Câu chuyện kỳ lạ về Trạng Cháy: Ngày vinh quy bái tổ vẫn phụ mẹ vớt bèo
Nguyễn Quán Nho được dân gian yêu quý gọi là Quan Nghè vớt bèo hay Trạng Cháy. Không chỉ là vị quan có đức, có tài, thương dân mà ông còn là một tấm gương của sự hiếu kính.
Hình minh họa
Rằm tháng Bảy theo dân gian là ngày xá tội vong nhân; đây cũng lại là ngày đại lễ Vu Lan theo văn hóa Phật giáo. Ngày này gắn liền với tinh thần báo hiếu, báo ân, cầu siêu cho những vong hồn không nơi nương tựa. Để độc giả có thêm tri thức về truyền thống văn hóa tốt đẹp này của dân tộc, chúng tôi đăng tải loạt bài: Vu Lan – Đạo Hiếu trong sử Việt.
Nguyễn Quán Nho (1638 – 1708) người làng Vạn Hà, huyện Thụy Nguyên, trấn Thanh Hoa (nay là huyện Thiệu Hoá, Thanh Hoá). Mồ côi cha từ nhỏ, nhà nghèo nên gia đình luôn trong cảnh túng thiếu, mẹ ông phải đi làm thuê, cuốc mướn tần tảo nuôi con nhưng vẫn không đủ ăn.
Do không có điều kiện đi học nên khi đi chăn trâu, làm ruộng về, ngang qua lớp học của thầy đồ làng, Nguyễn Quán Nho thường đứng nấp bên ngoài, vừa áp tai vào vách nghe lỏm lời giảng, vừa lấy que vạch xuống đất tập viết.
Không có tiền mua giấy bút, Nguyễn Quán Nho dùng que gai làm bút, lấy lá chuối làm giấy, lấy vỏ trứng bắt đom đóm bỏ vào trong để làm đèn học buổi đêm. Ông thầy đồ làng thấy Quán Nho có chí học tập, thông minh, sáng dạ nên rất yêu mến thường chỉ dạy thêm, lại cho giấy bút và ít nhiều tiền bạc để mua giấy mực, mua dầu thắp đèn.
Chăm chỉ học hành. Hình minh họa
Có những năm mùa đông tháng giá kéo dài, nhà không còn cái ăn nên Nguyễn Quán Nho đành phải đến những nhà khá giả trong làng giả cách mượn nồi, niêu về nấu nhưng thực ra là để vét những cơm thừa, miếng cháy dính trong nồi… Hàng xóm thấy lạ là khi Quán Nho trả nồi bao giờ nồi cũng sạch bong, họ dần hiểu chuyện, nhiều người khi cho mượn nồi cố tình để lại nhiều cơm cháy cho hai mẹ con.
Mặc dù cuộc sống rất khó khăn nhưng được mẹ và bà con làng xóm khuyến khích giúp đỡ khiến Nguyễn Quán Nho quyết chí học tập, theo đòi nghiên bút. Quả nhiên trời không phụ lòng người, năm 30 tuổi ông đỗ Tiến sĩ khoa thi năm Đinh Mùi (1667) đời Lê Huyền Tông.
Sau này khi đã làm quan to trong triều, Nguyễn Quán Nho mỗi lần về thăm quê đều nhắc lại ơn cưu mang, giúp đỡ của người làng, còn người dân cũng từ câu chuyện ấy mà dù ông không đỗ Trạng nguyên, chỉ đỗ tiến sĩ nhưng người dân làng Vãn Hà vẫn gọi ông là Trạng Cháy- tiếng gọi thân thương khi nói về Nguyễn Quán Nho, người mà tên tuổi đã đi vào lịch sử và thơ ca dân gian.
Nguồn gốc biệt danh “ông Nghè vớt bèo”
Nguyễn Quán Nho không may mắn khi sinh ra trong gia đình nghèo khó, lại sớm mồ côi cha… nhưng ông may mắn có một người mẹ tuyệt vời. Bà sớm khuya tần tảo, lo toan vất vả cực nhọc để nuôi con lên người.
Sử sách không nhắc đến tên họ của bà, nhưng những lời ngợi khen người con trai tài đức cũng chính là sự gián tiếp khen ngợi người phụ nữ ấy, bởi “phúc đức tại mẫu”; Nguyễn Quán Nho danh vang khắp chốn là nhờ vào phần rất lớn công dạy bảo của bà.
Từ nhỏ Nguyễn Quán Nho được người mẹ quê mùa ấy rèn cặp từ lời ăn tiếng nói, từ cách ứng xử cho đến niềm tin, sự hi vọng, tính kiên cường vượt khó… Thấu hiểu nỗi lòng của mẹ, chia sẻ với sự vất vả của mẫu thân mà Nguyễn Quán Nho đã nỗ lực hết sức. Sự thành công của ông có được từ sự dạy bảo của mẹ, sự giáo dục của thầy học, sự cố gắng của bản thân.
