Iran kiểm soát eo biển Hormuz phơi bày điểm yếu kinh tế của Mỹ

Giá dầu tăng, lạm phát leo thang khiến chính quyền Trump chịu áp lực lớn. Quyết định từ Iran tại eo biển Hormuz đã làm lộ rõ giới hạn sức chịu đựng kinh tế của Mỹ.

Quang cảnh bờ biển và đảo Qeshm của Iran tại eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters/TTXVN

Theo trang tin Middle-east-online.com ngày 18/4, 7 tuần cuộc chiến của Mỹ và Israel không thể lật đổ chính quyền Iran hay buộc Tehran chấp nhận toàn bộ yêu cầu của Tổng thống Donald Trump. Nhưng với các đồng minh lẫn đối thủ của Washington, cuộc xung đột này đã phơi bày một điểm yếu cốt lõi của chính quyền Trump: sức chịu đựng trước áp lực kinh tế ở trong nước. Ngay cả sau tuyên bố của Iran hôm 17/4 về việc mở lại eo biển Hormuz cho tàu thuyền qua lại (sau đó phong tỏa trở lại), cuộc khủng hoảng Trung Đông đã cho thấy rõ giới hạn của ông Trump.

Từ an ninh đến kinh tế

Ngày 28/2, Mỹ cùng Israel mở chiến dịch nhằm vào Iran với lý do an ninh cấp bách, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Tehran. Thế nhưng khi giá xăng dầu tại Mỹ leo thang, lạm phát tăng và tỷ lệ ủng hộ sụt giảm, ông Trump lại gấp rút tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao để ngăn chặn hậu quả tiêu cực trong nước.

Iran dù chịu tổn thất quân sự nặng nề, song đã chứng minh được khả năng gây thiệt hại kinh tế mà phía Mỹ đánh giá thấp. Theo các nhà phân tích, điều này dẫn đến cú sốc năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất từ trước đến nay.

Dù Mỹ không trực tiếp phụ thuộc vào khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu bị Iran phong tỏa qua eo biển Hormuz, chi phí năng lượng tăng cao vẫn tác động rõ rệt đến người tiêu dùng Mỹ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu, làm gia tăng bầu không khí ảm đạm.

Áp lực chấm dứt cuộc chiến càng lớn hơn khi các nghị sĩ Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số sít sao tại Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tới. Nắm rõ điều này, các nhà lãnh đạo Iran đã khai thác quyền kiểm soát eo biển Hormuz như một đòn bẩy buộc chính quyền Trump ngồi vào bàn đàm phán.

Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại trong chính quyền Obama và hiện là người đứng đầu công ty tư vấn chiến lược Global Situation Room, nhận định: “Ông Trump đang cảm nhận rõ sự khó khăn về kinh tế, đó chính là điểm yếu chí mạng của Tổng thống trong cuộc chiến tranh do chính ông lựa chọn này”.

Về phía Nhà Trắng, người phát ngôn Kush Desai khẳng định chính quyền “chưa bao giờ quên việc thực hiện chương trình nghị sự về giá cả phải chăng và tăng trưởng kinh tế của tổng thống”.

Áp lực từ nhiều phía

Việc chính quyền Trump đột ngột chuyển từ không kích sang ngoại giao vào ngày 8/4 xuất phát từ sức ép của thị trường tài chính và một bộ phận cử tri MAGA (đưa nước Mỹ vĩ đạitrở lại”. Nông dân Mỹ – nhóm cử tri quan trọng của ông Trump bị ảnh hưởng do vận chuyển phân bón bị gián đoạn, trong khi chi phí sản xuất cũng tăng theo đà leo thang của giá nhiên liệu.

Khi thời hạn ngừng bắn 2 tuần sắp hết, vẫn chưa rõ chính quyền Trump sẽ chốt được thỏa thuận, gia hạn lệnh ngừng bắn sau ngày 21/4, hay tái khởi động chiến dịch ném bom. Giá dầu toàn cầu đã hạ nhiệt và thị trường tài chính khởi sắc sau tuyên bố mở lại eo biển của Iran. Tổng thống Trump nhanh chóng ca ngợi một thỏa thuận đang hình thành mà ông cho rằng sẽ sớm hoàn tất theo các điều khoản của mình. Tuy nhiên, các nguồn tin từ Iran nói với Reuters rằng vẫn còn những bất đồng chưa được giải quyết. Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo rằng dù chiến tranh sớm kết thúc, thiệt hại kinh tế có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để khắc phục.

Đồng minh hoài nghi, đối thủ rút bài học

Các đồng minh từ châu Âu đến châu Á đều bị bất ngờ trước quyết định phát động chiến tranh của Tổng thống Trump mà không tham khảo ý kiến họ, cũng như dường như không tính đến những rủi ro mà họ phải gánh chịu khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz.

Gregory Poling, chuyên gia về châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở ở Washington D.C., nhận xét: “Điều đáng báo động đối với các đồng minh hiện nay là cuộc chiến đã cho thấy chính quyền Trump có thể hành động thất thường, mà không mấy quan tâm đến hậu quả”.

Các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc và Nga sẽ rút ra bài học riêng: Ông Trump sẵn sàng dùng sức mạnh quân sự, nhưng sẽ tìm lối thoát ngoại giao ngay khi áp lực kinh tế trong nước trở nên khó chịu.

Giới quan sát cũng lưu ý chính quyền Trump từng đánh giá sai phản ứng của Bắc Kinh trong cuộc chiến thương mại, và dường như cũng tính toán sai cách Iran có thể phản đòn về kinh tế – bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh và phong tỏa eo biển chiến lược. Theo các quan chức Mỹ, ông Trump vốn tin đây sẽ là một chiến dịch giới hạn, tương tự cuộc đột kích vào Venezuela hồi tháng 1 năm nay hay các cuộc không kích vào cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6 năm ngoái.

Trong khi đó, chiến lược gia chính trị tại Arizona Chuck Coughlin cảnh báo: “Ông Trump nhận thức được rằng một phần đáng kể người dân Mỹ bên ngoài nhóm ủng hộ MAGA, và thậm chí một số người trong nhóm đó, đang kịch liệt phản đối những gì ông ấy đã làm. Và tôi nghĩ rằng cái giá phải trả sẽ đến”.