Lý do giá vàng đang ‘tách rời quy luật truyền thống’ của thị trường tài chính

Giá vàng thế giới hiện ở trong một giai đoạn đặc biệt, khi các quy luật truyền thống của thị trường tài chính dường như không còn vận hành như trước.

Vàng miếng tại Incheon, Hàn Quốc. Ảnh: Yonhap/TTXVN

Thực tế trong hai ngày 22-23/3/2026 cho thấy, ngay khi chiến tranh Mỹ-Israel với Iran leo thang, thay vì tăng giá như thông lệ lịch sử, vàng lại giảm mạnh. Theo phân tích của marketwatch.com ngày 23/3, giá vàng thế giới đã ghi nhận mức giảm gần 10% chỉ trong một tuần, là mức giảm mạnh nhất trong 14 năm. Sự sụt giảm của giá vàng tạo ra một nghịch lý rõ rệt, đó là những yếu tố vốn được coi là “động lực tăng giá vàng” nay lại không còn tác động như trước.

Nguyên nhân quan trọng nhất của sự “tách rời” này là sự thay đổi vai trò của USD, khi “đồng bạc xanh” ngày càng trở thành tài sản trú ẩn thay thế vàng. Trong bối cảnh chiến tranh Trung Đông, dòng vốn toàn cầu không chảy vào vàng mà lại tập trung vào đồng USD, khiến đồng tiền này tăng giá mạnh. Theo phân tích của marketwatch.com ngày 23/3, sức mạnh của USD là yếu tố chính khiến vàng suy yếu trong tháng 3/2026. Điều này xuất phát từ thực tế rằng Mỹ ít chịu tác động tiêu cực từ giá dầu tăng so với châu Âu và châu Á, thậm chí còn hưởng lợi trong vai trò nước xuất khẩu năng lượng. Khi USD tăng giá, vàng – tài sản được định giá bằng USD – trở nên đắt đỏ hơn đối với nhà đầu tư quốc tế, từ đó làm giảm nhu cầu. Sự thay đổi này dẫn tới một quy luật mới của thị trường, đó là trong khủng hoảng, dòng tiền ưu tiên đồng USD thay vì vàng, khiến vai trò trú ẩn truyền thống của vàng bị suy yếu đáng kể.

Bên cạnh đó, môi trường lãi suất cao cũng là yếu tố quan trọng làm thay đổi hành vi của thị trường vàng. Trong bối cảnh chiến tranh khiến giá dầu tăng mạnh, nguy cơ lạm phát quay trở lại đã khiến các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), duy trì lập trường chính sách tiền tệ thắt chặt. Trong một bài viết đăng ngày 23/3, hãng tin Reuters của Anh cho rằng áp lực lạm phát từ giá năng lượng tăng cao đã khiến các nhà đầu tư từ bỏ kỳ vọng nới lỏng tiền tệ toàn cầu và chuyển sang dự đoán các đợt tăng lãi suất tại hầu hết các nền kinh tế phát triển. Ngay cả Fed, dưới áp lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng sẽ không giảm lãi suất, ngược lại kỳ vọng vào việc Fed sẽ cắt giảm 50 điểm cơ bản trong năm nay cơ bản đã không còn, thậm chí đã xuất hiện khả năng nhỏ rằng bước đi tiếp theo của Fed có thể là tăng lãi suất.

Đồng tiền đô la Mỹ (USD). Ảnh: THX/TTXVN

Trong một triển vọng lãi suất như vậy, giá vàng đã chịu áp lực trực tiếp. Điều này có thể giải thích bằng nguyên lý tài chính cơ bản: vàng không tạo ra lợi suất, nên khi lãi suất tăng, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng cũng tăng lên. Lúc đó, nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang các tài sản sinh lời như trái phiếu chính phủ Mỹ, làm giảm nhu cầu đối với vàng. Như vậy, trong khi trước đây vàng được xem là “tài sản trú ẩn tuyệt đối”, thì hiện nay kim loại quý này đang phải cạnh tranh trực tiếp với các công cụ tài chính có lợi suất cao hơn.

Một yếu tố khác góp phần làm vàng giảm giá trong khủng hoảng là sự thay đổi trong hành vi thanh khoản của nhà đầu tư. Trong những giai đoạn biến động mạnh, thay vì mua vàng để phòng ngừa rủi ro, nhà đầu tư lại bán vàng để nắm giữ tiền mặt. Trong một phân tích ngày 22/3, báo The Wall Street Journal của Mỹ cho biết chiến tranh và lạm phát lẽ ra là “bạn” giúp vàng “toả sáng, nhưng lần này thì không. Giá vàng tới nay đã giảm tới 14% so với trước khi cuộc chiến Israel-Mỹ chống lại Iran bắt đầu vào hôm 28/2. Có nhiều lý do, nhưng lời giải thích hợp lý nhất là vàng đã trở thành một “giao dịch quá đông đúc”. Giống như cổ phiếu, những tài sản tăng mạnh nhất trước chiến tranh lại giảm mạnh nhất khi nhà đầu tư rút lui. Một phần nguyên nhân đến từ các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy. Khi họ giảm rủi ro, họ bán những tài sản đang nắm giữ và mua lại những tài sản đã bán khống, dẫn đến biến động bất thường ở các cổ phiếu phổ biến với các quỹ đầu cơ.