Giai thoại còn kể rằng, hôm Nguyễn Quán Nho vinh quy bái tổ về làng, trong khi chức dịch và dân chúng tấp nập kiệu cáng, cờ quạt rước xách để chào đón thì mẹ ông vẫn bình thản ra ao làng vớt bèo về nuôi lợn, lý trưởng làng Vạn Hà mời bà về dự lễ nhưng bà gạt đi mà nói rằng:
- Thi đỗ là việc của con tôi, còn tôi còn đang bận vớt bèo!
Khi đám rước về đến làng, Nguyễn Quán Nho nghe kể lại chuyện ấy liền vội vàng xuống khỏi võng điều, cởi áo gấm, phẩm phục, nhanh chân đi ra ao làng xắn quần, cầm gậy gom bèo lại vớt cùng mẹ cho đến khi đầy rổ hai mẹ con mới về dự tiệc cùng làng. Về sau ca dao xứ Thanh có câu thành ngữ “Vinh quy bái tổ sau rổ bèo đầy” là nói đến sự việc này.
Quan Nghè vớt bèo
Về sau ông nghè ấy đã trở thành người xứng đáng với những gì mà người mẹ gửi gắm, xứng đáng với những gì mà triều đình và dân chúng mong đợi. Thật đúng như sâu viết về ông:
Mậu Dần quý mệnh,
Định vị cao khoa.
Khoan hậu thành sác,
Cương chính ôn hòa.
Trung quân ái quốc,
Bỉnh đạo tặc tà.
Yểu nhân chân tượng,
Lương đống hoàng gia.
Nghĩa là:
Sinh năm Mậu Dần,
Đỗ năm Đinh Mùi.
Luôn sống hiền hòa,
Thẳng thắn, mềm mỏng.
Trung vua yêu nước,
Ghét bọn gian tà.
Rõ ràng hình ảnh,
Trụ cột hoàng gia.
Tâm niệm những lời hiền mẫu dạy
Nguyễn Quán Nho luôn ghi nhớ lời mẹ dạy rằng: “Người làm con phải giữ đạo hiếu, người làm dân phải giữ lòng trung với vua với nước; người làm quan phải giữ lòng nhân và đức thanh liêm. Có như vậy mới không hổ danh làm người, tránh để tiếng xấu đến muôn đời”.
Những lời dạy ấy vẫn được ông khắc cốt ghi tâm. Sau khi đỗ đạt, bước vào chốn quan trường, với tài năng và đức độ của mình, Nguyễn Quán Nho lần lượt kinh qua nhiều chức vụ cao cấp, từ Phó đô Ngự sử (1684); Tả Thị lang Bộ Lại (1691) lên đến chức Thượng thư Bộ Binh rồi Thượng thư Bộ Lại (1692); tới năm 56 tuổi ông được vào làm Tham tụng (Tể tướng), tước Hương Giang bá; lại năm lần đi sứ Trung Quốc, làm quan trải mấy đời vua.
Sách Lịch triều hiến chương loại chí viết rằng ông “tính giản dị, việc gì cũng không giấu giếm…giữ đại thể, xử sự đều khoan hậu, thiên hạ được nhờ”.
Làm quan phải giữ đức thanh liêm
Ban đầu của đường quan lộ, Nguyễn Quán Nho được bổ làm quan ở Ninh Bình, công việc bận bịu ông không về thăm mẹ được nên gom góp tiền bổng lộc sắm cho mẹ già chiếc áo lụa nhân dịp Tết, sai lính đem về. Mẹ ông giở ra thấy tấm áo cả đời khó nhọc bà chưa từng được mặc, nhưng bà tỏ ra không vui vì nghĩ đây là của bất chính, bà bảo:
- Bổng lộc của quan là dầu mỡ của dân hay sao?
Nói rồi bà châm lửa đốt tấm áo, gói nắm tro gửi lại cho quan nghè. Mở gói quà chỉ còn nắm tro, Nguyễn Quán Nho hiểu thâm ý của mẹ rằng làm quan phải sống thanh liêm, không được bòn rút đục khoét của dân lành.
Suốt đời ông thực hiện đúng lời mẹ dặn và bản thân không bao giờ quên ơn những người đã giúp đỡ mình, sau này khi đã làm quan to trong triều, mỗi lần về thăm quê Nguyễn Quán Nho đều nhắc lại ơn cưu mang của người làng.
Theo Helino
Thống đốc lương cao nhất Mỹ dùng một đôi giày trong 25 năm
Thu nhập gần 200.000 USD mỗi năm nhưng Jerry Brown chỉ dùng một đôi giày chạy bộ và nổi cáu khi vợ mua quần áo mới cho mình. Thống đốc bang California Jerry Brown và vợ Anne Gust Brown. Ảnh: Los Angeles Times . Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với tạp chí Alta , Anne Gust Brown, vợ của thống đốc...
Tiêu điểm
Tin đang nóng
Tin mới nhất

