Bệnh viêm não mô cầu gia tăng, bác sĩ cảnh báo gì?

Số ca mắc viêm não mô cầu tăng mạnh trong năm 2025, các bác sĩ cảnh báo sự trỗi dậy của bệnh, trở thành mối đe doạ rõ rệt với sức khoẻ cộng đồng.

Theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2025, cả nước ghi nhận 95 ca viêm não mô cầu, tăng 74 ca so với năm 2024 và có 3 ca tử vong. Riêng tháng 11, cả nước ghi nhận 11 ca viêm màng não do não mô cầu, trong đó miền Bắc tăng 45%, phía Nam tăng 83% so với cùng kỳ.

Với sự tăng cao của bệnh sau nhiều năm rải rác, ngành Y tế cho rằng, viêm não mô cầu đang trở thành mối đe dọa rõ rệt đối với sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt trong giai đoạn giao mùa, khi thời tiết lạnh và ẩm tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

BS CKI Bùi Ngọc Trâm, Phó trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) cho biết: “Vi khuẩn Neisseria meningitidis hay còn gọi là não mô cầu là tác nhân chính gây bệnh viêm não mô cầu. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, hệ tiêu hoá, hô hấp và có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng”.

Trường hợp bệnh nhi mắc viêm não mô cầu điều trị tại TP.HCM.

Viêm não mô cầu là bệnh lý nhiễm khuẩn nguy hiểm, có thể diễn tiến nhanh chóng và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng như nước bọt chứa vi khuẩn, do đó có khả năng lây lan nhanh chóng trong cộng đồng.

Bệnh viêm não mô cầu khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Trong 4 – 12 giờ đầu, người bệnh thường chỉ có các triệu chứng mơ hồ giống cảm cúm như sốt, mệt mỏi, khó chịu, đau họng nên dễ bị bỏ qua.

Sau khoảng 12 – 15 giờ, bệnh bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu gợi ý rõ hơn như ban xuất huyết, đau đầu, đau cổ, cứng gáy, buồn nôn, sợ ánh sáng. Từ 15 – 24 giờ, tình trạng có thể tiến triển nặng nhanh chóng với các biểu hiện lú lẫn, mê sảng, co giật, hôn mê và có thể tử vong.

Ngay cả khi được chẩn đoán sớm và điều trị tích cực, vẫn có khoảng 10 – 20% người bệnh tử vong, nếu không được điều trị, tỷ lệ này có thể lên tới 50%. Đặc biệt, ở thể nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, nguy cơ tử vong có thể lên đến 40%.

Những trường hợp sống sót vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng nặng nề như cắt cụt chi, giảm thính lực, rối loạn thần kinh, suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

BS CKII Nguyễn Đình Qui, Trưởng Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM), cho biết: “Nhiều phụ huynh dễ bị nhầm lẫn, khi thấy trẻ sốt cao thường sẽ nghĩ đó là sốt siêu vi hoặc là sốt xuất huyết, tay chân miệng… Có trường hợp xuất hiện ban trên người những phụ huynh vẫn giữ ở nhà, đến khi tình trạng nguy kịch rồi mới đưa đến bệnh viện. Đối với những trường hợp nhập viện trễ như vậy, việc điều trị gặp nhiều khó khăn, trẻ có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm”.

Bệnh viêm màng não có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thanh thiếu niên và người trưởng thành mắc bệnh chiếm số lượng lớn. Theo các nghiên cứu, thanh thiếu niên có tỷ lệ mắc não mô cầu có thể gấp 2 lần dân số chung.

“Nguyên nhân là do nhóm này thường sinh hoạt, vui chơi, học tập ở môi trường tập thể như nhà trọ, ký túc xá, doanh trại… và thường xuyên sử dụng vật dụng chung dễ làm lây lan mầm bệnh. Nguy cơ nhiễm bệnh tăng cao từ 500 – 800 lần khi tiếp xúc trực tiếp với ca bệnh”, TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP. HCM), cho biết.

TS.BS Nguyễn An Nghĩa cũng nhấn mạnh, các nhóm huyết thanh não mô cầu thay đổi theo thời gian, khó dự báo trước, cũng chưa có dữ liệu đầy đủ về gánh nặng bệnh tật và dịch tễ các nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu ở Việt Nam.

Đáng chú ý, những năm gần đây Việt Nam đã ghi nhận sự xuất hiện của nhóm huyết thanh não mô cầu W – chủng đang có xu hướng gia tăng tại nhiều quốc gia, cho thấy bệnh vẫn còn diễn tiến phức tạp, khó lường và cần được giám sát chặt chẽ.

Để giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và nguy cơ tử vong do viêm não mô cầu, phòng ngừa chủ động cần được xem là chiến lược then chốt. Bởi khi bệnh này khởi phát, “thời gian vàng” để can thiệp và cứu chữa là vô cùng ngắn ngủi.

Do đó, việc nâng cao ý thức phòng bệnh trong cộng đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc tiêm vaccine phòng các type A, B, C được khuyến cáo cho trẻ nhỏ từ 6 tháng tuổi đến người lớn dưới 45 tuổi và đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc phòng ngừa bệnh.

Bác sĩ cũng khuyến cáo, người dân khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc viêm não mô cầu như sốt cao, đau đầu, cứng gáy, buồn nôn, ban xuất huyết… cần nhanh chóng đến khám tại các cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tuyệt đối không chủ quan hay tự điều trị tại nhà.

Bên cạnh đó, mỗi người cần thực hiện nghiêm túc các biện pháp vệ sinh cá nhân nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm, bao gồm rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng và họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường.

Việc giữ gìn vệ sinh môi trường sống cũng rất cần thiết, như đảm bảo nhà ở và nơi làm việc luôn sạch sẽ, thông thoáng.

Ngoài ra, người dân nên tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh hoặc người nghi ngờ mắc bệnh để giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.