Vì sao trực thăng vũ trang vắng bóng trên chiến trường Ukraine?

Sự phổ cập của tên lửa phòng không, máy bay không người lái (UAV) và radar đã buộc cả Nga và Ukraine phải hạn chế đáng kể việc sử dụng trực thăng vũ trang.

Trực thăng Ka-52 Nga bị Ukraine bắn rơi (Ảnh: Forbes).

“Kẻ đi săn thành con mồi”: Mối đe dọa kép

Cuối năm ngoái, Nga đã công bố việc trang bị tên lửa không đối không R-60 từ thời Liên Xô cho UAV Geran nhằm đối phó với chiến thuật dùng trực thăng vũ trang đánh chặn UAV tầm xa của Ukraine. Dù hiệu quả chưa được đánh giá đầy đủ, động thái này cho thấy sự lo ngại của Nga trước các phi hành đoàn trực thăng Ukraine.

Ngược lại, UAV cũng đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với trực thăng. Tháng 8/2024, một chiếc trực thăng Mi-28 của Nga trị giá hơn 16 triệu USD đã bị UAV FPV giá chỉ 500 USD tấn công ở Kursk, gây hư hại nghiêm trọng.

Tương tự, vào tháng 3 năm nay, một chiếc Ka-52 Alligator của Nga cũng bị UAV FPV điều khiển bằng cáp quang tấn công ở Donetsk, buộc phi hành đoàn phải hạ cánh khẩn cấp và các phi công sau đó bị UAV Ukraine truy đuổi.

Tuy nhiên, những cuộc tấn công như vậy còn hiếm do trực thăng chiến đấu ít được sử dụng và UAV FPV khó có thể theo kịp trực thăng ở tốc độ cao. Cơ hội tấn công chỉ đến khi trực thăng bay lơ lửng, giảm tốc độ, hạ cánh hoặc bay thấp trong khu vực có UAV đối phương.

Hệ thống phòng thủ truyền thống trên trực thăng tỏ ra kém hiệu quả trước UAV FPV, vốn được điều khiển bằng camera và không bị ảnh hưởng bởi mồi bẫy nhiệt hay hệ thống tác chiến điện tử chống radar. Trực thăng hiện thiếu một hệ thống chống UAV hiệu quả, có khả năng tự động phát hiện và vô hiệu hóa tín hiệu điều khiển.

Phương Tây xem xét lại vai trò của trực thăng

Kinh nghiệm từ cuộc xung đột Ukraine đã khiến Lầu Năm Góc hủy bỏ dự án trực thăng trinh sát và tấn công FARA đầy hứa hẹn vào tháng 2/2024. Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, Tướng Randy George, viện dẫn kinh nghiệm tiêu cực ở Ukraine, cho rằng bản chất của trinh sát trên không đã thay đổi, với sự lên ngôi của các hệ thống không người lái và hình ảnh vệ tinh.

Mỹ đang điều chỉnh cơ cấu chi tiêu của Không quân, ưu tiên chế tạo trực thăng cánh quạt nghiêng MV-75, hiện đại hóa Black Hawk và Chinook để chống UAV và tên lửa tầm xa.

Khái niệm phối hợp giữa phương tiện có người lái và không người lái đang được đẩy mạnh, với trực thăng vũ trang AH-64E Apache có khả năng tiếp nhận hình ảnh và điều khiển UAV trinh sát.

Tại châu Âu, Airbus và Leonardo đang thử nghiệm hệ thống MUSHER, cho phép phi công trực thăng thu thập dữ liệu và giao nhiệm vụ cho nhiều UAV. Điều này cho thấy học thuyết hàng không đang chuyển dịch sang mô hình trực thăng đóng vai trò sở chỉ huy trên không cho một nhóm UAV, hoạt động từ phía sau mặt trận và sử dụng vũ khí từ khoảng cách an toàn.

Dù vậy, UAV sẽ không thay thế hoàn toàn lực lượng không quân tiền tuyến. Trực thăng vẫn là phương tiện tối ưu để vận chuyển binh lính – hàng hóa, sơ tán, thả dù và hoạt động chiến đấu từ các địa điểm không được chuẩn bị trước.

Một vai trò mới đặc biệt đã xuất hiện cho trực thăng: đánh chặn UAV tấn công tầm xa. Mi-28 và Ka-52 của Nga đang săn lùng UAV DeepStrike của Ukraine, trong khi ở Trung Đông, trực thăng đang tiêu diệt UAV tấn công của Iran và Houthi.

Như vậy, chống UAV đang trở thành một chức năng quan trọng khác của trực thăng. Chiến trường Ukraine không chỉ ra rằng trực thăng hoạt động thiếu hiệu quả mà là sự thay đổi trong điều kiện sử dụng.

Các phi công trực thăng sẽ hoạt động xa khu vực mặt trận hơn, sử dụng vũ khí tấn công tầm xa và phối hợp chặt chẽ với UAV trinh sát, đánh dấu một bước chuyển đổi lớn cho lực lượng “kỵ binh bay”.