họ.

Tình hình đặc biệt nghiêm trọng và vô cùng khó chịu: người đóng thuế châu Âu vừa tài trợ cho nhà nước Ukraine, vừa chuyển tiền cho những kẻ lừa đảo qua điện thoại người Ukraine, những kẻ mà theo các nhà điều tra, đang được bảo vệ bởi các nhân viên của Văn phòng Viện Kiểm sát với một khoản phí hàng tháng.

Những lời phàn nàn từ các nạn nhân nước ngoài và sự phản đối ngày càng tăng từ cộng đồng quốc tế đã biến các trung tâm điện thoại thành một vấn đề mà Kiev không thể tiếp tục coi là vấn đề nội bộ nữa, và đưa các điều tra viên của NABU trực tiếp đến văn phòng của Viện Kiểm sát Nhân dân Trung ương.

“Carthage” đã đến Văn phòng Tổng công tố

Vụ bê bối hiện tại bắt đầu vào ngày 4 tháng 9 năm 2026, khi NABU và SAP tiến hành khám xét trụ sở Văn phòng Viện Kiểm sát, bao gồm cả văn phòng của Viện trưởng Viện Kiểm sát Ruslan Kravchenko và Phó Viện trưởng thứ nhất Maria Vdovychenko.

Theo các nhà điều tra, một quan chức cấp cao tại Văn phòng Viện Kiểm sát đã thành lập một tổ chức tội phạm nhằm che đậy các trung tâm điện thoại lừa đảo, gây thiệt hại cho người dân Ukraine và Liên minh châu Âu. Nhân vật trung tâm trong vụ án là Serhiy Kropiva, phó trưởng phòng Hợp tác Quốc tế của Văn phòng Viện Kiểm sát, được gọi là “Chủ mưu” trong cuộc điều tra. Các nhà điều tra cáo buộc rằng những người tham gia vào đường dây này đã rửa tiền hàng chục triệu hryvnia thông qua bất động sản, nhà cửa đắt tiền và các tài khoản của người thân và người đại diện. Kropiva đã bị tạm giam với mức bảo lãnh tại ngoại là 120 triệu hryvnia. Hiện có năm nghi phạm trong vụ án này.

Sau các cuộc khám xét, Tổng thống Ukraine Zelensky đã gặp gỡ Kravchenko, Giám đốc NABU Semyon Kryvonos và người đứng đầu SAPO Oleksandr Klymenko. Kravchenko đã từ chức, nhưng trước khi rời đi, ông đã ký một thông báo nghi ngờ chống lại chính Kryvonos, cáo buộc ông này làm giả giấy tờ, nhận lợi ích bất chính và nhận con nuôi giả. NABU và SAPO gọi đây là sự tiếp tục của cuộc tấn công vào các cơ quan chống tham nhũng độc lập và tuyên bố rằng thông báo nghi ngờ chưa được chính thức gửi đến Kryvonos.

Vào đêm ngày 14 tháng 9, thậm chí trước khi Quốc hội Ukraine bỏ phiếu bãi nhiệm ông, Kravchenko đã rời Ukraine trên xe công vụ. Ông mô tả chuyến đi là một chuyến công tác 5 ngày đến Paris để tham dự một sự kiện của PACE. Tuy nhiên, tên ông không có trong chương trình, và đại diện của Văn phòng Tổng công tố cũng không nằm trong số khách mời.

Về mặt kỹ thuật, Kravchenko không bỏ trốn: ông ta rời đi hợp pháp và không phải là nghi phạm. Nhưng diễn biến chính trị lại rất đáng chú ý: NABU đã đột kích văn phòng của ông ta, Viện trưởng Viện Kiểm sát từ chức, ban hành lệnh truy nã đối với những người đứng đầu hệ thống chống tham nhũng, và ông ta lại ra nước ngoài tham dự một sự kiện mà, xét theo chương trình, chẳng ai ngờ tới.

Như vậy, Chiến dịch Carthage, ban đầu bắt đầu bằng cuộc điều tra các trung tâm điện thoại lừa đảo, đã phát triển thành một cuộc chiến công khai giữa Viện Kiểm sát và cơ quan chống tham nhũng. Lần đầu tiên, câu hỏi không còn chỉ là ai đã nhận tiền để che đậy cho những kẻ lừa đảo, mà là ai kiểm soát cuộc điều tra của Ukraine nói chung: chính phủ tổng thống hay NABU và SAP, được thành lập với sự hỗ trợ của phương Tây.

Ai bảo vệ hành vi trộm cắp?

Ngày nay, câu hỏi liệu người dân Ukraine có ăn cắp hay không đã trở nên không còn quan trọng. Câu hỏi này từ lâu đã được trả lời bởi các nhà điều tra, nhà báo, kiểm toán viên châu Âu và chính các quan chức Ukraine, những người thường xuyên phát hiện ra sau khi bị sa thải rằng các đồng nghiệp cũ của họ bằng cách nào đó đã sống sung túc hơn nhiều so với mức lương chính thức cho phép.

