Tầm quan trọng của hòn đảo chiến lược Kharg ở Iran

Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran leo thang, một hòn đảo nhỏ trên Vịnh Ba Tư đang trở thành tâm điểm chú ý của giới phân tích chiến lược.

Trung tâm xuất khẩu dầu chiến lược của Iran

Hình ảnh đảo Kharg ở Iran. Ảnh: X

Đảo Kharg là nơi trung chuyển khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, nhưng đến nay vẫn chưa bị tấn công, dù nhiều mục tiêu quân sự và hạt nhân của Tehran đã hứng chịu các đợt không kích.

Đảo Kharg nằm cách bờ biển Iran khoảng 25 km, gần tỉnh Bushehr, chiều dài chỉ khoảng 6 km. Tuy nhiên, vai trò của hòn đảo này đối với nền kinh tế Iran lại vô cùng lớn.

Từ những năm 1960, khi ngành dầu mỏ Iran bùng nổ, Kharg đã được phát triển thành một trong những cảng xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Hệ thống bến cảng và kho chứa tại đây có thể xử lý tối đa khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày, dù sản lượng xuất khẩu thực tế thường thấp hơn.

Phần lớn dầu thô xuất khẩu từ Kharg được bán cho Trung Quốc, quốc gia vẫn tiếp tục mua dầu Iran bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Do nền kinh tế Iran phụ thuộc nặng vào xuất khẩu năng lượng, nhiều chuyên gia coi Kharg là “điểm yếu chiến lược” của Tehran.

Theo Ynet Global, việc phá hủy hoặc làm tê liệt cơ sở hạ tầng tại Kharg có thể giáng một đòn nặng nề vào nền kinh tế Iran, bởi gần như toàn bộ nguồn thu từ dầu mỏ của nước này đều phụ thuộc vào tuyến xuất khẩu qua hòn đảo nhỏ này.

Trong lịch sử, Kharg từng là mục tiêu tấn công. Trong chiến tranh Iran – Iraq những năm 1980, lực lượng Iraq đã nhiều lần đánh phá cơ sở hạ tầng trên đảo, gây thiệt hại lớn. Dù vậy, Iran vẫn duy trì được hoạt động xuất khẩu dầu trong phần lớn thời gian của cuộc xung đột.

Trong cuộc chiến hiện nay, Israel và Mỹ đã tiến hành nhiều đợt tấn công vào các cơ sở quân sự, tên lửa và hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, hạ tầng năng lượng – đặc biệt là Kharg – gần như chưa bị nhắm tới.

Giới phân tích cho rằng quyết định này mang tính toán chiến lược. Một cuộc tấn công vào Kharg có thể khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo. Do hòn đảo nằm gần eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu quan trọng bậc nhất thế giới, nên hành động quân sự nào tại đây cũng có nguy cơ gây gián đoạn lớn đối với dòng chảy dầu mỏ toàn cầu.

Theo News18, các chuyên gia năng lượng nhận định việc tránh tấn công Kharg cho thấy Washington và các đồng minh muốn hạn chế nguy cơ giá dầu tăng vọt, đồng thời tránh đẩy khu vực vào một cuộc chiến tranh năng lượng rộng lớn hơn.

Ngay cả khi Israel đã tiến hành các đợt không kích đầu tiên vào cơ sở dầu mỏ của Iran, trong đó có các kho nhiên liệu lớn tại Tehran và khu vực Alborz, Kharg vẫn chưa trở thành mục tiêu trực tiếp.

Các hình ảnh về cột lửa và khói lớn bốc lên từ những kho chứa nhiên liệu tại Tehran đã làm dấy lên lo ngại rằng xung đột có thể bước sang giai đoạn mới, khi cơ sở hạ tầng năng lượng bắt đầu bị nhắm tới.

Áp lực từ Israel và những tính toán của Mỹ

Dù vậy, trong nội bộ Israel vẫn xuất hiện những lời kêu gọi tấn công Kharg. Lãnh đạo phe đối lập Israel, ông Yair Lapid, từng tuyên bố nước này nên phá hủy các mỏ dầu và cơ sở năng lượng của Iran trên đảo Kharg, cho rằng điều đó có thể khiến nền kinh tế Iran sụp đổ.

Song song với các lời kêu gọi này, Washington cũng được cho là đang xem xét những lựa chọn quân sự mới. Một số báo cáo cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thảo luận các phương án liên quan đến Kharg, bao gồm khả năng tiến hành các chiến dịch đặc nhiệm nhằm kiểm soát những địa điểm chiến lược trong giai đoạn sau của cuộc xung đột.

Ý tưởng này dựa trên logic chiến lược rõ ràng: nếu kiểm soát hoặc vô hiệu hóa đảo Kharg, nguồn thu dầu mỏ – “phao cứu sinh” tài chính của chính phủ Iran – có thể bị cắt giảm đáng kể.

Tuy nhiên, các tính toán chính trị và kinh tế khiến quyết định này trở nên phức tạp. Một cuộc tấn công vào Kharg có thể khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, gây tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng và cả chính trị nội bộ Mỹ.

Điểm nóng có thể định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến

Iran đã cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở năng lượng của nước này sẽ kéo theo phản ứng mạnh mẽ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố họ có đủ năng lực tình báo và quân sự để nhắm vào các cơ sở năng lượng của đối thủ trong khu vực nếu bị tấn công.

Ngoài ra, Iran cũng tuyên bố đóng eo biển Hormuz – tuyến hàng hải mà các tàu chở dầu phải đi qua để xuất khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng các tàu Iran vẫn có thể bí mật di chuyển qua khu vực này bằng cách tắt hệ thống định vị.

Một số nhà phân tích năng lượng cảnh báo rằng nếu Kharg bị tấn công hoặc bị phong tỏa, giá dầu toàn cầu có thể tăng vọt. Các nghiên cứu ước tính chỉ riêng việc gián đoạn hoạt động của đảo này cũng có thể khiến giá dầu tăng thêm khoảng 10 USD mỗi thùng.

Bên cạnh yếu tố năng lượng, Kharg còn liên quan đến cuộc khủng hoảng hạt nhân đang leo thang. Các báo cáo cho rằng Iran hiện sở hữu hàng trăm kg uranium làm giàu ở mức cao, khiến Mỹ và Israel cân nhắc các chiến dịch đặc nhiệm nhằm kiểm soát hoặc vô hiệu hóa các vật liệu hạt nhân nếu tình hình chiến sự thay đổi.

Trong bối cảnh đó, đảo Kharg trở thành một “điểm áp lực chiến lược” trong cuộc đối đầu hiện nay. Tấn công vào hòn đảo này có thể làm suy yếu nguồn tài chính của Iran, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ gây ra cú sốc lớn cho thị trường năng lượng và làm xung đột lan rộng.

Hiện tại, Kharg vẫn chưa trở thành chiến trường. Tuy nhiên, khi căng thẳng tiếp tục leo thang, tương lai của hòn đảo nhỏ này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến.