Vì sao ‘lá chắn’ hàng chục tỷ USD của Saudi Arabia vẫn khó chặn tên lửa Houthi?

Tên lửa và UAV từ Yemen vẫn xuyên thủng “lá chắn” được đầu tư hàng tỷ USD của vương quốc, đe dọa những hạ tầng trọng yếu và tham vọng kinh tế của Riyadh?

Một vụ nổ tại thủ đô Riyadh, Saudi Arabia., có thể do trúng tên lửa đạn đạo từ lực lượng Houthi. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ, Saudi Arabia chi hàng chục tỷ USD mỗi năm cho quốc phòng, sở hữu các hệ thống vũ khí hiện đại của Mỹ và châu Âu, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc bảo vệ sân bay, nhà máy lọc dầu và đường ống dẫn dầu trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của lực lượng Houthi tại Yemen.

Trong tuần qua, sân bay chính phục vụ thủ đô Riyadh tiếp tục hứng chịu các đòn tập kích gây thương vong. Những diễn biến này cho thấy ngay cả hệ thống phòng không nhiều tầng cũng khó bảo vệ toàn bộ cơ sở hạ tầng của một quốc gia rộng lớn trước các đợt tấn công phối hợp.

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Saudi Arabia đã chi 83 tỷ USD cho quốc phòng trong năm ngoái, nằm trong nhóm 10 quốc gia có ngân sách quân sự lớn nhất thế giới. Nước này sở hữu máy bay chiến đấu của Mỹ, hệ thống phòng không Patriot và THAAD, cùng nhiều loại vũ khí tiên tiến của Pháp và Anh.

Tuy nhiên, Saudi Arabia phải bảo vệ một mạng lưới mục tiêu trải rộng trên lãnh thổ rộng lớn, trong khi các mối đe dọa đến từ nhiều hướng. Từ phía Đông, Iran đã phóng khoảng 1.000 tên lửa và UAV nhằm vào các mục tiêu Saudi Arabia trong giai đoạn xung đột căng thẳng nhất năm nay. Từ phía Bắc, các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Iraq sử dụng UAV tấn công đường ống dẫn dầu Đông – Tây. Trong khi đó, từ phía Nam, Houthi phóng tên lửa từ các hầm trú ẩn và bệ phóng cơ động trên vùng núi Yemen.

Một nguồn tin Saudi Arabia cho biết nước này đã đánh chặn được nhiều tên lửa và UAV của Houthi, nhưng vẫn có một số lọt qua lưới phòng thủ. Với quá nhiều cơ sở hạ tầng có nguy cơ bị tấn công, giới chức quân sự phải cân nhắc cách phân bổ các hệ thống phòng không hiện có.

Houthi thay đổi chiến thuật

Houthi đang kết hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV tầm xa nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng không Saudi Arabia. Tên lửa hành trình bay ở độ cao thấp nên khó bị phát hiện và theo dõi hơn. Lực lượng này cũng tuyên bố đã đưa vào sử dụng thế hệ tên lửa đạn đạo mới có khả năng cơ động.

Theo các chuyên gia, một hệ thống phòng không đơn lẻ không thể bảo đảm đánh chặn mọi mục tiêu. Khả năng của Houthi còn được cho là có liên quan đến nguồn hỗ trợ từ bên ngoài.

Các chuyên gia Liên hợp quốc từng ghi nhận những mảnh vỡ tên lửa, thiết bị quân sự và UAV có nguồn gốc từ Iran được đưa vào Yemen bất chấp lệnh cấm vận vũ khí quốc tế. Một báo cáo khác của nhóm chuyên gia này đánh giá quy mô và mức độ chuyển giao vật tư quân sự, công nghệ, hỗ trợ tài chính và huấn luyện cho Houthi từ các nguồn bên ngoài là chưa từng có tiền lệ.

Các chuyên gia cũng nhận thấy những tên lửa mới của Houthi, trong đó có Hatem-2 và Palestine-2, có nhiều điểm tương đồng về thiết kế với vũ khí của Iran. Năm ngoái, một tên lửa của Houthi đã vượt qua hệ thống phòng không Israel và rơi xuống khu vực gần sân bay Ben Gurion.

Đối đầu hay đàm phán?

Dù có quan hệ chặt chẽ với Tehran, Houthi vẫn theo đuổi những mục tiêu riêng. Cuộc xung đột kéo dài 7 năm giữa lực lượng này và Saudi Arabia trong giai đoạn 2015-2022 gây ra nhiều tổn thất tại các khu vực do Houthi kiểm soát. Lệnh phong tỏa kinh tế và giao thông cũng tiếp tục tác động đến Yemen.

Tháng 7 vừa qua, Houthi tuyên bố sẽ tấn công tàu thuyền Saudi Arabia trên Biển Đỏ. Các đợt tập kích bằng tên lửa sau đó nhằm vào những mục tiêu như nhà máy lọc dầu Aramco ven Biển Đỏ và các căn cứ không quân Saudi Arabia.

Houthi yêu cầu Saudi Arabia chấm dứt các cuộc không kích hỗ trợ lực lượng chính phủ Yemen, đồng thời đòi bồi thường hàng tỷ USD. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 12/10 tuyên bố Tehran sẵn sàng hỗ trợ thúc đẩy đàm phán giữa Riyadh và Houthi.

Mohammed al-Bukhaiti, thành viên bộ phận chính trị của Houthi, cho biết Riyadh đã chấp nhận đề nghị trung gian của Iran, nhưng lực lượng này bác bỏ các đề xuất ngừng bắn kéo dài hai tuần và một tháng. Tuyên bố này chưa đồng nghĩa với việc các bên đã đạt được thỏa thuận đình chiến.

Trong khi đó, Saudi Arabia đang đứng trước lựa chọn khó khăn. Tăng cường không kích có thể dẫn đến những đòn trả đũa mới, gây thêm rủi ro cho các sân bay, cơ sở năng lượng và mục tiêu dân sự. Ngược lại, nhượng bộ Houthi sau các cuộc tập kích gây thương vong cũng là phương án khó chấp nhận về chính trị.

Những tổn thất an ninh có thể ảnh hưởng đến tham vọng đưa Saudi Arabia trở thành điểm đến hàng đầu về đầu tư, công nghệ và du lịch. Ngoài các cơ sở dầu khí, trung tâm dữ liệu, nhà máy khử mặn và sân bay đều là những hạ tầng thiết yếu đối với nền kinh tế nước này.

Tìm kiếm thêm hỗ trợ phòng thủ

Saudi Arabia đang tìm cách huy động các đối tác khu vực hỗ trợ đối phó Houthi. Pakistan đã điều hàng nghìn binh sĩ đến hỗ trợ phòng thủ vương quốc, trong khi Ai Cập tuyên bố sẵn sàng cung cấp hỗ trợ theo đề nghị. Riyadh cũng có thể tìm cách mua thêm hệ thống phòng không từ Mỹ và châu Âu.

Tuy nhiên, nguồn cung vũ khí đánh chặn đang chịu sức ép. Một báo cáo của Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đã khiến kho dự trữ chiến lược của Mỹ thiếu hụt một số loại vũ khí, đồng thời bộc lộ những điểm nghẽn trong năng lực bổ sung đạn dược.

Washington cũng chưa thể hiện rõ mức độ sẵn sàng trực tiếp tấn công Houthi. Theo Michael Ratney, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), sự dè dặt của Mỹ có thể làm gia tăng cảm giác rằng Washington đang bỏ rơi một đối tác vào thời điểm khó khăn.

Ông Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Riyadh, cho rằng Saudi Arabia có sức ép chính trị phải đáp trả các cuộc tấn công, nhưng cuối cùng các bên có thể vẫn phải quay lại con đường ngoại giao để giảm căng thẳng.