LHQ đối mặt áp lực thay đổi giữa biến động địa chính trị

Cựu Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Maria Fernanda Espinosa cho rằng Liên hợp quốc (LHQ) cần “cải tổ, chuyển đổi hoặc sẽ chết” trong bối cảnh thế giới ngày càng bất ổn và khác xa so với thời điểm tổ chức này được thành lập cách đây 80 năm.

Cựu Chủ tịch Đại hội đồng LHQ Maria Fernanda Espinosa. Ảnh: TTXVN

Trong cuộc phỏng vấn với Euronews ngày 27/4, bà Espinosa, hiện là Chủ tịch tổ chức Cities Alliance và từng giữ chức ngoại trưởng cũng như bộ trưởng quốc phòng Ecuador, thừa nhận LHQ đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh thế giới vẫn không thể tồn tại nếu thiếu vai trò của tổ chức đa phương này.

Theo bà Espinosa, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc LHQ có tồn tại hay không, mà là tổ chức này sẽ tồn tại theo cách nào trong bối cảnh địa chính trị thay đổi mạnh mẽ. Bà cho rằng LHQ cần “tái tạo chính mình” để thích ứng với thực tế mới và phải tiến hành cải cách sâu rộng nhằm khôi phục vai trò cũng như tính hiệu quả.

Những phát biểu của bà được đưa ra trong bối cảnh LHQ đang trải qua một trong những giai đoạn khó khăn nhất kể từ khi thành lập. Nhiều chính phủ trên thế giới đã cắt giảm viện trợ phát triển và đóng góp tài chính cho các chương trình quốc tế.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đình chỉ tài trợ cho một số cơ quan của LHQ và cam kết chỉ đóng góp khoảng 2 tỷ USD cho các chương trình nhân đạo của tổ chức này vào cuối năm ngoái, thấp hơn nhiều so với mức từng lên tới 17 tỷ USD trong các năm trước.

Áp lực tài chính buộc LHQ phải cắt giảm 15% ngân sách thường niên cho năm 2026. Trước đó, tổ chức này đã khởi động sáng kiến UN80 trong năm 2025, một chương trình cải cách và cắt giảm chi phí nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập nhằm thích nghi với những thách thức mới.

Bên cạnh khó khăn tài chính, LHQ còn đối mặt với cuộc khủng hoảng về tính chính danh. Chính quyền Tổng thống Donald Trump gần đây thành lập Hội đồng Hòa bình (Board of Peace), một cơ chế ban đầu được thiết kế để giám sát công cuộc tái thiết Gaza sau xung đột nhưng sau đó được mở rộng phạm vi hoạt động.

Một số nước châu Âu, trong đó có Pháp và Tây Ban Nha, cho rằng sáng kiến này có nguy cơ xâm phạm vai trò và thẩm quyền vốn thuộc về LHQ. Dù vậy, bà Espinosa cho rằng vẫn có nhiều lĩnh vực mà không tổ chức nào có thể thay thế được vai trò của LHQ, đặc biệt là trong các chương trình viện trợ nhân đạo toàn cầu.

Theo bà, thay vì hoạt động theo mô hình cũ, LHQ cần hợp tác chặt chẽ hơn với các tổ chức khu vực, chính quyền các thành phố và các tác nhân mới nổi trên thế giới, những chủ thể không tồn tại vào thời điểm tổ chức này ra đời sau Chiến tranh Thế giới lần thứ II.

Bà cũng nhấn mạnh châu Âu tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc đa phương toàn cầu và có thể đóng vai trò “cầu nối” trong việc duy trì hợp tác quốc tế cũng như bù đắp khoảng trống tài chính cho các chương trình của LHQ.

Phát biểu của bà Espinosa được đưa ra trước thềm hội nghị của tổ chức Cities Alliance tại Brussels, nơi các đại biểu thảo luận về các vấn đề phát triển đô thị toàn cầu và tác động của căng thẳng địa chính trị đối với các thành phố.

Bà cho rằng các đô thị hiện là nơi chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất từ xung đột, biến đổi khí hậu, di cư và nghèo đói. Dẫn ví dụ từ Liban, Ukraine và Sudan, bà nói các khu vực đô thị thường là nơi hứng chịu hậu quả nặng nề nhất trong các cuộc khủng hoảng, đặc biệt là chiến tranh.

Tuy nhiên, bà cảnh báo mức đầu tư hiện tại vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của khoảng 1 tỷ người đang sống trong các khu ổ chuột trên toàn cầu. Theo bà, đây không phải là mô hình phát triển mà thế giới nên chấp nhận trong tương lai.