Mỹ nhân 74 tuổi vẫn đẹp nao lòng, mở quán bình dân cũng đông nghịt khách

Bị lạc trong rừng 14 ngày không có thức ăn, người phụ nữ sống sót nhờ 1 thứ không ai ngờ

Người đàn ông mua Maybach S480 để chạy taxi, ai cũng cười chê nhưng ông nói thẳng: "Đây là mức thu nhập quá ổn"

Quan tài sắp chạm đáy huyệt, đám tang bỗng náo loạn: Cảnh tượng trước mắt khiến nhiều người ám ảnh

Một con cá Koi vừa được bán với giá 15,5 tỷ đồng, mang trong mình dòng máu đặc biệt

Phát hiện 3 người đàn ông đạp xe nửa vòng Trái đất để mua vé World Cup: Cái kết tàn nhẫn tới mức không ai ngờ

'Dị nhân công nghệ' gây sửng sốt khi biến ngón tay thành chiếc USB kỳ lạ nhất hành tinh

'Quái vật' thọ 400 tuổi có thể tạo ra đột phá y học cho con người

Điều gì sẽ xảy ra nếu tất cả 8,2 tỷ người trên Trái Đất xì hơi cùng một lúc?

Bôi thuốc chống muỗi lại dễ bị muỗi đốt hơn? Phát hiện mới gây bất ngờ

Liên Hợp Quốc cảnh báo về ảnh hưởng thời tiết từ hiện tượng El Nino

Phát hiện loài động vật 'bất tử'
Có thể bạn quan tâm

Phụ kiện giúp Toyota Hilux đời cũ xử lý hàng loạt nhược điểm cố hữu
Ôtô
09:40:40 12/06/2026
Samsung Galaxy Tab Active6: Máy tính bảng siêu bền hỗ trợ 5G lộ diện ngày ra mắt
Đồ 2-tek
09:40:16 12/06/2026
Tecno Pova 8 trình làng: Pin 8000 mAh, màn hình Alive Matrix và những đánh đổi kỹ thuật
Thế giới số
09:29:29 12/06/2026
Kylie Jenner và "chàng thơ" Timothée Chalamet chăm đi xem bóng rổ không ai bằng!
Sao âu mỹ
09:08:56 12/06/2026
Chàng trai gây sốt vì hát giống 'nữ hoàng sầu muộn' Giao Linh
Tv show
09:05:26 12/06/2026
Gợi ý 5 loại hạt giúp phái đẹp giữ dáng hiệu quả
Làm đẹp
08:58:32 12/06/2026
Xe ga 125cc giá 43 triệu đồng thiết kế ấn tượng, trang bị sánh ngang SH, rẻ hơn Air Blade sẵn sàng soán ngôi ăn khách nhất thị trường
Xe máy
08:52:36 12/06/2026
Nghệ sĩ Mộng Tuyền tuổi 79 sống một mình ở TPHCM
Sao việt
08:50:19 12/06/2026
Người bệnh tăng huyết áp nên ăn tối ra sao?
Sức khỏe
08:46:24 12/06/2026
Diễn viên Tiến Lộc: "Vợ chồng giận nhau đừng bỏ đi qua đêm"
Hậu trường phim
08:21:40 12/06/2026
Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn rơi vào khu vực đầy cá mập?
Lạ lùng ngôi đền Nhật Bản đem robot triệu đô về làm thầy tu



