Yếu tố khiến nỗ lực can thiệp của Mỹ – Nhật không thể vực dậy đồng yen

Đồng yen đã đánh mất khoảng một nửa mức tăng có được sau cuộc can thiệp lịch sử của Mỹ và Nhật Bản chưa đầy 2 tuần trước.

Đồng yen Nhật. Ảnh: THX/TTXVN

Những yếu tố nền tảng từng khiến đồng yen rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên đang ngày càng chứng tỏ rằng chúng khó bị đảo ngược bằng các biện pháp ngắn hạn.

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama xác nhận Nhật Bản và Mỹ đã phối hợp tiến hành can thiệp mua đồng yen trên thị trường ngoại hối vào ngày 31/7. Đây là lần đầu tiên trong vòng 15 năm hai nước thực hiện biện pháp này, đồng thời cả Tokyo và Washington đều khẳng định sẵn sàng tiếp tục hành động nếu cần thiết. Tại Washington, Tổng thống Donald Trump xác nhận Washington đã tiến hành mua đồng yen theo đề nghị của Chính phủ Nhật Bản, đồng thời cho rằng hành động này cũng sẽ mang lại lợi ích kinh tế cho Mỹ.

Trước đó, ngày 30/4, Chính phủ Nhật Bản và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản từng can thiệp vào thị trường ngoại hối bằng cách bán USD và mua yen. Tuy nhiên, hoạt động can thiệp đơn phương của Tokyo đã không thể khắc phục tình trạng suy yếu của đồng yen.

Hiện đồng yen đang giao dịch ở mức trên 159 yen đổi 1 USD, sau khi tăng lên 155 yen đổi 1 USD trong những ngày sau cuộc can thiệp. Trước khi được can thiệp, có thời điểm đồng yen đã vượt ngưỡng 163 yen đổi 1 USD.

Cốt lõi của vấn đề nằm ở chênh lệch lợi suất giữa Nhật Bản và Mỹ. Chi phí vay tại Nhật Bản vẫn thấp hơn đáng kể so với Mỹ và nhiều thị trường khác, tạo động lực để các nhà đầu tư vay yen với lãi suất thấp rồi chuyển sang các tài sản có lợi suất cao hơn. Đây là chiến lược quen thuộc được gọi là giao dịch chênh lệch lãi suất.

Tình thế càng trở nên khó khăn khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng và giá dầu leo cao. Với một nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, giá dầu cao tạo thêm áp lực, đồng thời khôi phục một số động lực kinh tế vĩ mô vốn đang ủng hộ đồng USD.

Trụ sở Ngân hàng Trung ương Nhật Bản ở Tokyo. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Chuyên gia Jesper Koll tại Monex Group cho rằng động thái can thiệp của Mỹ và Nhật Bản đã thành công trong việc hạn chế hoạt động đầu cơ quá mức và làm gia tăng rủi ro đối với các nhà giao dịch đặt cược vào khả năng đồng yen giảm giá, nhưng vẫn chưa thể triệt tiêu lợi thế về lợi suất đang giúp đồng USD duy trì sức mạnh.

“Động thái can thiệp đã giúp điều chỉnh lại tâm lý thị trường và thể hiện sự phối hợp chính sách mạnh mẽ hiếm thấy giữa Mỹ và Nhật Bản. Tuy nhiên, biện pháp này vẫn chưa loại bỏ được lợi thế về lợi suất đang nâng đỡ cho đồng USD”, chiến lược gia Masahiko Loo tại State Street Global Advisors nhận định.

Chênh lệch lợi suất vẫn ở mức lớn. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đang ở mức 4,686%, so với 2,846% của trái phiếu chính phủ Nhật Bản cùng kỳ hạn; điều này tạo động lực đáng kể để các nhà đầu tư nắm giữ nợ của Mỹ.

“Cần hiểu đây là thành công trong việc kiềm chế đầu cơ chứ chưa phải là thành công trong việc thay đổi các yếu tố nền tảng,” ông Loo nhận định. Do đó, mọi sự chú ý đang đổ dồn vào Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ), cơ quan dự kiến sẽ tổ chức cuộc họp chính sách tiền tệ tiếp theo vào tháng 9.

Ông Koll cho rằng điều gây bất ngờ lớn hơn đối với giới đầu tư không phải là việc Mỹ và Nhật Bản can thiệp, mà là ở việc BOJ không sẵn sàng đẩy mạnh thắt chặt chính sách. Điều này đặt ra nghi vấn liệu những quan ngại về hệ thống ngân hàng hoặc gánh nặng nợ công của Nhật Bản có đang khiến giới hoạch định chính sách phải dè dặt.

Nếu lãi suất tại Nhật Bản không tăng hoặc lợi suất trái phiếu Mỹ không giảm, các nhà đầu tư vẫn có động lực chuyển vốn ra nước ngoài. Ông John Wood tại công ty Thụy Sĩ Lombard Odier đánh giá rằng động thái can thiệp mới nhất có lẽ chỉ mang lại “tác dụng trong thời gian ngắn”. Ông Odier cho rằng BOJ có thể cần thực hiện thêm ít nhất hai đợt tăng lãi suất nữa mới có thể chặn đứng đà suy yếu của đồng nội tệ.

Tuy nhiên, lãi suất có thể chỉ là một phần của câu chuyện.

Ngân hàng Doanh nghiệp và Đầu tư Crédit Agricole cho rằng vấn đề sâu xa hơn nằm ở “sự bất cân xứng về sức mạnh đầu tư” giữa hai nền kinh tế. Làn sóng đầu tư khổng lồ của Mỹ vào trí tuệ nhân tạo (AI) và các dự án khác tiếp tục thu hút dòng vốn, trong khi kế hoạch thúc đẩy đầu tư công – tư mà Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đề ra vẫn chưa được triển khai đầy đủ.

“Điều cần thiết để khắc phục tình trạng đồng yen yếu không phải là tăng lãi suất, mà là mở rộng đầu tư”, ngân hàng này nhận định.

Điều đó cho thấy để đồng yen phục hồi bền vững, trước hết các tài sản của Nhật Bản phải trở nên hấp dẫn hơn, qua đó khuyến khích dòng tiền tiết kiệm trong nước ở lại thay vì tìm kiếm lợi nhuận ở nước ngoài. Trước mắt, can thiệp có thể không đảo ngược được đà giảm của đồng yen mà chủ yếu đóng vai trò như một “lan can” ngăn đà mất giá tăng tốc.

Lần gần nhất Nhật Bản và Mỹ phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối là vào tháng 3/2011, nhằm kiềm chế đà tăng giá của đồng yen sau trận động đất và sóng thần nghiêm trọng tại khu vực Đông Bắc Nhật Bản