Xung đột Trung Đông khiến 45 triệu người bị ảnh hưởng trực tiếp, gia tăng khủng hoảng lương thực

Liên hợp quốc cảnh báo xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu, trong bối cảnh nguồn tài trợ nhân đạo sụt giảm mạnh chưa từng có.

Xe tải chở hàng viện trợ di chuyển tại Deir al-Balah, miền Trung Dải Gaza ngày 16/10/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Theo tờ the Guardian, chương trình Lương thực Thế giới của Liên hợp quốc (WFP) cho biết hiện có khoảng 363 triệu người trên toàn cầu đứng trước nguy cơ thiếu đói nghiêm trọng, trong đó khoảng 45 triệu người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran và cú sốc giá dầu kéo theo.

Ông Carl Skau, quyền Giám đốc điều hành WFP cho biết tổ chức này đang phải cắt giảm nhiều chương trình cứu trợ khẩn cấp vì thiếu ngân sách, buộc họ ưu tiên hỗ trợ những khu vực đã rơi vào nạn đói thảm khốc.

“Chúng tôi phải lấy khẩu phần của người đói để cứu những người đang chết đói. Đó là thực tế hiện nay”, ông Skau nói.

Do chiến sự và giá dầu

WFP cho biết thế giới vốn đã có hơn 300 triệu người đối mặt với nạn đói nghiêm trọng trước khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2. Sau đó, Tehran đóng eo biển Hormuz, trong khi Washington tiến hành phong tỏa đối với hoạt động vận tải biển của Iran, khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung chuyển.

Tổ chức này từng ước tính nếu giá dầu duy trì trên mức 100 USD/thùng, sẽ có thêm 45 triệu người rơi vào cảnh thiếu lương thực cấp tính. Dù giá dầu Brent đã giảm xuống dưới ngưỡng này vào giữa tháng 5, giá nhiên liệu hiện vẫn cao hơn khoảng 30% so với thời điểm trước chiến tranh.

Theo ông Skau, giá năng lượng và giá lương thực có mối liên hệ chặt chẽ, đặc biệt tại các quốc gia nghèo nhất thế giới.

“Nếu giá năng lượng tăng 30%, lạm phát lương thực ở một số nơi gần như tăng tương ứng. Với những người vốn đã phải dành toàn bộ thu nhập để mua thực phẩm, điều đó đồng nghĩa họ sẽ phải ăn ít hơn 30 – 40%”, ông nói.

Chi phí vận chuyển tăng mạnh cũng khiến WFP gặp khó khăn trong việc đưa thực phẩm tới các vùng khủng hoảng. Nhiều tuyến viện trợ bị gián đoạn do căng thẳng địa chính trị.

Tại Afghanistan, Pakistan gần đây đóng cửa nhiều cửa khẩu do căng thẳng với chính quyền Taliban, khiến tuyến viện trợ chính bị tê liệt. Sau đó, xung đột tại vùng Vịnh tiếp tục khiến biên giới giữa Afghanistan và Iran đóng cửa, buộc WFP phải chuyển sang các tuyến đường bộ dài và tốn kém hơn qua Thổ Nhĩ Kỳ, biển Caspi và Turkmenistan.

Ông Skau cho biết khoảng 85.000 tấn lương thực cứu trợ dành cho Afghanistan đã bị mắc kẹt nhiều tháng ở biên giới Pakistan, sau đó chuyển tới Dubai rồi tiếp tục đình trệ khi chiến sự Iran nổ ra. Số hàng này cuối cùng chỉ vừa được chuyển tới nơi sau 7 tháng chậm trễ.

Nguồn tài trợ lao dốc, hàng triệu người mất hỗ trợ

Trong lúc nhu cầu cứu trợ tăng mạnh, ngân sách dành cho WFP lại giảm sâu. Tổng đóng góp từ các nước tài trợ đã giảm từ 9,8 tỷ USD năm 2024 xuống còn 6,5 tỷ USD trong năm nay.

Mỹ, nhà tài trợ lớn nhất của WFP, giảm hỗ trợ từ 4,4 tỷ USD xuống còn 2,1 tỷ USD. Đóng góp của Anh cũng giảm từ 610 triệu USD xuống còn 435 triệu USD.

WFP cho biết nhu cầu tài chính toàn cầu năm nay vào khoảng 13 tỷ USD nhưng đến nay tổ chức mới chỉ nhận được 2,8 tỷ USD.

Ông Skau cho hay tình trạng thiếu hụt ngân sách đã buộc WFP cắt giảm quy mô hoạt động tại nhiều điểm nóng nhân đạo, đặc biệt là Afghanistan và Yemen sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump chấm dứt toàn bộ nguồn hỗ trợ thực phẩm khẩn cấp cho hai quốc gia này.

“Chúng tôi đã phải cho nghỉ việc 5.000 nhân viên tại Afghanistan. Số người được hỗ trợ giảm từ 10 triệu xuống chỉ còn 2 triệu người. Đó là mức sụt giảm khổng lồ”, ông nói.

Năm 2025, Liên hợp quốc đã phải tuyên bố nạn đói tại Gaza và Sudan – điều được cho là chưa từng xảy ra trong nhiều thập niên. Dù tình hình Gaza phần nào cải thiện sau thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 10, Sudan vẫn bị đánh giá là cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới, với nhiều khu vực ở Darfur và Nam Kordofan tiếp tục chìm trong nạn đói.

Nguy cơ khủng hoảng kéo dài sang năm sau

Không chỉ gây tác động tức thời, chiến sự tại Iran còn đe dọa chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu khi khu vực Trung Đông hiện cung cấp khoảng một phần ba lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển trên thế giới.

Theo WFP, các nước Đông Phi phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn phân bón từ Trung Đông và không đủ khả năng mua từ các thị trường khác.

“Nếu tình trạng này kéo dài, họ sẽ không còn phân bón để sử dụng. Đông Phi hiện bước vào mùa gieo trồng nên tác động tới năng suất nông nghiệp sẽ xuất hiện sau khoảng 6 – 9 tháng nữa”, ông Skau cảnh báo.

Bên cạnh đó, WFP cũng lo ngại môi trường hoạt động của các tổ chức nhân đạo ngày càng nguy hiểm. Trong ba năm qua, hơn 1.000 nhân viên cứu trợ trên toàn cầu đã thiệt mạng khi làm nhiệm vụ.

Tại Yemen, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn hiện vẫn giam giữ 38 nhân viên WFP với cáo buộc gián điệp mà Liên hợp quốc cho là vô căn cứ, buộc tổ chức này phải đình chỉ hoạt động tại các khu vực do Houthi kiểm soát.