Israel tiếp quản quyền quy hoạch Nhà thờ Ibrahimi ở Hebron: Điều gì gây chú ý?

Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich ngày 16/6 thông báo Israel sẽ tiếp quản quyền quy hoạch và xây dựng Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi tại thành phố Hebron, thuộc khu Bờ Tây bị chiếm đóng.

Binh sĩ Israel được triển khai tại thành phố Hebron, Bờ Tây ngày 10/1/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, giới chuyên gia nhận định quyết định của Israel đã làm thay đổi một phần cơ chế quản lý được thiết lập theo Thỏa thuận Hebron năm 1997, trong đó Chính quyền Palestine được trao quyền quy hoạch và xây dựng tại khu vực này. Động thái trên cũng lập tức thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế, trong bối cảnh Hebron từ lâu là một trong những địa bàn nhạy cảm và thường xuyên gắn với các căng thẳng giữa Israel và Palestine.

Nhà thờ Ibrahimi có ý nghĩa gì?

Nhà thờ Ibrahimi nằm trong khu phố cổ Hebron và là địa điểm linh thiêng đối với cả Hồi giáo, Do Thái giáo và Kitô giáo. Theo tín ngưỡng của ba tôn giáo này, đây là nơi an nghỉ của các vị tổ phụ Abraham, Isaac, Jacob cùng gia quyến. Người Do Thái và Kitô giáo gọi địa điểm này là Lăng mộ của các Tổ phụ, trong khi người Hồi giáo biết đến nơi đây với tên gọi Nhà thờ Ibrahimi hay Thánh địa Abraham.

Trong lịch sử, khu vực Hebron và Nhà thờ Ibrahimi từng nhiều lần chứng kiến các vụ bạo lực và căng thẳng, khiến nơi đây trở thành một trong những điểm nóng an ninh tại Bờ Tây.

Tuyên bố của Israel

Ông Smotrich cho biết giới chức đã phê chuẩn việc chuyển giao quyền quy hoạch và xây dựng tại khu vực nhà thờ cùng các khu dân cư Do Thái lân cận cho các cơ quan chức năng Israel.

Phát biểu tại một sự kiện ở khu vực Hebron, ông cho rằng đây là một bước đi quan trọng nhằm tăng cường vai trò quản lý của Israel tại Bờ Tây.

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh Chính phủ Israel thời gian qua đã triển khai nhiều biện pháp liên quan đến công tác quản lý đất đai và xây dựng tại khu vực này.

Ai quản lý Nhà thờ Ibrahimi trước đó?

Nhà thờ Ibrahimi nằm trong phạm vi điều chỉnh của Thỏa thuận Hebron năm 1997, được ký kết giữa Israel và Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO).

Theo thỏa thuận, thành phố Hebron được chia thành hai khu vực quản lý. Khu H1, chiếm khoảng 80% diện tích thành phố, do phía Palestine quản lý. Khu H2, bao gồm khu phố cổ và Nhà thờ Ibrahimi, nằm dưới sự kiểm soát an ninh của Israel.

Tuy nhiên, công tác quy hoạch và xây dựng trên toàn thành phố, bao gồm cả khu vực nhà thờ, trước đây thuộc thẩm quyền của Chính quyền Palestine.

Khu phố cổ Hebron hiện được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản Thế giới.

Các chuyên gia cho rằng trên thực tế, Israel từ lâu đã duy trì ảnh hưởng đáng kể đối với việc quản lý và tiếp cận khu vực Nhà thờ Ibrahimi thông qua các biện pháp an ninh và kiểm soát hoạt động ra vào địa điểm này.

Tác động đối với Thỏa thuận Hebron

Sau tuyên bố của ông Smotrich, Bộ Ngoại giao Israel khẳng định Thỏa thuận Hebron năm 1997 vẫn còn hiệu lực và không bị hủy bỏ hoàn toàn.

Theo phía Israel, việc điều chỉnh lần này chỉ liên quan đến quyền quy hoạch và xây dựng tại các khu vực có cộng đồng người Do Thái sinh sống cũng như các địa điểm tôn giáo liên quan.

Tuy vậy, giới quan sát nhận định quyết định mới có thể làm thay đổi cơ chế phối hợp vốn tồn tại nhiều năm giữa các bên trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị tại Hebron.

Vì sao động thái này gây chú ý?

Nhà ở của người Palestine bị phá hủy tại làng Deirat ở Hebron, Bờ Tây, ngày 4/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các nhà phân tích, dưới khuôn khổ Thỏa thuận Hebron trước đây, chính quyền địa phương Palestine vẫn có vai trò nhất định trong quá trình xem xét và phối hợp đối với các dự án xây dựng tại khu vực liên quan.

Việc chuyển giao thẩm quyền sang phía Israel được cho là sẽ làm thay đổi cách thức quản lý hiện hành, đồng thời có thể tạo ra những tác động mới đối với các cơ chế được hình thành từ tiến trình hòa bình Israel – Palestine trong nhiều thập niên qua.

Một số chuyên gia nhận định đây là diễn biến đáng theo dõi vì có thể ảnh hưởng đến cấu trúc quản lý tại Hebron cũng như các khu vực khác ở Bờ Tây.

Phản ứng từ phía Palestine

Văn phòng Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas cho rằng quyết định của Israel ảnh hưởng đến vị thế pháp lý và hành chính của thành phố Hebron, đồng thời cho rằng động thái này không phù hợp với luật pháp quốc tế.

Trong khi đó, Thị trưởng Hebron Yousef Al-Jabari bày tỏ phản đối, cho rằng việc chuyển giao thẩm quyền sẽ làm suy giảm vai trò của chính quyền thành phố trong công tác quản lý địa phương.

Phản ứng quốc tế

Nhiều tổ chức quốc tế và các bên liên quan tiếp tục theo dõi sát diễn biến mới tại Hebron. Theo Liên hợp quốc, các khu định cư của Israel tại Bờ Tây vẫn là một trong những vấn đề gây nhiều tranh cãi trong tiến trình hòa bình Trung Đông.

Trong khi đó, Israel cho rằng quy chế của các vùng lãnh thổ này vẫn là vấn đề cần được giải quyết thông qua đàm phán.

Một số tổ chức quốc tế và giới quan sát bày tỏ lo ngại rằng bất kỳ thay đổi nào đối với cơ chế quản lý hiện hành tại Hebron đều có thể làm gia tăng căng thẳng tại địa phương.

Ngoài Hebron, khu vực Đền thờ Al-Aqsa tại Jerusalem cũng thường xuyên là tâm điểm tranh luận liên quan đến quyền quản lý, tiếp cận và hoạt động tôn giáo.

Các chuyên gia cho rằng những địa điểm linh thiêng tại Jerusalem và Hebron không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn gắn liền với các vấn đề lịch sử, chính trị và chủ quyền, khiến mọi thay đổi về cơ chế quản lý đều thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế.