Sốt xuất huyết dễ bùng phát sau mưa lớn, phòng bệnh thế nào?

Mỗi năm, sau những đợt mưa lớn kéo dài, số ca mắc sốt xuất huyết tại nhiều địa phương thường có xu hướng gia tăng nhanh chóng.

Đây không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà có liên quan chặt chẽ đến điều kiện thời tiết, môi trường sống và vòng đời phát triển của muỗi Aedes – tác nhân truyền bệnh sốt xuất huyết.

1. Mưa lớn tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sôi

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus. Theo các chuyên gia dịch tễ, thời điểm sau mưa lớn thường hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi cho sự phát triển của muỗi truyền bệnh. Ngoài các ổ nước đọng là nơi lý tưởng để muỗi cái đẻ trứng thì các yếu tố sau đây cũng là điều kiện thuận lợi để muỗi truyền bệnh phát triển mạnh:

Độ ẩm không khí cao

- Trong điều kiện nhiệt độ từ 25-32 độ C, độ ẩm cao sau mưa, vòng đời của muỗi diễn ra rất nhanh. Từ trứng đến muỗi trưởng thành chỉ mất khoảng 7 – 10 ngày. Vì vậy, chỉ sau 1 – 2 tuần kể từ khi xuất hiện nhiều điểm nước đọng, mật độ muỗi có thể tăng mạnh, kéo theo nguy cơ bùng phát dịch sốt xuất huyết trong cộng đồng.

- Các nghiên cứu cho thấy độ ẩm cao làm giảm nguy cơ mất nước ở muỗi, từ đó kéo dài tuổi thọ của chúng. Khi muỗi trưởng thành sống lâu hơn, muỗi có nhiều cơ hội hút máu và truyền virus Dengue từ người bệnh sang người lành.

- Bên cạnh đó, nhiệt độ ấm và độ ẩm cao còn tạo điều kiện thuận lợi cho virus Dengue nhân lên bên trong cơ thể muỗi. Điều này làm gia tăng khả năng lây truyền bệnh trong cộng đồng.

Cần lưu ý rằng, sau mưa lớn, nguy cơ dịch bệnh không xuất hiện ngay lập tức. Trên thực tế, số ca mắc thường tăng sau đó từ vài tuần. Nguyên nhân là vì:

• Trứng muỗi cần thời gian để nở thành bọ gậy.
• Bọ gậy phát triển thành muỗi trưởng thành.
• Muỗi nhiễm virus cần thêm thời gian để virus nhân lên trong cơ thể.
• Người bị muỗi đốt sau đó mới xuất hiện triệu chứng bệnh.

Do vậy, các đợt mưa lớn thường là tín hiệu cảnh báo sớm để ngành y tế và người dân triển khai các biện pháp phòng chống dịch ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi số ca bệnh tăng cao.

Nước đọng, môi trường cùng độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng để muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết phát triển mạnh.

Những ổ bọ gậy thường bị bỏ sót trong gia đình

Một trong những nguyên nhân khiến công tác phòng chống sốt xuất huyết gặp khó khăn là nhiều ổ bọ gậy tồn tại ngay trong khuôn viên nhà ở nhưng không được phát hiện.

Các vị trí cần đặc biệt chú ý gồm:

• Bình hoa cắm lâu ngày.
• Khay hứng nước điều hòa.
• Chậu cây cảnh.
• Bể chứa nước sinh hoạt không đậy kín.
• Máng thoát nước trên mái nhà.
• Vỏ lon, chai lọ bỏ ngoài sân.
• Lốp xe cũ.
• Mảnh bạt, nilon đọng nước.
• Bát nước kê chân tủ chống kiến.
• Các vật dụng chứa nước ở công trường hoặc khu đất trống.

Nhiều khảo sát dịch tễ cho thấy phần lớn ổ bọ gậy được phát hiện ngay tại hộ gia đình, chứ không phải ở các khu vực công cộng.

2. Cách phòng ngừa sốt xuất huyết

Loại bỏ ổ bọ gậy hiệu quả

Phòng chống sốt xuất huyết hiện nay vẫn dựa chủ yếu vào việc kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của chúng. Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mỗi gia đình nên thực hiện đồng bộ các biện pháp sau:

- Đậy kín các dụng cụ chứa nước: Các bể nước, thùng chứa, lu, chum cần được đậy nắp kín để ngăn muỗi vào đẻ trứng. Nếu sử dụng bể nước sinh hoạt lâu ngày, nên kiểm tra định kỳ để phát hiện và xử lý bọ gậy.

- Thay nước thường xuyên: Đối với bình hoa, lọ hoa hoặc các vật chứa nước trong nhà thay nước ít nhất 1 – 2 lần mỗi tuần; cọ rửa thành bình để loại bỏ trứng muỗi bám trên bề mặt.

Trứng muỗi Aedes có thể tồn tại nhiều tháng trong môi trường khô, vì vậy việc chỉ đổ nước mà không vệ sinh thành dụng cụ là chưa đủ.

- Loại bỏ các vật dụng có thể đọng nước: Sau mưa lớn cần kiểm tra quanh nhà và thu gom chai lọ bỏ đi, lon hộp cũ, vỏ xe phế thải, thùng xốp hỏng, mảnh bạt hoặc vật dụng chứa nước mưa… Đây là biện pháp đơn giản nhưng có hiệu quả rất cao trong việc cắt đứt vòng đời của muỗi.

- Thả cá vào bể chứa nước: Đối với các bể chứa nước lớn hoặc hòn non bộ, có thể thả các loại cá ăn bọ gậy như cá bảy màu hoặc cá lia thia để kiểm soát ấu trùng muỗi một cách tự nhiên.

Phối hợp với các chiến dịch vệ sinh môi trường

Người dân nên tích cực tham gia các hoạt động vệ sinh môi trường do địa phương tổ chức, đồng thời phối hợp với nhân viên y tế trong các đợt kiểm tra và xử lý ổ bọ gậy.

Chủ động phòng muỗi đốt để giảm nguy cơ mắc bệnh

Song song với việc loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ cá nhân:

• Ngủ màn kể cả ban ngày.
• Mặc quần áo dài tay.
• Sử dụng kem hoặc dung dịch xua muỗi.
• Lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ và cửa ra vào.
• Dùng vợt điện hoặc các biện pháp diệt muỗi phù hợp.

Khác với nhiều loài muỗi khác thường hoạt động vào ban đêm, muỗi Aedes thường đốt người vào sáng sớm và chiều tối. Vì vậy, ngay cả khi không ngủ đêm ngoài trời, mọi người vẫn có thể bị muỗi truyền bệnh. Mỗi hộ gia đình chỉ cần dành vài phút mỗi tuần để tìm và xử lý ổ bọ gậy, nhưng hành động nhỏ này có thể góp phần ngăn chặn sự gia tăng của muỗi truyền bệnh, bảo vệ sức khỏe cho cả cộng đồng trong mùa mưa và mùa dịch sốt xuất huyết.

Tiêm vaccine phòng sốt xuất huyết

Hiện nay, Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới đã có vaccine phòng bệnh sốt xuất huyết. Loại vaccine phổ biến nhất đang được lưu hành tại Việt Nam là Qdenga, do hãng dược phẩm Takeda sản xuất tại Đức. Bộ Y tế đã chính thức cấp phép lưu hành loại vaccine này, giúp người dân có thêm một giải pháp chủ động để phòng ngừa căn bệnh nguy hiểm này.