Theo báo The Wall Street Journal, rất khó xác định mức độ vay mượn để mua vàng, nhưng rõ ràng kim loại quý này đã thu hút lượng lớn dòng tiền đầu cơ trong năm qua. Điều này thể hiện qua việc mua mạnh quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng lớn nhất là SPDR Gold Shares. Thậm chí, vào mùa thu năm ngoái, tình trạng này trở nên cực đoan đến mức giá vàng và các cổ phiếu “đầu cơ” biến động cùng chiều. Khi các nhà đầu cơ bắt đầu thu hẹp vị thế, vàng tất yếu sẽ chịu áp lực. Điều này có thể thấy qua ghi nhận Reuters về việc nhà đầu tư “chạy sang tiền mặt” trong những ngày đầu của cuộc xung đột Trung Đông. Trong khủng hoảng hiện nay, vàng không còn là điểm đến ưu tiên, mà thậm chí trở thành nguồn thanh khoản để nhà đầu tư xử lý rủi ro ở các tài sản khác. Trước đây, khủng hoảng thì mua vàng, nhưng giờ đây khủng hoảng lại bán vàng, chuyển sang nắm giữ tiền mặt.

Ngoài ra, sự xuất hiện của các tài sản thay thế cũng làm suy giảm vai trò độc tôn của vàng trong hệ thống tài chính. Trong tháng 3/2026, dòng tiền toàn cầu đã phân tán sang nhiều kênh khác như dầu mỏ, USD và thậm chí cả tài sản kỹ thuật số. Theo marketwatch.com ngày 23/3, giá dầu tăng mạnh trong khi Bitcoin cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, cho thấy nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội ở nhiều loại tài sản khác nhau thay vì tập trung vào vàng. Sự cạnh tranh này khiến vàng không còn giữ được vị thế “tài sản trú ẩn duy nhất” như trong quá khứ, mà trở thành một trong nhiều lựa chọn trong danh mục đầu tư.

Không thể bỏ qua yếu tố kỹ thuật, khi vàng đã trải qua một giai đoạn tăng giá mạnh trước khi điều chỉnh. Theo Reuters và The Economic Times, giá vàng đã đạt đỉnh lịch sử vào đầu năm 2026 sau khi tăng mạnh trong năm 2025. Khi thị trường bước vào giai đoạn biến động, các nhà đầu tư đã thực hiện chốt lời, tạo ra áp lực giảm giá. Đây là một phản ứng bình thường của thị trường sau một chu kỳ tăng trưởng nóng, nhưng khi kết hợp với các yếu tố vĩ mô như USD mạnh và lãi suất cao, nó đã khuếch đại xu hướng giảm của vàng trong ngắn hạn.

Hình ảnh mô phỏng đồng tiền điện tử Bitcoin. Ảnh: AFP/TTXVN

Từ những gì nêu trên trên, có thể thấy thị trường vàng hiện đang trải qua một sự thay đổi mang tính cấu trúc. Vàng không còn vận hành theo mô hình truyền thống “khủng hoảng dẫn tới tăng giá”, mà chịu tác động của một hệ thống biến số phức tạp hơn, trong đó USD, lãi suất và dòng tiền đóng vai trò quyết định. Vàng hiện “không đóng khung cố định vai trò” trong bối cảnh bất ổn toàn cầu. Điều này phản ánh một thực tế rằng hệ thống tài chính toàn cầu đang thay đổi, và các quy luật cũ không còn đủ để giải thích hành vi thị trường.

Tuy nhiên, sự “tách rời” này có thể không phải là vĩnh viễn. Trong ngắn hạn, nếu USD tiếp tục mạnh và lãi suất duy trì ở mức cao, vàng có thể tiếp tục chịu áp lực giảm hoặc dao động trong biên độ hẹp. Triển vọng giá vàng phụ thuộc lớn vào chính sách tiền tệ của Fed và diễn biến lạm phát. Nhưng trong trung và dài hạn, khi rủi ro địa chính trị kéo dài hoặc hệ thống tài chính toàn cầu đối mặt với bất ổn sâu hơn, vàng có khả năng quay trở lại vai trò trú ẩn truyền thống và những đợt giảm hiện tại có thể chỉ là điều chỉnh tạm thời.