Châu Phi: Trên 100 triệu trẻ em và thanh thiếu nên không được đến trường

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, ở châu lục này hiện có trên 100 triệu trẻ em và thanh thiếu niên không được đến trường, cho thấy đà mở rộng giáo dục từng đạt được trong 2 thập niên đầu thế kỷ đang chững lại rõ rệt.

Trẻ em sống cùng mẹ tại trại tị nạn dành cho những người mất nhà cửa do hạn hán và chiến tranh tại Aweil, Nam Sudan. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN.

Trung tâm Nghiên cứu Dân số và Sức khỏe châu Phi (APHRC) cho biết con số này từng giảm từ trên 100 triệu vào năm 2000 xuống khoảng 90 triệu trong năm 2014, nhưng sau đó tăng trở lại lên 100 triệu vào năm 2025.

Xét theo tỷ lệ, tình hình vẫn có cải thiện trong giai đoạn 2000-2024, song chưa đủ nhanh để theo kịp tốc độ tăng dân số của châu lục.

Theo số liệu được dẫn, tỷ lệ trẻ không được đi học giảm từ mức 37% xuống 20% ở bậc tiểu học, từ 47% xuống 35% ở bậc trung học cơ sở và từ 56% xuống 47% ở bậc trung học phổ thông. Tuy nhiên, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) nhận định tiến bộ trong việc giữ trẻ em ở trường đã chậm lại tại hầu hết các khu vực từ sau năm 2015, trong đó khu vực miền Nam sa mạc Sahara của châu Phi là nơi bị ảnh hưởng rõ nhất do dân số tăng nhanh và các cuộc khủng hoảng kéo dài.

Có 2 nguyên nhân chính đẩy số trẻ em đứng ngoài cánh cổng trường học tăng trở lại trong những năm gần đây. Thứ nhất là tài chính giáo dục suy yếu, khi hiệu ứng của các chính sách giáo dục cơ bản miễn phí từ đầu những năm 2000 dần giảm đi và nhiều nước không còn đủ khả năng duy trì miễn học phí trên thực tế. Thứ hai là tác động kéo dài của đại dịch COVID-19, khiến hàng triệu trẻ rời trường và không quay lại, trong đó có các trường hợp tảo hôn ở trẻ em gái và lao động sớm ở trẻ em trai.

Các điểm nóng đáng lo ngại nhất tập trung ở vùng Sahel, CH Trung Phi, CH Chad, Mauritania và miền Bắc Nigeria, nơi bạo lực có động cơ chính trị, biến đổi khí hậu khắc nghiệt và lịch sử tiếp cận giáo dục yếu cùng lúc chồng lấn. Ngân hàng Thế giới (WB) cũng cảnh báo rằng riêng tại các khu vực Đông và Nam Phi có thể có tới 66 triệu trẻ em, thanh thiếu niên và thanh niên ngoài nhà trường vào năm 2030 nếu không có thay đổi lớn về chính sách và đầu tư.

Tại một số nước như Côte d’Ivoire (Bờ Biển Ngà), Ethiopia, Guinea, Madagascar và Mozambique, số trẻ em đến trường đã được cải thiện rõ rệt nhờ kết hợp ý chí chính trị với các chính sách có mục tiêu rõ ràng. Các biện pháp hiệu quả được nhắc đến gồm trợ cấp tiền mặt có điều kiện cho hộ gia đình, chương trình bữa ăn học đường, mở rộng mạng lưới trường lớp và chính sách giáo dục phổ cập giúp giảm chi phí đi học. Ngược lại, các quốc gia như Angola, Cape Verde, Lesotho, Nam Sudan và Zimbabwe nằm trong nhóm tiến bộ ít hoặc gần như không đáng kể về vấn đề này do bất ổn chính trị, tăng trưởng yếu hoặc chi phí cho cơ hội đi học quá cao đối với các hộ gia đình nghèo.

Việc đảo ngược xu hướng hiện nay đòi hỏi một gói giải pháp đồng bộ thay vì chỉ mở thêm trường lớp. Các ưu tiên được nêu ra gồm củng cố khung chính sách quốc gia với cam kết chính trị mạnh mẽ, bảo vệ ngân sách giáo dục, duy trì hỗ trợ xã hội có mục tiêu như bữa ăn học đường và trợ cấp tiền mặt, xóa các khoản phí trực tiếp ở bậc cơ bản, đồng thời ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em gái nghèo, trẻ khuyết tật, trẻ ở vùng sâu vùng xa và trẻ sống trong khu vực có xung đột.