Mỹ – Trung đạt thỏa thuận lịch sử sau nhiều tháng căng thẳng

Nhà Trắng công bố thỏa thuận thương mại lịch sử với Trung Quốc, mở ra “đình chiến” không chỉ về thuế quan mà còn xoay quanh những “con bài chiến lược” như đất hiếm, chip và nông sản.

Sau nhiều tháng leo thang căng thẳng, Nhà Trắng ngày 1/11 đã chính thức công bố chi tiết thỏa thuận kinh tế và thương mại đạt được giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại Busan, Hàn Quốc.

Được mô tả là một “chiến thắng vang dội”, thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố mang tính chính trị, các cam kết cụ thể cho thấy một cuộc hoán đổi lợi ích phức tạp, tác động sâu sắc đến nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn toàn cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Busan, Hàn Quốc (Ảnh: Getty).

Cuộc “đình chiến” trị giá hàng tỷ USD

Cốt lõi của thỏa thuận lần này là một sự nhượng bộ có đi có lại về thuế quan. Phía Mỹ đồng ý giảm 10 điểm phần trăm, tức giảm một nửa mức thuế 20% đang áp lên các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc có liên quan đến chuỗi cung ứng fentanyl.

Quyết định này, có hiệu lực từ ngày 10/11, sẽ kéo tổng mức thuế trung bình của Mỹ với hàng hóa Trung Quốc từ 57% xuống còn 47%. Đồng thời, Washington cũng gia hạn các miễn trừ thuế quan theo Mục 301 đến tháng 11/2026, thay vì hết hạn vào cuối tháng 11 năm nay.

Đáp lại, Bắc Kinh cam kết tạm dừng toàn bộ các mức thuế trả đũa đã công bố kể từ ngày 4/3. Động thái này mang lại một “cú thở phào nhẹ nhõm” cho nông dân Mỹ, khi hàng loạt sản phẩm chủ lực như đậu tương, thịt heo, thịt bò, ngô, lúa mì, bông và các sản phẩm sữa được gỡ bỏ hàng rào thuế quan.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng sẽ gia hạn cơ chế miễn trừ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Mỹ đến cuối năm 2026.

Đây được xem là một bước đi lùi có tính toán của cả hai bên, tạm thời chấm dứt vòng xoáy áp thuế trả đũa lẫn nhau, vốn đã gây gián đoạn chuỗi cung ứng và tạo ra sự bất ổn lớn trên thị trường tài chính toàn cầu.

“Vũ khí” đất hiếm và chip bán dẫn được cởi trói

Một trong những điểm đáng chú ý và được giới đầu tư quan tâm nhất của thỏa thuận chính là các cam kết liên quan đến đất hiếm và ngành công nghiệp bán dẫn. Đây là những lĩnh vực mà Trung Quốc nắm giữ lợi thế chiến lược và được xem là “vũ khí thương mại” mạnh nhất của Bắc Kinh.

Theo thỏa thuận, Trung Quốc đồng ý tạm hoãn một năm việc thực thi các quy định kiểm soát xuất khẩu mới đối với đất hiếm và nam châm – những nguyên liệu tối quan trọng trong sản xuất ô tô, máy bay, vũ khí hiện đại và các thiết bị điện tử. Bắc Kinh sẽ cấp giấy phép xuất khẩu chung cho đất hiếm, gallium, germanium, antimony và graphite cho người dùng cuối và các nhà cung cấp của Mỹ trên toàn cầu.

Theo Nhà Trắng, điều này “trên thực tế xóa bỏ các biện pháp kiểm soát mà Trung Quốc áp dụng vào tháng 4/2025 và tháng 10/2022″.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng sẽ chấm dứt các cuộc điều tra chống độc quyền, chống bán phá giá nhắm vào các doanh nghiệp Mỹ trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Đáng chú ý, Bắc Kinh đảm bảo nối lại hoạt động thương mại từ các nhà máy của Nexperia tại Trung Quốc, cho phép các dòng chip truyền thống quan trọng tiếp tục được cung ứng ra thị trường toàn cầu.

Về phần mình, Mỹ cũng có bước đi tương ứng khi đồng ý tạm hoãn một năm việc mở rộng “danh sách đen” của Bộ Thương mại. Quy định mới này, nếu được áp dụng, sẽ tự động cấm các công ty có trên 50% cổ phần thuộc sở hữu của những thực thể đã bị trừng phạt tiếp cận công nghệ Mỹ, một đòn giáng mạnh vào hàng nghìn doanh nghiệp Trung Quốc.

Sự nhượng bộ này cho thấy cả hai bên đều nhận ra sự nguy hiểm của việc vũ khí hóa các chuỗi cung ứng công nghệ cao. Việc “cởi trói” cho đất hiếm và chip bán dẫn không chỉ giúp ổn định sản xuất cho các tập đoàn lớn của Mỹ mà còn giảm bớt rủi ro cho toàn bộ ngành công nghệ toàn cầu.

Nông sản Mỹ trở lại thị trường tỷ dân

Đối với ngành nông nghiệp Mỹ, một trong những nhóm cử tri quan trọng của ông Trump, thỏa thuận này mang lại một “pha giải cứu” kịp thời. Trung Quốc đã đưa ra cam kết mua hàng với số lượng cụ thể và kéo dài.

Cụ thể, Bắc Kinh sẽ mua ít nhất 12 triệu tấn đậu tương Mỹ trong 2 tháng cuối năm và tối thiểu 25 triệu tấn mỗi năm trong giai đoạn 2026-2028. Trước đó, việc Trung Quốc gần như ngừng nhập khẩu đậu tương Mỹ vào mùa thu, chuyển sang các nhà cung cấp từ Brazil và Argentina, đã đẩy nông dân Mỹ vào tình thế khó khăn.

Các nhà phân tích lưu ý rằng, mức cam kết 25 triệu tấn/năm thực chất chỉ đưa kim ngạch xuất khẩu trở lại mức trước chiến tranh thương mại (năm 2024, Mỹ xuất khẩu gần 27 triệu tấn sang Trung Quốc).

Ngoài đậu tương, Trung Quốc cũng sẽ mua trở lại các mặt hàng khác như lúa miến và gỗ tròn. Đây là một thắng lợi rõ ràng cho ngành nông nghiệp Mỹ, giúp giải quyết lượng hàng tồn kho và ổn định giá cả.

Hạ nhiệt căng thẳng trên biển và cuộc chiến chống fentanyl

Thỏa thuận cũng chạm đến hai lĩnh vực căng thẳng khác là hàng hải và cuộc chiến chống ma túy tổng hợp.

Trung Quốc đã đồng ý gỡ bỏ các biện pháp trả đũa nhằm vào ngành hàng hải, hậu cần và đóng tàu của Mỹ, bao gồm cả việc xóa bỏ trừng phạt đối với một số doanh nghiệp vận tải biển. Đổi lại, chính quyền Trump sẽ tạm dừng một năm việc áp dụng các khoản phí cảng mới đối với tàu thuyền có liên quan đến Trung Quốc. Các khoản phí này, được thiết kế để hồi sinh ngành đóng tàu Mỹ, có thể đội chi phí lên hàng triệu USD cho mỗi chuyến hàng, gây gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng.

Về vấn đề fentanyl, vốn là nguyên nhân gây ra hàng chục nghìn ca tử vong mỗi năm tại Mỹ, Trung Quốc cam kết sẽ thực hiện các “biện pháp mạnh mẽ” để ngăn chặn dòng chảy các tiền chất hóa học sang Bắc Mỹ. Các biện pháp này bao gồm ngừng vận chuyển một số hóa chất nhất định và siết chặt kiểm soát xuất khẩu các loại hóa chất khác trên toàn cầu. Đây chính là lý do trực tiếp để Mỹ đồng ý giảm thuế cho các mặt hàng liên quan, biến cuộc chiến chống ma túy thành một phần của bàn đàm phán kinh tế.

Nhìn chung, thỏa thuận thương mại Mỹ – Trung vừa được công bố là một bước lùi chiến lược của cả hai bên, một cuộc “đình chiến” cần thiết sau thời gian dài đối đầu.

Đối với Mỹ, thỏa thuận mang lại lợi ích rõ rệt cho nông dân, ngành công nghệ và vận tải, đồng thời giải quyết được một phần áp lực từ cuộc khủng hoảng fentanyl. Đối với Trung Quốc, việc Mỹ tạm hoãn mở rộng danh sách đen và giảm thuế quan giúp giảm bớt áp lực kinh tế, tạo không gian để ổn định lại các chuỗi cung ứng đang bị đe dọa.

Dù được Nhà Trắng ca ngợi là một “chiến thắng lịch sử”, bản chất của thỏa thuận này giống một sự trở lại trạng thái bình thường hơn là một bước đột phá. Các cam kết mua nông sản chỉ đưa thị trường về mức trước đây, và việc tạm hoãn các biện pháp trừng phạt chỉ có thời hạn một năm. Điều này cho thấy đây có thể chỉ là một khoảng lặng tạm thời trong một cuộc cạnh tranh chiến lược dài hạn.

Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư, khoảng lặng này là vô cùng quý giá, giúp họ có thêm thời gian để hoạch định lại chiến lược trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu vẫn còn nhiều biến động.