Vì sao tuần đầu tiên TikTok về tay Mỹ trở thành thảm họa?

Chỉ hơn một tuần trước, TikTok chính thức “đặt chân” lên nước Mỹ với tư cách một ứng dụng “nhập tịch”.

Từ thời điểm đó, nền tảng video này liên tục gặp khó khăn.

Biểu tượng TikTok trên màn hình điện thoại di động ở Arlington , Virginia , Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN.

Theo tờ The Guardian, chuỗi rắc rối bắt đầu ngày 22/1, khi công ty mẹ Trung Quốc ByteDance hoàn tất thương vụ bán TikTok cho một nhóm nhà đầu tư Mỹ, trong đó có tập đoàn phần mềm Oracle. Trong giai đoạn còn thuộc sở hữu Trung Quốc, TikTok tăng trưởng bùng nổ, vượt mốc một tỷ người dùng và khiến những đối thủ như Instagram bị bỏ xa. Tuy nhiên, cuộc đời mới ở Mỹ của TikTok lại mở màn đầy trắc trở.

Chỉ một ngày sau khi thương vụ hoàn tất, chủ sở hữu mới thay đổi chính sách quyền riêng tư, cho phép thu thập dữ liệu ở mức độ rộng hơn, bao gồm cả theo dõi vị trí chính xác của người dùng. Bản thân thay đổi này không khác nhiều so với chính sách của các mạng xã hội lớn khác, nhưng nhanh chóng làm dấy lên nghi ngờ về ý định của các ông chủ mới. Nhiều người đặt câu hỏi những nhân vật này, trong đó có tỷ phú Larry Ellison thuộc Oracle, sẽ sử dụng kho dữ liệu khổng lồ đó vào mục đích gì. Hoài nghi ban đầu sớm biến thành tâm lý bất an chỉ trong vài ngày.

Vào cuối tuần, ngay sau khi TikTok đổi chủ, nước Mỹ đồng thời hứng chịu hai cú sốc lớn. Một cơn bão tuyết mạnh kèm giá rét quét qua nhiều bang, khiến khoảng 230 triệu người phải cảnh giác trước nguy cơ mất điện và vỡ đường ống. Cùng lúc, các đặc vụ thực thi di trú liên bang bắn chết một công dân Mỹ 37 tuổi tại Minneapolis trong một cuộc biểu tình. Sự việc gây phẫn nộ khi Nhà Trắng đưa ra những phát ngôn được nhìn nhận là không đúng sự thật dù có nhiều video ghi lại hiện trường. Cả hai sự kiện này đều tác động trực tiếp đến TikTok theo những cách khác nhau.

Cơn bão mùa đông Fern làm gián đoạn hoạt động của nhiều trung tâm dữ liệu Oracle mà TikTok đang sử dụng, dù công ty không công bố điều này ngay lập tức. Sau đó, TikTok thừa nhận ứng dụng gặp tình trạng gián đoạn nghiêm trọng. Nhiều người dùng cho biết họ không thể tải video lên, trong khi video của những người khác thì không nhận được lượt xem nào, dù có lượng người theo dõi lớn.

Song song với đó, nhiều nhân vật có ảnh hưởng tìm cách dùng TikTok để bày tỏ phẫn nộ trước cái chết của Alex Pretti, người bị các đặc vụ tuần tra biên giới bắn chết. Tuy nhiên, họ không đăng được video hoặc đăng xong nhưng không có lượt xem. Từ đó, làn sóng cáo buộc TikTok cố tình hạn chế các nội dung chỉ trích lực lượng di trú liên bang nhanh chóng lan rộng. Trong số những người lên tiếng có thượng nghị sĩ bang California Scott Weiner, ca sĩ Billie Eilish cùng diễn viên hài Meg Stalter. Stalter tuyên bố sẽ xóa tài khoản gần 280.000 người theo dõi của mình. Hàng loạt cơ quan truyền thông lớn đưa tin về nghi vấn này. Tạp chí Cosmopolitan đặt câu hỏi liệu TikTok có đang kiểm duyệt nội dung phản đối lực lượng thực thi di trú hay không. Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy gọi hành vi kiểm duyệt này là mối đe dọa đối với nền dân chủ.

Sau nhiều ngày hứng chịu chỉ trích trên mạng, bị soi xét ngoài đời thực và nhận vô số yêu cầu giải thích từ báo chí, ngày 26/1, TikTok lên tiếng, cho rằng nguyên nhân sự cố xuất phát từ tuyết, băng và thời tiết khắc nghiệt.

Sau đó, Oracle đưa ra thông báo cụ thể hơn, nói rằng một trung tâm dữ liệu của họ đã bị mất điện tạm thời do thời tiết, kéo theo các trục trặc kỹ thuật ảnh hưởng đến TikTok. Những sự cố kiểu này hiếm khi xảy ra với các nền tảng số lớn vốn có nhiều lớp dự phòng, nhưng không phải là không thể.

