Tranh cãi tại Israel quanh quyết định chuyển ngân sách xã hội sang quốc phòng

Chính phủ Israel vừa thông qua việc điều chuyển khoảng 1 tỷ shekel (khoảng 330 triệu USD) từ chương trình 5 năm nhằm nâng cấp cơ sở hạ tầng và dịch vụ cho cộng đồng Arab tại nước này sang ngân sách quốc phòng, phục vụ thương vụ mua trực thăng Apache của Mỹ.

Trực thăng Apache. Ảnh: GPO

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu chi tiêu quân sự gia tăng, đồng thời làm dấy lên tranh cãi về ưu tiên ngân sách và động cơ chính trị trước thềm bầu cử Quốc hội.

Theo báo Globes, Chính phủ Israel hôm 14/10 đã phê duyệt khoản cắt giảm ngân sách đồng loạt khoảng 2,6 tỷ shekel nhằm đáp ứng các nhu cầu mua sắm quốc phòng cấp bách trong năm 2026. Trước đó, chính phủ cũng thông qua khoản bổ sung 1 tỷ shekel, phần lớn được chuyển từ chương trình 5 năm dành cho cộng đồng Arập tại Israel.

Khoản kinh phí này dự kiến phục vụ việc mua 12 trực thăng Apache từ Mỹ cho Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF). Thương vụ này trước đó đã bị hủy bỏ do Bộ Tài chính Israel bác bỏ các phương án thu xếp nguồn vốn được đề xuất. Việc chính phủ quyết định bố trí nguồn ngân sách mới nhằm tạo điều kiện để thỏa thuận được ký kết trở lại, dù thời hạn ký kết cuối cùng đã qua sau bốn lần được gia hạn từ phía Mỹ.

Các quan chức quốc phòng Israel cho biết lĩnh vực này đang đối mặt với khoản thiếu hụt ngân sách nghiêm trọng lên tới 40 tỷ shekel trong năm 2026. Theo những quan chức này, mặc dù Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã đưa ra quyết định về việc bổ sung kinh phí hồi tháng 6, khoản tiền vẫn chưa được chuyển giao, gây khó khăn cho việc thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng.

Giới chức quốc phòng giải thích việc cắt giảm khoảng 1 tỷ shekel từ các khoản ngân sách trong tương lai là biện pháp kế toán cần thiết để hoàn tất thương vụ trực thăng Apache. Nguồn tiền thực tế sẽ được bố trí thông qua việc lùi thời hạn thanh toán của một số hợp đồng quốc phòng khác. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt ngân sách quốc phòng năm 2026 và nguồn lực dành cho kế hoạch xây dựng lực lượng quân sự trong những năm tiếp theo vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Việc cắt giảm ngân sách đồng loạt vào thời điểm trước thềm bầu cử Quốc hội Israel là động thái không thường thấy. Đáng chú ý hơn, phần lớn khoản ngân sách bổ sung cho quốc phòng được lấy từ chương trình 5 năm dành cho cộng đồng Arập, qua đó ảnh hưởng đến nguồn phân bổ dự kiến trong ngân sách nhà nước giai đoạn 2027-2029.

Mặc dù chính phủ viện dẫn nhu cầu an ninh cấp bách để giải thích quyết định trên, việc lựa chọn chương trình phát triển cộng đồng Arập làm nguồn cắt giảm bổ sung mang yếu tố chính trị.

Trực thăng Apache. Ảnh: GPO

Tranh cãi về ngân sách quốc phòng đã gia tăng trong những tuần gần đây. Khi chính phủ thông qua dự toán ngân sách nhà nước hồi tháng 11/2025, ngân sách quốc phòng được xác định ở mức 111 tỷ shekel. Tuy nhiên, đến khi Quốc hội phê chuẩn ngân sách hồi tháng 3/2026, trong bối cảnh chiến dịch quân sự mang tên “Sư tử gầm” nhằm vào Iran, con số này đã tăng lên khoảng 143 tỷ shekel.

Trong những tuần qua, Ủy ban Tài chính Quốc hội Israel cũng đã thông qua việc chuyển thêm 15 tỷ shekel từ khoản dự phòng dành cho các nhu cầu liên quan đến chiến tranh. Khoản phân bổ này dự kiến được trình lên Ủy ban Bộ trưởng phụ trách mua sắm quân sự.

Trước đó, Thủ tướng Netanyahu được cho là đã chỉ đạo xem xét lại ngân sách nhà nước để bổ sung hàng chục tỷ shekel cho quốc phòng và bảo đảm nguồn lực cho kế hoạch tăng cường năng lực quân sự trị giá 400 tỷ shekel trong những năm tới. Tuy nhiên, kế hoạch chưa được triển khai, một phần do sự phản đối của phe đối lập và những điều kiện liên quan đến việc từ bỏ các khoản ngân sách dành cho liên minh cầm quyền.

Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich công khai phản đối việc mua 12 trực thăng Apache, cho rằng những chức năng của loại máy bay này có thể được thay thế bằng các phương tiện rẻ hơn, như thiết bị bay không người lái ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Smotrich cũng cảnh báo chi tiêu quốc phòng gia tăng sẽ tạo thêm gánh nặng cho ngân sách, ảnh hưởng đến các lĩnh vực như y tế, phúc lợi xã hội và cơ sở hạ tầng.