Thiệt hại ngành hàng không toàn cầu dự báo vượt 1 tỷ USD

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng với các đòn đáp trả của Iran, đã buộc nhiều quốc gia Trung Đông phải đóng cửa hoặc hạn chế không phận, dẫn đến tình trạng hủy và chuyển hướng chuyến bay trên diện rộng.

Thiệt hại ngành hàng không toàn cầu dự báo vượt 1 tỷ USD.

Máy bay Boeing 747 cất cánh từ sân bay Tel Aviv tới sân bay Frankfurt, Đức. Ảnh tư liệu: REUTERS/TTXVN

Tính đến ngày 1/3, các trung tâm hàng không như Dubai, Doha và Abu Dhabi vẫn bị tê liệt, trong khi Sân bay Quốc tế Cairo đang chịu áp lực lớn khi trở thành điểm trú ẩn an toàn, tiếp nhận lượng hành khách chuyển hướng tăng đột biến. Các nhà kinh tế cảnh báo nếu căng thẳng kéo dài, chi phí phát sinh hằng tháng có thể lên tới hàng trăm triệu USD, gây thiệt hại nặng nề thêm cho các hãng hàng không, sân bay và chuỗi cung ứng vốn chao đảo sau các cuộc tấn công hôm 28/2.

Tình trạng đóng cửa không phận trải rộng khắp Iran, Israel, Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Jordan và Syria đã làm tê liệt hoạt động tại nhiều sân bay quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới. Sân bay quốc tế Dubai, nơi phục vụ 87 triệu lượt hành khách năm ngoái, ghi nhận thiệt hại nhỏ do một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đáp trả từ phía Iran, khiến 4 nhân viên bị thương. Sân bay quốc tế Kuwait chứng kiến nhà ga số 1 bị hư hại nhẹ và chỉ có một số người bị thương. Sân bay quốc tế Bahrain chịu tổn thất vật chất nhưng không có thương vong. Sân bay quốc tế Zayed của Abu Dhabi ghi nhận một người chết và 7 người bị thương. Những sự cố này, được các nhà điều hành sân bay và các báo cáo khu vực xác nhận, đã tạo ra hiệu ứng domino, với hơn 19.000 chuyến bay bị trì hoãn và hàng nghìn chuyến bay bị hủy trên toàn thế giới.

Việc chuyển hướng các chuyến bay đường dài do không phận nhiều nước đóng cửa kéo dài thêm 2-3 giờ mỗi chặng, khiến chi phí tăng thêm từ 6.000 USD đến 10.000 USD mỗi giờ đối với các máy bay thân rộng như Boeing 777 và Airbus A380. Trên các chuyến bay châu Âu-châu Á, lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng thêm lên đến 20%, cộng thêm chi phí làm thêm giờ của phi hành đoàn và chi phí bảo trì, làm giảm lợi nhuận vốn đã mỏng manh của các hãng hàng không như Emirates, Qatar Airways và Etihad.

Nhà kinh tế trưởng toàn cầu của Juwai IQI, Shan Saeed, ước tính tổng chi phí ngắn hạn sẽ vượt 1 tỷ USD nếu việc đóng cửa các chuyến bay tiếp tục kéo dài. Ông chỉ ra rằng việc lên lại lịch trình bay không chỉ làm giảm khả năng kết nối, mà còn khiến nhiều tài sản hàng không bị bỏ phí.

Theo dự báo của các nhà phân tích, chỉ một ngày gián đoạn ở Dubai có thể khiến doanh thu giảm 215 triệu USD, tính cả các chuyến bay bị hủy, doanh thu bán lẻ và hàng hóa bị đình trệ. Mức thiệt hại được so sánh với những gián đoạn từng xảy ra trong xung đột tại Ukraine năm 2022. Riêng các hãng hàng không Ấn Độ đã hủy 410 chuyến bay vào ngày 28/2, và dự kiến sẽ hủy thêm 444 chuyến nữa vào ngày 1/3, cho thấy mức độ thiệt hại nghiêm trọng trên các tuyến bay quan trọng. Các hãng hàng không vùng Vịnh đã tạm ngừng hàng chục chuyến bay, trong khi EgyptAir tạm dừng 13 tuyến bay khu vực, bao gồm Dubai, Doha và Baghdad.

Tình hình kinh tế vĩ mô càng làm trầm trọng thêm khó khăn. Giá dầu thô tăng vọt từ 5-7 USD mỗi thùng do phí bảo hiểm rủi ro, kéo theo giá nhiên liệu máy bay leo thang, vốn chiếm 30-40% chi phí hoạt động của các hãng hàng không. Phí bay qua các hành lang thay thế, được tính theo trọng lượng và khoảng cách, làm tăng thêm hàng nghìn USD cho mỗi chuyến bay qua Pakistan hoặc các tuyến đường phía Nam.

Vận tải hàng không, vốn rất quan trọng đối với các mặt hàng cần vận chuyển gấp như dược phẩm và thiết bị điện tử, đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Giáo sư Geoffrey Williams ước tính hàng trăm nghìn tấn hàng hóa bị gián đoạn mỗi ngày do đóng cửa không phận ở Dubai và Doha, làm tê liệt các tuyến thương mại châu Âu-châu Á-châu Phi trong một “trận động đất kinh tế”. Các sân bay mất đi 2 nguồn thu: hành khách (chiếm 70% doanh thu của Dubai) và hàng hóa (chỉ riêng tại sân bay Dubai đã xử lý 2,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm).

Hàng trăm nghìn hành khách bị mắc kẹt trên toàn cầu đang yêu cầu hoàn tiền và đặt lại vé. Bảo hiểm thường chi trả thiệt hại cho hành khách nhưng lại miễn trách nhiệm đối với các hãng hàng không theo điều khoản bất khả kháng. Ông Williams dự đoán cuộc khủng hoảng này sẽ diễn ra trong thời gian ngắn, có khả năng được giải quyết trong vòng 1 tuần nếu không có diễn biến xấu đi. Tuy nhiên, về lâu dài, hành khách có thể phải trả giá vé cao hơn do các hãng hàng không chuyển gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng.

Các nhà phân tích logistics cảnh báo nếu xung đột kéo dài, giá cước vận tải đường biển qua eo biển Hormuz có nguy cơ tăng 40% gây tác động dây chuyền đến cả ngành hàng không và thương mại toàn cầu. Các trung tâm du lịch như Dubai, vốn phụ thuộc vào lưu lượng giao thông quá cảnh, đang đối mặt với nguy cơ sụt giảm doanh thu bán lẻ tại các trung tâm thương mại tích hợp trong sân bay. Các hãng hàng không đang ứng phó bằng cách điều chuyển phi hành đoàn và cắt giảm công suất, song Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA) cảnh báo những khó khăn kéo dài nếu xung đột tiếp diễn.

Diễn biến xung đột vẫn khó lường. Thị trường đang theo dõi sát sao diễn biến giảm leo thang, nhưng với những thay đổi quân sự từng giờ, các giám đốc điều hành ngành hàng không đang họp khẩn tại các trung tâm điều hành. Hiện tại, ngành công nghiệp trị giá 1.000 tỷ USD, vẫn đang hồi phục sau những tổn thất do đại dịch gây ra, đang chuẩn bị cho một cú sốc mới.