Nhân vật quyền lực nhất công khai cáo buộc TikTok kiểm duyệt lại không phải người dùng nổi tiếng trên nền tảng này. Ngày 27/1, Thống đốc California Gavin Newsom thông báo văn phòng của ông sẽ điều tra liệu TikTok có hạn chế các video chỉ trích Tổng thống Donald Trump hay không.

Lời giải thích muộn màng không đủ để xoa dịu dư luận. Một số lượng người dùng cho biết họ rời bỏ TikTok phiên bản Mỹ vì cho rằng ứng dụng này kiểm duyệt nội dung. Làn sóng đó giúp đối thủ mới Upscrolled, nền tảng tự quảng bá là ít kiểm duyệt hơn, nhanh chóng leo lên vị trí số một trên App Store tại Mỹ và đứng thứ ba trên Google Play Store. Upscrolled tuyên bố đã vượt mốc một triệu người dùng. Trong khi đó, TikTok rơi xuống vị trí thứ 16 trên App Store và thứ 10 trên Google Play. Đáng chú ý, trong top 10 ứng dụng được tải nhiều nhất còn có ba ứng dụng VPN, phản ánh nỗi lo ngày càng gia tăng về hoạt động giám sát kỹ thuật số của chính phủ.

Với hơn một tỷ người dùng trên toàn cầu, TikTok khó có khả năng biến mất hoàn toàn chỉ vì những trục trặc này. Facebook và Instagram từng vượt qua các bê bối nghiêm trọng hơn nhiều. Tuy vậy, tuần lễ đầu tiên tại Mỹ rõ ràng không phải là khởi đầu tốt cho TikTok. Ứng dụng này đã làm tổn hại niềm tin của người dùng và chỉ cần thêm một sai lầm nữa, tổn thương đó có thể trở nên lâu dài.

Chuỗi hỗn loạn này gắn liền với Tổng thống Trump . Thương vụ chuyển giao quyền sở hữu TikTok đã hoàn tất thỏa thuận “bán hoặc cấm” mà Tổng thống Trump từng đề xuất gần sáu năm trước và ông bày tỏ hài lòng khi điều đó cuối cùng cũng diễn ra. Trong những năm sau, đã có nhiều diễn biến liên quan: ông Trump từng thay đổi quan điểm; cựu Tổng thống Joe Biden ủng hộ thỏa thuận khi còn đương nhiệm; Quốc hội thông qua đạo luật buộc TikTok phải bán; Tòa án Tối cao Mỹ phê chuẩn đạo luật này bất chấp phản đối mạnh mẽ từ công chúng và TikTok. Sau đó, ông Trump ra lệnh siết chặt nhập cư, tạo tiền đề cho các vụ việc gây chết người. Yếu tố duy nhất trong tuần lễ tồi tệ của TikTok không liên quan đến Tổng thống Trump là thời tiết mùa đông.

Tuần lễ ra mắt đầy trắc trở này cũng gợi lại một sự kiện không mấy dễ chịu. Cách đây một năm và hai tuần, TikTok từng ngừng hoạt động tại Mỹ trong chưa đầy 24 giờ vì chính đạo luật “bán hoặc cấm” đã dẫn tới thương vụ hiện nay. Các chủ sở hữu mới chỉ còn biết hy vọng những rắc rối lần này cũng sớm lắng xuống như lần trước.

Ngày 23/1, TikTok thông báo đã thành lập liên doanh mới với tỷ lệ sở hữu đa số thuộc về phía Mỹ để vận hành hoạt động của nền tảng này tại thị trường này, qua đó tránh nguy cơ bị cấm do liên quan đến vấn đề sở hữu của Trung Quốc. Theo thông báo của TikTok, liên doanh mới mang tên TikTok USDS Joint Venture LLC sẽ phục vụ hơn 200 triệu người dùng và khoảng 7,5 triệu doanh nghiệp tại Mỹ. Liên doanh sẽ áp dụng các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt liên quan đến an ninh dữ liệu, bảo mật thuật toán và kiểm soát nội dung. Trước đó, theo yêu cầu của đạo luật được thông qua dưới thời Tổng thống Joe Biden, ByteDance – công ty chủ quản của Tiktok có trụ sở tại Trung Quốc – buộc phải thoái vốn khỏi hoạt động của TikTok tại Mỹ nếu không muốn bị đối mặt với lệnh cấm hoạt động tại thị trường lớn nhất của ứng dụng này. Việc tái cấu trúc sẽ góp phần khép lại cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài 6 năm qua ở Mỹ và định hình lại hội đồng quản trị với đa số thành viên là người Mỹ.