Tôi không thể sống với một người vợ quê mùa như cô được. Ly hôn đi để tôi còn lấy vợ mới, sành điệu và xinh đẹp hơn cô gấp ngàn lần.
Chuyện tình "qua đường" của ông quan... vớt bèo
Con gái lấy chồng cách nhà 6 bước chân, bố mẹ sang thông gia chơi 10 lần/ngày
Vợ chồng Nghệ An nhận 'trông' 15 đứa trẻ miễn phí, dạy trục lúa, làm việc nhà
'Giải mã' MV hơn 10 phút của Madonna: Những mất mát, tình bạn và cả nỗi ám ảnh kéo dài nhiều thập kỷ
Loài cá nhỏ hơn chiếc tăm khiến hàng triệu người Amazon khiếp sợ, thậm chí còn đáng ngại hơn cả cá piranha
Xu hướng ăn "thuần thịt" gây tranh luận tại Mỹ
Không còn ở trong phim: Một công ty Trung Quốc vừa tung ra robot osin thay con người làm hết việc nhà
World Cup 2026 chưa hề bắt đầu nhưng người Mỹ đã trải nghiệm giải đấu theo một cách khác rất kỳ lạ
Xe tải Trung Quốc chạy ngày đêm ở vùng đất "giàu có hơn cả vịnh Ba Tư": "Ăn chơi" 100 năm nữa cũng không phải lo nghĩ
Phát hiện nhiều "quái vật bê tông" nặng 100 tấn liên tục xuất hiện giữa thủ đô 10 triệu dân, thực hiện nhiệm vụ nâng đỡ công trình trị giá 5,5 tỷ USD
Nữ hoàng Shakira hot nhất khai mạc World Cup 2026: Hát live đẳng cấp, sắc vóc xứng danh "mỹ nhân đẹp nhất thế giới"
Kinh diễm trước sắc vóc U40 của "đại diện hệ nồng nhan" Cbiz: Body mướt mát lấn lướt dàn hậu bối, thời gian cũng phải chào thua
Từ 1/7, thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc theo quy trình mới
Ồn ào tin tiểu thư Sooyoung (SNSD) và tài tử Jung Kyung Ho ráo riết chia tay để vội cưới người khác
Bom tấn vừa ra mắt của Steven Spielberg gây tranh cãi
Mỹ nhân đẹp nhất Phía Trước Là Bầu Trời trẻ mãi không già sau 20 năm, bỏ nghề sống cô độc ở tuổi 40
Xác minh hàng loạt hội nhóm quảng cáo, mua bán động vật hoang dã trên mạng
Nữ diễn viên Việt từ đỉnh cao rơi xuống đáy vực vì đòi tăng cát xê, giờ là "phượng hoàng tái sinh" đóng toàn phim hot
Park Shin Hye vác bụng bầu cùng đại gia đình "ông trùm" Bae Yong Joon đi du thuyền 5 sao
Cuộc sống của Chi Bảo sau khi giải nghệ
Phát hiện thi thể thiếu niên phân hủy trong bệnh viện ở TPHCM
Vợ chồng ở Nghệ An sinh 10 người con, 4 con gái lấy chồng chung xóm
Con trai 10 tuổi bị bạo hành, mẹ gấp rút bay về nước giành quyền nuôi dưỡng
Bé trai 3 tuổi băng qua đường, bị xe tải tông tử vong
Bí mật của Park Shin Hye và vợ "ông trùm" Bae Yong Joon sau chuyến du lịch chung gây bão
Thiếu tướng Công an chỉ đạo phá đường dây lừa đảo âm mưu lập căn cứ tại Việt Nam
Khách Tây và chuyện ăn mít khi đến Việt Nam: Viết được thành tiểu thuyết 1.000 chương