Người cao tuổi cần tiêm vaccine gì để phòng bệnh truyền nhiễm?

Người cao tuổi dễ mắc bệnh truyền nhiễm và gặp biến chứng nặng. Tiêm vaccine giúp phòng bệnh, giảm nguy cơ nhập viện và tử vong do một số bệnh.

Vì sao người cao tuổi cần tiêm vaccine?

Lão hóa tự nhiên khiến hệ miễn dịch thay đổi và hoạt động kém hiệu quả hơn, được gọi là suy giảm miễn dịch liên quan đến tuổi tác. Vì vậy, người cao tuổi có thể đáp ứng với tác nhân gây bệnh kém hơn so với người trẻ, đồng thời khả năng tạo đáp ứng miễn dịch sau một số vaccine cũng có thể giảm.

Bên cạnh đó, người cao tuổi thường mắc một hoặc nhiều bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc bệnh thận mạn… Những bệnh này có thể làm tăng nguy cơ biến chứng nếu mắc các bệnh truyền nhiễm.

Vì vậy, tiêm chủng không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần hạn chế diễn biến nặng, nhập viện và tử vong do một số bệnh truyền nhiễm.

Tiêm chủng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế diễn biến nặng, nhập viện và tử vong do một số bệnh truyền nhiễm ở người cao tuổi.

Những vaccine người cao tuổi nên quan tâm

Vaccine cúm mùa

Cúm mùa là một trong những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cần đặc biệt lưu ý ở người cao tuổi. Bệnh có thể gây viêm phổi, làm nặng các bệnh tim phổi sẵn có và dẫn đến nhập viện.

Virus cúm liên tục biến đổi, trong khi khả năng bảo vệ của vaccine giảm dần theo thời gian. Do đó, người cao tuổi nên tiêm vaccine cúm hằng năm theo khuyến cáo của cơ quan y tế. Đặc biệt, người từ 65 tuổi trở lên và người có bệnh mạn tính cần được ưu tiên tiêm phòng. Thời điểm tiêm nên phù hợp với mùa lưu hành cúm tại nơi sinh sống và hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.

Ở người cao tuổi, vaccine cúm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm mà còn góp phần giảm nguy cơ biến chứng và nhập viện do bệnh.

Vaccine COVID-19

Nguy cơ nhập viện, biến chứng và tử vong do COVID-19 tăng theo tuổi. Vì vậy, người cao tuổi thuộc nhóm cần đặc biệt chú ý đến việc tiêm vaccine và tiêm các liều nhắc lại khi được khuyến cáo.

Lịch tiêm vaccine COVID-19 có thể thay đổi theo tình hình dịch tễ, loại vaccine và hướng dẫn của cơ quan y tế. Người cao tuổi nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng để xác định mình đã tiêm đủ các liều cần thiết hay chưa và thời điểm tiêm nhắc lại phù hợp.

Vaccine phế cầu

Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) có thể gây nhiều bệnh nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết.

Người cao tuổi, đặc biệt những người mắc bệnh tim phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn gặp bệnh phế cầu xâm lấn và biến chứng nặng.

Vaccine phế cầu giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh do phế cầu gây ra. Hiện có nhiều loại vaccine phế cầu với lịch tiêm khác nhau. Việc lựa chọn loại vaccine và số liều phụ thuộc vào tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.

Do đó, người cao tuổi nên được nhân viên y tế đánh giá để lựa chọn vaccine và lịch tiêm phù hợp, thay vì tự xác định số mũi cần tiêm.

Vaccine zona thần kinh

Zona thần kinh do virus Varicella-zoster, cũng là virus gây bệnh thủy đậu, tái hoạt động trong cơ thể. Nguy cơ mắc zona và các biến chứng tăng theo tuổi, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy yếu.

Biến chứng đáng chú ý là đau dây thần kinh sau zona có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí lâu hơn và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến cáo vaccine zona tái tổ hợp cho người trưởng thành từ 50 tuổi trở lên và một số nhóm người suy giảm miễn dịch ở độ tuổi trẻ hơn. Vaccine thường được tiêm theo liệu trình nhiều liều.

Người cao tuổi nên hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về chỉ định vaccine zona phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Vaccine bạch hầu – uốn ván – ho gà

Miễn dịch đối với bạch hầu, uốn ván và ho gà có thể giảm theo thời gian. Vì vậy, tiêm chủng không chỉ dành cho trẻ em mà còn có cần thiết với người trưởng thành.

Người lớn cần được rà soát tiền sử tiêm chủng để xác định có cần tiêm bổ sung hoặc tiêm nhắc vaccine chứa thành phần uốn ván, bạch hầu hay không.

Trong một số trường hợp, vaccine Tdap (bạch hầu – uốn ván – ho gà vô bào) có thể được sử dụng thay cho một liều vaccine nhắc lại có thành phần uốn ván và bạch hầu. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với người chưa từng được tiêm Tdap khi trưởng thành hoặc những người có nguy cơ phơi nhiễm với ho gà.

Vaccine viêm gan B

Không phải tất cả người cao tuổi đều cần tiêm vaccine viêm gan B. Vaccine này đặc biệt được cân nhắc ở người chưa có miễn dịch và có nguy cơ phơi nhiễm với virus viêm gan B.

Viêm gan B có thể diễn biến thành viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan. Vì vậy, những người thuộc nhóm nguy cơ nên được tư vấn về xét nghiệm, tình trạng miễn dịch và khả năng tiêm vaccine.

Người từng mắc hoặc đang nhiễm virus viêm gan B cần được bác sĩ đánh giá, không nên tự yêu cầu tiêm vaccine mà không biết tình trạng nhiễm virus của mình.

Người cao tuổi có bệnh nền cần lưu ý gì khi tiêm vaccine?

Các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, COPD, hen phế quản hoặc bệnh thận mạn không đồng nghĩa với việc phải trì hoãn tiêm vaccine. Khi bệnh nền được kiểm soát ổn định, việc tiêm chủng thường vẫn có thể thực hiện theo chỉ định. Trước khi tiêm, người cao tuổi hoặc người thân cần thông báo cho nhân viên y tế về:

• Các bệnh đang mắc và tình trạng sức khỏe hiện tại.
• Thuốc đang sử dụng, đặc biệt thuốc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch.
• Tiền sử dị ứng.
• Các phản ứng bất lợi từng xảy ra sau tiêm vaccine.
• Những vaccine đã tiêm và thời điểm tiêm nếu còn lưu hồ sơ.

Một số trường hợp có thể cần trì hoãn tiêm hoặc lựa chọn loại vaccine khác. Nhân viên y tế sẽ đánh giá trước tiêm để đưa ra chỉ định phù hợp.

Vaccine cần thời gian để cơ thể hình thành đáp ứng miễn dịch. Vì vậy, người cao tuổi không nên chờ đến khi dịch bệnh bùng phát mới bắt đầu tiêm chủng.

Chủ động tiêm phòng theo lịch giúp cơ thể có sự bảo vệ trước khi tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, vaccine không bảo vệ tuyệt đối khỏi nhiễm bệnh; lợi ích quan trọng là giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và đặc biệt là giảm nguy cơ diễn biến nặng đối với nhiều bệnh truyền nhiễm.