Bí ẩn hai loài rắn chết chóc nhất thế giới

Taipan nội địa và rắn nâu phương Đông lần lượt sở hữu nọc độc mạnh nhất và mạnh thứ hai thế giới, song y học hiện đại đã giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong.

Nọc độc của Taipan nội địa được đánh giá có độc tính cao nhất trong số các loài rắn.

Không chỉ đứng đầu tại Australia, rắn Taipan nội địa và rắn nâu phương Đông còn là những cái tên thống trị bảng xếp hạng độc tính trên toàn cầu.

Hai loài này thích lẩn trốn và rất hiếm khi chạm trán con người trong tự nhiên. Tuy nhiên, đằng sau sự “kín tiếng” đó là thứ nọc độc có sức tàn phá khủng khiếp. Nắm rõ đặc điểm nhận dạng, cơ chế phát tác của độc tố và kỹ năng sơ cứu kịp thời chính là ranh giới sống còn nếu không may bị chúng tấn công.

Rắn Taipan nội địa

Theo Australian Museum, rắn Taipan nội địa, còn được gọi là “rắn dữ” (Fierce Snake), được nhiều tài liệu đánh giá là loài rắn có nọc độc mạnh nhất thế giới dựa trên các thử nghiệm độc tính trong phòng thí nghiệm.

Loài rắn này có kích thước từ trung bình đến lớn, thân chắc khỏe, đầu rộng gần như hình chữ nhật. Cơ thể có màu từ vàng nâu nhạt đến nâu sẫm và thay đổi theo mùa, với phần đầu và cổ thường sẫm màu hơn thân. Trên lưng có hoa văn xương cá đứt đoạn đặc trưng, bụng màu vàng nhạt điểm các đốm màu cam.

Taipan nội địa phân bố chủ yếu tại vùng Channel Country ở tây nam bang Queensland và đông bắc bang South Australia (Australia). Môi trường sống của chúng là các đồng bằng ngập lũ có nền đất sét nứt nẻ, có hang và hốc đá để trú ẩn.

Rắn Taipan nội địa sinh sống ở nền đất sét nứt nẻ, có hang và hốc đá để trú ẩn.

Chúng cũng xuất hiện ở các bãi sỏi, cồn cát hoặc mỏm đá nếu có nơi ẩn náu thích hợp. Do chỉ hoạt động trên mặt đất trong thời gian ngắn vào ban ngày và sống ở vùng thưa dân cư, con người rất hiếm khi bắt gặp loài rắn này trong tự nhiên.

Nọc độc của Taipan nội địa được đánh giá có độc tính cao nhất trong số các loài rắn, với khả năng tấn công mạnh vào hệ thần kinh và chứa enzyme hyaluronidase giúp nọc độc lan nhanh trong cơ thể. Người bị cắn có thể xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, buồn nôn, nôn, đau bụng và liệt. Khi bị đe dọa, loài rắn này thường nâng phần thân trước lên tạo tư thế cảnh báo trước khi tung ra một hoặc nhiều cú cắn cực nhanh.

Dù vết cắn có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời, các trường hợp người bị Taipan nội địa cắn trên thực tế rất hiếm. Cho đến nay, mới chỉ ghi nhận một số rất ít trường hợp người bị Taipan nội địa cắn và tất cả đều sống sót nhờ được sơ cứu kịp thời cùng điều trị tại bệnh viện.

Australia hiện đã có huyết thanh kháng nọc độc Taipan, được sử dụng để điều trị các trường hợp ngộ độc do cả Taipan nội địa, Taipan ven biển và Taipan Papua gây ra. Theo hướng dẫn điều trị, huyết thanh có thể ngăn tình trạng liệt tiếp tục tiến triển và hạn chế tác động của nọc độc. Tuy nhiên, các tổn thương thần kinh đã hình thành trước khi điều trị không thể hồi phục ngay lập tức, do đó người bị cắn cần được đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Rắn nâu phương Đông

Rắn nâu phương Đông (Pseudonaja textilis) là loài rắn có nọc độc mạnh thứ hai thế giới. Đây cũng là một trong những loài rắn độc mà con người thường bắt gặp nhất tại Australia do phân bố rộng và thích nghi tốt với môi trường có con người sinh sống.

Rắn nâu phương Đông là một trong những loài rắn độc thường bắt gặp nhất tại Australia. Ảnh: Billabong.

Theo trang Australian Geographic, rắn nâu phương Đông có thân hình thon, đầu nhỏ và gần như không tách biệt rõ với cổ. Cá thể trưởng thành dài trung bình khoảng 1,5 m, nhưng có thể đạt tới 2,4 m, con đực thường lớn hơn con cái. Màu sắc rất đa dạng, từ nâu nhạt, nâu đỏ đến gần như đen, vì vậy không thể nhận diện chỉ dựa vào màu da. Phần bụng thường có màu kem, vàng hoặc cam nhạt với các đốm cam hoặc xám sẫm. Khi bị đe dọa, rắn thường ngẩng phần trước cơ thể, bạnh cổ và cuộn mình thành hình chữ S trước khi tấn công.

Hiện Australia đã phát triển huyết thanh kháng nọc.

Loài rắn này phân bố khắp nửa phía đông Australia, từ bang Queensland đến Nam Australia, ngoại trừ đảo Tasmania, đồng thời xuất hiện tại Papua New Guinea. Chúng sống ở nhiều môi trường khác nhau như đồng cỏ, rừng thưa, bãi chăn thả, đất nông nghiệp và khu vực ven đô.

Hoạt động chủ yếu vào ban ngày, rắn nâu phương Đông săn chuột, ếch, bò sát và chim nhỏ, đồng thời trú ẩn trong thân cây rỗng, khe đá hoặc hang động vật. Khả năng thích nghi với các khu vực canh tác khiến chúng thường xuyên tiếp xúc với con người và là loài gây ra phần lớn các vụ rắn cắn được ghi nhận tại Australia.

Nọc độc của rắn nâu phương Đông chứa độc tố thần kinh có thể làm tê liệt các dây thần kinh điều khiển tim, phổi và cơ hoành, đồng thời chứa chất thúc đẩy quá trình đông máu rất mạnh. Theo chỉ số LD50, nọc của loài này được đánh giá chỉ đứng sau rắn Taipan nội địa về độc tính. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm thực tế không chỉ phụ thuộc vào độc tính của nọc mà còn vào lượng nọc được bơm vào cơ thể. Nhiều trường hợp rắn nâu phương Đông cắn để tự vệ nhưng không bơm nọc, còn gọi là “cú cắn khô”.

Hiện Australia phát triển huyết thanh kháng nọc đặc hiệu và tất cả bệnh viện, cơ sở y tế đều được trang bị sẵn loại huyết thanh này cùng bộ dụng cụ giúp xác định loài rắn từ mẫu lấy tại vết cắn. Các chuyên gia khuyến cáo người bị rắn cắn cần được sơ cứu đúng cách và đưa đến cơ sở y tế ngay, thay vì cố bắt hoặc giết con rắn vì điều này chỉ làm tăng nguy cơ bị cắn thêm.