Cảnh báo: Xu hướng trẻ hóa đối tượng nghiện nicotine đang diễn ra mạnh mẽ

Tổ chức Y tế Thế giới khẳng định rằng không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào là an toàn cho sức khỏe, từ thuốc lá điếu, thuốc lào đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá ngậm, túi ngậm nicotine.

Không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào là an toàn cho sức khỏe

Theo thông từ Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam, báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy nhờ có nhiều nỗ lực trong công tác phòng chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường trong nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc.

Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá cho biết, theo điều tra tình hình sử dụng thuốc lá ở người trên 15 tuổi năm 2023: Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới giảm từ 47,4% (năm 2010) xuống 38,9% (năm 2023). Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019; trong nhóm tuổi từ 13 đến 15 tuổi giảm từ 2,5% (năm 2014) xuống 1,9% (năm 2022).

Tổ chức Y tế Thế giới khẳng định rằng không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào là an toàn cho sức khỏe, từ thuốc lá điếu, thuốc lào đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá ngậm, túi ngậm nicotine.

Giai đoạn 2010-2025, tỷ lệ hút thuốc thụ động tại nơi làm việc giảm 32,9% (từ 55,9% xuống 23%); tại cơ sở y tế giảm 2,3% (từ 23,6% xuống 21,3%); tại trường trung cấp, cao đẳng và đại học giảm 23,6% (từ 54,3% xuống 30,7%); trên phương tiện giao thông công cộng giảm 15,4% (từ 34,4% xuống 19%); tại nhà hàng, quán ăn giảm 16,3% (từ 84,9% xuống 68,6%); tại gia đình giảm 27,5% (từ 73,1% xuống 45,6%).

Đây là những kết quả rất đáng khích lệ trong công tác phòng chống tác hại của thuốc lá.

Tuy nhiên, theo TS.BS Hà Anh Đức – Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá, những thành tựu này có nguy cơ bị phá bỏ bởi việc gia tăng nhanh chóng tỷ lệ sử dụng thuốc lá mới, chủ yếu là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt là trong giới trẻ.

Trên thực tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh đang gia tăng một cách đáng báo động. Nếu như năm 2019 tỷ lệ này ở nhóm 13-17 tuổi chỉ là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh thành cho thấy con số này là 8,1%. Ngay cả ở nữ giới độ tuổi 11-18, tỷ lệ sử dụng cũng đã chạm mức 4,3% vào năm 2023..

Cùng đó, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở người trưởng thành tại Việt Nam cũng ghi nhận sự gia tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% vào năm 2020, trong đó nhóm tuổi 15-24 chiếm tỷ lệ cao nhất với 7,3%. Những con số này cho thấy xu hướng trẻ hóa đối tượng nghiện nicotine đang diễn ra mạnh mẽ, khi các tập đoàn thuốc lá liên tục tìm cách tiếp cận và lôi kéo nhóm khách hàng trẻ tuổi thông qua các sản phẩm mới đầy tính kích thích.

Tổ chức Y tế Thế giới khẳng định rằng không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào là an toàn cho sức khỏe, từ thuốc lá điếu, thuốc lào đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá ngậm, túi ngậm nicotine.

Nicotine là chất gây nghiện rất mạnh và đặc biệt nguy hiểm đối với sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên. Việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn này gây ra những hậu quả nghiêm trọng cả ngắn hạn và dài hạn như rối loạn nhận thức, giảm khả năng học tập, rối loạn cảm xúc và các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Và việc càng bắt đầu sớm càng làm gia tăng nguy cơ sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm khác nhau thay vì là chuyển đổi sang một loại duy nhất như tuyên bố của ngành công nghiệp thuốc lá.

TS Angela Pratt – Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam nhấn mạnh: “Các sản phẩm thuốc lá và nicotine được thiết kế để thu hút những người trẻ tuổi, khiến họ bị cuốn hút và nghiện suốt đời. Trách nhiệm của chúng ta là phá bỏ vòng tròn nghiện nicotine này”.

Thuốc lá “đốt” hơn 2% GDP mỗi năm, tạo gánh nặng kép lên y tế và môi trường

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực và đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá song Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.

Hút thuốc lá gây ra nhiều bệnh mạn tính, bệnh nan y; là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được. Bên cạnh các tác hại về sức khoẻ, thuốc lá còn gây ra tổn thất về kinh tế đối với cá nhân, gia đình, xã hội và môi trường.

Nghiên cứu cho thấy các hộ gia đình có người hút thuốc phải chi tiêu một phần đáng kể thu nhập cho thuốc lá, làm giảm khả năng chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu khác như y tế, giáo dục và dinh dưỡng; đẩy nhiều hộ vào tình trạng nghèo đói.

Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (Global Burden of Disease Study) mới nhất được WHO trích dẫn, hút thuốc lá đã giết chết 103.000 người mỗi năm tại Việt Nam, trong đó, có 84.500 ca tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc thụ động.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, trong năm 2024 ước tính chi phí y tế và kinh tế hàng năm do thuốc lá gây ra ở Việt Nam lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Con số này bao gồm cả tổn thất về số lượng và chất lượng lao động do bệnh tật và tử vong sớm.

Ngoài ra, chi phí ô nhiễm môi trường do thuốc lá (phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển…) ước tính là 99.000 tỷ đồng/năm (tương đương 1,04% GDP).

Tổng cộng, thuốc lá “đốt” hơn 2% GDP mỗi năm, tạo gánh nặng kép lên y tế và môi trường. Việc sử dụng thuốc lá cũng có tác động tiêu cực đến các hộ nghèo và gia tăng bất bình đẳng xã hội.

Nghiên cứu cho thấy các hộ gia đình có người hút thuốc phải chi tiêu một phần đáng kể thu nhập cho thuốc lá, làm giảm khả năng chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu khác như y tế, giáo dục và dinh dưỡng; đẩy nhiều hộ vào tình trạng nghèo đói.

Do vậy, các chuyên gia y tế công cộng nhấn mạnh rằng cần tiếp tục hoàn thiện và tăng cường thực thi chính sách để giảm tỷ lệ hút thuốc lá nhằm đạt được mục tiêu đến năm 2030: Giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nhóm nam từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36 %; nhóm nữ từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 1%; giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc lá tại nơi làm việc xuống dưới 25%; tại nhà hàng xuống dưới 65%; tại quán bar, cà phê xuống dưới 70%; tại khách sạn xuống dưới 50% đã được đề ra tại Quyết định 568/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược quốc gia về phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2030.