Thế giới đạt bước tiến mới trong nỗ lực kiểm soát vũ khí tự động sát thương

Văn kiện được nhất trí tại Geneva có thể mở đường cho việc xây dựng các quy định quốc tế đối với vũ khí tự động sát thương.

Tuy nhiên, nội dung này chưa có tính ràng buộc pháp lý và vẫn tồn tại nhiều bất đồng giữa các nước.

Cờ Liên hợp quốc tại tòa nhà trụ sở ở Geneva, Thụy Sĩ. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)

Theo truyền thông quốc tế ngày 5/9, 128 quốc gia thành viên Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW) đã đạt đồng thuận về một văn kiện liên quan đến kiểm soát vũ khí tự động sát thương.

CCW là khuôn khổ quốc tế nhằm hạn chế hoặc cấm những loại vũ khí bị coi là gây thương tích quá mức hoặc có tính sát thương không phân biệt mục tiêu. Các nước thành viên đã nhóm họp trong tuần qua tại Geneva (Thụy Sĩ), trước khi đạt được đồng thuận sau các cuộc thương lượng kéo dài.

Văn kiện đề cập đến những hệ thống vũ khí có khả năng tự xác định và tấn công mục tiêu với các mức độ tự động khác nhau, thường được gọi là “robot sát thủ”. Việc đạt được đồng thuận được xem là bước tiến đáng kể sau hơn một thập niên các nước thảo luận về cách kiểm soát loại vũ khí này.

Dù không có tính ràng buộc pháp lý, văn kiện có thể tạo cơ sở để các nước tiến tới đàm phán một hiệp ước quốc tế chính thức. Hiện thế giới chưa có hiệp ước riêng điều chỉnh vũ khí tự động sát thương.

Các cuộc thương lượng tại Geneva kéo dài do các bên còn bất đồng về cách diễn đạt một số nội dung. Mỹ và Nga nằm trong số những nước phản đối việc xây dựng các quy định quốc tế mang tính ràng buộc pháp lý, đồng thời ưu tiên áp dụng hướng dẫn ở cấp quốc gia.

Washington cũng đề nghị duy trì sự linh hoạt trong văn kiện, trong đó có các quy định liên quan đến vai trò phán đoán của con người khi sử dụng những hệ thống vũ khí tự động.

Tuy nhiên, một số tổ chức vận động kiểm soát vũ khí cho rằng văn kiện đã bị sửa đổi trong những giờ đàm phán cuối cùng. Bà Nicole van Rooijen, Giám đốc điều hành tổ chức “Stop Killer Robots”, nhận định thành quả mà các quốc gia xây dựng trong ba năm qua đã bị thu hẹp đáng kể trong những giờ thương lượng cuối cùng.

Theo tổ chức này, định nghĩa về vũ khí tự động và các biện pháp hạn chế nguy cơ gây tổn hại cho dân thường trong văn kiện không còn chặt chẽ như các dự thảo trước.

Thỏa thuận được đưa ra trong bối cảnh lo ngại gia tăng về việc sử dụng các hệ thống vũ khí có mức độ tự động khác nhau trong các cuộc xung đột tại Ukraine, Sudan và Trung Đông. Đến nay chưa có trường hợp nào được xác nhận là sử dụng vũ khí hoàn toàn tự động, có thể tự lựa chọn và tấn công con người mà không cần sự can thiệp của con người.

Trước đó, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres và Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế Mirjana Spoljaric Egger cảnh báo thế giới đang tiến gần một lằn ranh đỏ về đạo đức, khi máy móc có thể tự động lựa chọn con người làm mục tiêu.

Hai quan chức kêu gọi các nước sớm thiết lập những lệnh cấm và hạn chế cụ thể, đồng thời nhấn mạnh cuộc chạy đua nâng cao khả năng tự động hóa trong các hệ thống vũ khí đã diễn ra. Trong bối cảnh đó, đồng thuận tại Geneva có thể trở thành cơ sở cho bước tiếp theo trong tiến trình xây dựng các quy định quốc tế về loại vũ khí này.