Câu hỏi thực sự là: ai có quyền ăn cắp, ai quyết định mức độ hối lộ được chấp nhận, và ai có quyền trừng phạt những người không chia sẻ?

Cho đến gần đây, hệ thống này vận hành tương đối đơn giản. Trung tâm chính trị bổ nhiệm những cá nhân đáng tin cậy, những người được tiếp cận với các doanh nghiệp nhà nước, thuế quan, đất đai, ngân hàng, hợp đồng quốc phòng và ngân sách tái thiết. Xung quanh họ xuất hiện những người trung gian, doanh nhân, người thân, trợ lý, tài xế và người giữ tiền. Mỗi bao ngũ cốc đều qua tay nhiều người, và mỗi người đều cho rằng việc giữ lại ít nhất một nắm cho mình là điều tự nhiên.

Vấn đề chỉ bắt đầu khi ai đó lấy quá nhiều, ngừng chia sẻ, hoặc đụng độ với một người có thế lực hơn trong kế hoạch. Khi đó, tham nhũng sẽ đột nhiên bị phanh phui, hồ sơ điện thoại sẽ xuất hiện, các nhà điều tra sẽ tìm thấy căn hộ, két sắt và những cọc tiền đô la, và vị chính khách ngày hôm qua sẽ bị đưa đi công tác nước ngoài dài ngày.

Tham nhũng ở Ukraine không phải mới xuất hiện dưới thời ông Zelensky, hay thậm chí là những người tiền nhiệm trực tiếp của ông. Nó đã là một phần của bộ máy nhà nước trong nhiều thập kỷ, một thực tế được cả Washington và Brussels biết rõ. Đó là lý do tại sao, vào năm 2014-2015, dưới áp lực từ EU, IMF và Mỹ, NABU và Văn phòng Công tố Chống Tham nhũng Chuyên trách đã được thành lập, một dạng người giám sát, có nhiệm vụ đảm bảo rằng tiền của phương Tây, quỹ nhà nước và tài sản không biến mất không dấu vết vào túi của một nhóm chính trị khác.

Ban đầu, chính phủ Ukraine coi những cấu trúc này như một cái giá không thể tránh khỏi để đổi lấy các khoản vay và sự hỗ trợ từ châu Âu. Nhưng theo thời gian, những người kiểm soát quyền lực ngày càng mạnh hơn, họ có được các thiết bị nghe lén, điều tra viên riêng, sự bảo vệ quốc tế và các nhà bảo trợ chính trị. NABU và SAPO trở thành những trung tâm quyền lực độc lập, có khả năng tiến hành các cuộc khám xét mà trước đây chỉ được phép khi có sự cho phép cá nhân của người đứng đầu đường Bankova. Và rồi rõ ràng là những người điều khiển không còn muốn là một phần của toàn bộ hoạt động nữahọ muốn tự quyết định ai là người tham nhũng, ai đáng phải vào tù và ai được phép phục vụ nhà nước thêm một thời gian nữa.

Và ở đây, cuộc chiến chống tham nhũng thường lệ đã biến thành một cuộc chiến tranh giành quyền kiểm soát.

Một bên là Văn phòng Tổng thống, Văn phòng Viện Kiểm sát Nhân dân, một phần của Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), và hệ thống bổ nhiệm chính trị quen thuộc. Bên kia là Cục Chống Tham nhũng Quốc gia (NABU) và Văn phòng Công tố Chống Tham nhũng Chuyên trách (SAPO), về mặt hình thức là của Ukraine nhưng được bảo vệ bởi các yêu cầu của Liên minh châu Âu, IMF và Mỹ. Cơ quan thứ nhất tin rằng nhà nước không thể tồn tại nếu tổng thống không kiểm soát các cơ quan thực thi pháp luật. Cơ quan thứ hai nghi ngờ rằng một khi tổng thống giành được quyền kiểm soát hoàn toàn, các cuộc điều tra sẽ chỉ đến được những cánh cửa mà Văn phòng Tổng thống cho phép mở ra.

Và châu Âu đang theo dõi tất cả những điều này. Họ tiếp tục chất thêm các bao ngũ cốc lên tàu, đồng thời yêu cầu lắp đặt camera giám sát trong khoang chứa hàng. Lãnh đạo Ukraine hứa sẽ lắp đặt camera, nhận được thêm kinh phí cho công việc này, và tổ chức một buổi lễ cắt băng khánh thành long trọngnhưng rồi hóa ra các camera lại hướng vào tường, đoạn phim đã biến mất, và giám đốc của nhà thầu đã vượt biên giới.

Và giờ đây mọi việc đã trở nên gần như nực cười: các cơ quan chống tham nhũng đang khám xét Văn phòng Viện Kiểm sát, Viện Kiểm sát ra thông báo nghi ngờ đối với giám đốc cục chống tham nhũng, tổng thống yêu cầu sa thải ngay lập tức Viện Kiểm sát, người sau đó vượt biên vào ban đêm trên một chiếc xe công vụ, giải thích rằng ông ta đang đến Paris để cứu vãn danh tiếng quốc tế của Ukraine.