Canada công bố ngân sách nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ

Chính phủ của Thủ tướng Canada Mark Carney sẽ công bố ngân sách ngày 5/11, với trọng tâm là giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Đây được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu của Ottawa, bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa phải chịu thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Thủ tướng Canada Mark Carney. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Theo hãng tin AFP, ông Carney nhận định quan hệ giữa Canada và Mỹ đã thay đổi vĩnh viễn, đồng thời cho rằng thời kỳ hai nước không phải chịu các mức thuế quan như trước khi ông Trump lên nắm quyền sẽ không bao giờ trở lại.

Thủ tướng Carney khẳng định Canada cần khẩn trương đa dạng hóa các mối quan hệ thương mại. Ông đặt tên cho bản ngân sách ngày 5/11, bản ngân sách thứ hai kể từ khi nhậm chức năm 2025, là “Làm chủ vận mệnh của chính mình” (Masters of our Destiny).

Bộ trưởng Tài chính Francois-Philippe Champagne cho biết: “Về cốt lõi, kế hoạch của chúng tôi tập trung vào việc thay đổi mô hình tăng trưởng của Canada”.

Ông Champagne, người sẽ trình bày ngân sách trước Quốc hội, cho biết các mục tiêu của kế hoạch bao gồm thúc đẩy thương mại nội địa và đa dạng hóa hoạt động thương mại của Canada.

Phát biểu ngày 4/11, Bộ trưởng Champagne nhấn mạnh: “Dù điều gì xảy ra ở phía bên kia biên giới, dù thế giới có biến động ra sao, chúng ta vẫn sẽ kiên cường hơn, mạnh mẽ hơn và độc lập hơn”.

Các chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đã gây tổn hại đáng kể cho nền kinh tế Canada. Tuy nhiên, tương lai của các biện pháp bảo hộ thương mại này đang trở nên khó đoán định sau khi đảng Cộng hòa của ông Trump chịu thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Đảng Dân chủ, vốn thường xuyên chỉ trích các chính sách thuế quan nhằm vào Canada, sẽ nắm quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ vào năm 2027.

Trong cuộc phỏng vấn với đài truyền hình công cộng CBC của Canada ngày 4/11, nghị sĩ cấp cao của đảng Dân chủ Jamie Raskin cho biết đảng của ông “sẽ chấm dứt các mức thuế quan này” và tìm cách hàn gắn quan hệ “với những người bạn thân thiết nhất của chúng ta, như Canada”.

Tuy nhiên, cũng trong ngày 4/11, Dominic LeBlanc, Bộ trưởng Canada phụ trách các vấn đề thương mại với Mỹ, lưu ý rằng các cuộc đàm phán về thuế quan sẽ được tiến hành với chính quyền của Tổng thống Trump tại Nhà Trắng, chứ không phải với Quốc hội Mỹ.

Ông LeBlanc cho biết trọng tâm của Canada, trong đó có các nội dung được đề cập trong ngân sách, sẽ là “đa dạng hóa các mối quan hệ thương mại”.

Trong những ngày gần đây, cả Tổng thống Trump và Thủ tướng Carney đều bày tỏ lạc quan về triển vọng đạt được một thỏa thuận thương mại. Tuy nhiên, những kỳ vọng tương tự cũng từng được đưa ra hồi tháng 8, trước khi các cuộc đàm phán đổ vỡ.

Ngân sách dự kiến sẽ phân bổ nguồn vốn cho các dự án quốc gia trọng điểm mà ông Carney coi là yếu tố then chốt bảo đảm chủ quyền kinh tế của Canada, trong đó có cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất năng lượng và khai thác các loại khoáng sản thiết yếu.

Bộ trưởng Champagne cho biết chính phủ cũng sẽ hỗ trợ những người lao động bị ảnh hưởng bởi các mức thuế quan của Mỹ trong những lĩnh vực như sản xuất ô tô và thép.

Phe đối lập nhiều khả năng sẽ bày tỏ quan ngại về tình trạng thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, mức thâm hụt dự kiến sẽ thấp hơn con số 78,3 tỷ CAD được đưa ra trong dự báo của bản ngân sách đầu tiên dưới thời ông Carney năm 2025.

Genevieve Tellier, chuyên gia khoa học chính trị tại Đại học Ottawa, lưu ý việc triển khai ngân sách sẽ phụ thuộc một phần vào “tác động của các mức thuế quan”, đặc biệt là khả năng các biện pháp thuế của Tổng thống Trump khiến tình trạng mất việc làm tiếp tục gia tăng.

Trong tháng 10, Ngân hàng Trung ương Canada đã tăng lãi suất lần đầu tiên sau 3 năm, nhằm kiềm chế lạm phát, vốn tăng cao do giá năng lượng leo thang trong bối cảnh xung đột tại Iran.

Tại Canada, các dự luật ngân sách được xem là những cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đối với chính phủ. Năm 2025, chính phủ của Thủ tướng Carney từng cần sự ủng hộ hoặc ít nhất là việc bỏ phiếu trắng của phe đối lập để duy trì quyền lực. Tuy nhiên, kể từ đó, đảng Tự do của ông đã giành được thế đa số tại Quốc hội.