Lộ bàn tay vô hình đang điều khiển giá dầu thế giới

Khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung giảm bớt, sự chú ý của thị trường dầu mỏ toàn cầu đang chuyển từ Trung Đông sang Trung Quốc – quốc gia được ví như “bàn tay vô hình” chi phối giá dầu.

Trung Quốc giúp thị trường tránh một cú sốc lịch sử

Giá dầu thế giới đang lao dốc trở lại sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận mở cửa eo biển Hormuz, qua đó làm giảm đáng kể nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, yếu tố quyết định xu hướng giá dầu trong giai đoạn tới có thể không nằm ở Trung Đông mà ở Trung Quốc – quốc gia ngày càng đóng vai trò như một “bàn tay vô hình” điều tiết thị trường dầu mỏ thế giới.

Khi chiến sự tại Vùng Vịnh bùng phát, thị trường từng lo ngại thế giới sẽ mất hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 14% nguồn cung toàn cầu. Nhiều tổ chức khi đó cảnh báo giá dầu có thể leo thang lên 200 USD/thùng, kéo theo một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng.

Dù nguồn cung bị ảnh hưởng ở quy mô chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ, giá dầu Brent chỉ tăng lên đỉnh khoảng 114 USD/thùng trước khi nhanh chóng hạ nhiệt. Đến ngày 24/6, giá dầu thế giới đã giảm xuống mốc 75 USD/thùng nhờ kỳ vọng tuyến vận tải chiến lược Hormuz sớm hoạt động bình thường trở lại.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất giúp thị trường tránh được cú sốc giá dầu chính là Trung Quốc.

Ông Daan Walter, chuyên gia của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, nhận định Trung Quốc đã góp phần đáng kể trong việc giảm tác động của cú sốc năng lượng đối với châu Á, qua đó hạn chế ảnh hưởng lan rộng tới nền kinh tế toàn cầu.

Trong một báo cáo gần đây, các nhà phân tích của Societe Generale cũng chỉ ra nghịch lý đáng chú ý là cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 khiến thế giới mất khoảng 7% nguồn cung nhưng giá dầu tăng tới 134%, trong khi cuộc xung đột hiện nay ảnh hưởng tới khoảng 14% nguồn cung toàn cầu nhưng giá dầu lại không tăng tương ứng. Theo ngân hàng này, lời giải nằm ở Trung Quốc.

Giá dầu Brent biến động mạnh trong 6 tháng qua (Ảnh: Trading view).

“Lá chắn” mang tên Trung Quốc

Khác với nhiều nền kinh tế lớn khác, Trung Quốc bước vào cuộc khủng hoảng với lượng dự trữ dầu khổng lồ được tích lũy trong nhiều năm.

Nhờ tận dụng nguồn dầu giá rẻ từ Nga và Iran trước chiến tranh, Bắc Kinh đã xây dựng được kho dự trữ thương mại và chiến lược vượt mốc 1 tỷ thùng dầu. Khi giá dầu tăng mạnh, nước này bắt đầu rút dầu từ kho để bù đắp nguồn cung, qua đó giảm nhu cầu nhập khẩu từ thị trường quốc tế.

Các chuyên gia ước tính Trung Quốc có khả năng cắt giảm nhập khẩu tới 3 triệu thùng/ngày, tương đương toàn bộ nhu cầu tiêu thụ dầu của Nhật Bản. Điều này vô tình tạo ra một “tấm đệm” cho thị trường toàn cầu.

“Nếu trước đây Trung Quốc thường tạo ra mặt bằng hỗ trợ cho giá dầu thì năm nay nước này lại trở thành lực lượng giúp ngăn giá dầu tăng quá mạnh”, ông Janiv Shah, Phó chủ tịch phụ trách thị trường dầu của Rystad Energy, nhận định trong báo cáo.

Bên cạnh việc khai thác kho dự trữ, Bắc Kinh còn áp dụng nhiều biện pháp nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch. Chính phủ nước này hạn chế xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước. Điều này khiến các nhà máy lọc dầu giảm động lực nhập khẩu dầu thô từ thị trường quốc tế.

Quan trọng hơn, cuộc cách mạng xe điện đang làm thay đổi cấu trúc tiêu thụ năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Hiện nay, khoảng một nửa số ô tô mới bán ra tại Trung Quốc là xe năng lượng mới. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), riêng xu hướng điện hóa trong lĩnh vực giao thông đã giúp Trung Quốc giảm nhu cầu tiêu thụ khoảng 1 triệu thùng dầu/ngày trong năm ngoái.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc liên tục sử dụng nguồn dầu dự trữ đồng nghĩa Bắc Kinh sẽ phải quay trở lại thị trường để tái tích trữ trong tương lai. Khi đó, nhu cầu nhập khẩu của nước này có thể tăng mạnh trở lại và tạo ra động lực mới cho giá dầu.

Từ đó, nhiều nhà phân tích đang theo dõi sát các động thái của Bắc Kinh sau khi căng thẳng tại Trung Đông hạ nhiệt. Theo dự báo mới nhất của IEA, nếu eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn và sản lượng khai thác tại Trung Đông phục hồi, thị trường dầu toàn cầu có thể chuyển sang trạng thái dư cung khoảng 4,7 triệu thùng/ngày trong năm 2027.

Khi đó, Trung Quốc có thể trở thành khách hàng lớn nhất hấp thụ lượng dầu dư thừa này. “Chỉ 2 tháng trước, thị trường lo ngại thiếu dầu. Còn hiện tại, vấn đề là ai sẽ hấp thụ lượng dầu dư thừa. Trung Quốc có thể là câu trả lời, nhưng điều quan trọng là họ muốn mua bao nhiêu”, bà Muyu Xu, chuyên gia của Kpler, nhận định với báo chí.