Hệ lụy từ việc Nga liên tiếp tập kích trung tâm dữ liệu của Ukraine

Các cuộc tập kích liên tiếp của Nga vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng viễn thông Ukraine trong những tuần cuối tháng 9 đánh dấu sự mở rộng rõ rệt của chiến tranh sang lĩnh vực hạ tầng số.

Hai người đàn ông đang cố gắng thoát khỏi một tòa nhà hành chính bị UAV tấn công tại Kiev, Ukraine (Ảnh: Reuters).

Những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, Kiev và một số thành phố lớn của Ukraine phải đối mặt với một làn sóng tấn công mới, không còn chỉ tập trung vào nhà máy điện hay kho nhiên liệu, mà nhắm thẳng vào “xương sống số” của đất nước – các trung tâm dữ liệu (data center) và hạ tầng viễn thông.

Từ trụ sở Kievstar đến các trung tâm của Datagroup, Cosmonova, Vodafone Ukraine và hàng loạt nhà cung cấp Internet khác, các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa đã gây gián đoạn dịch vụ cho khoảng 100.000 hộ gia đình, làm tê liệt tạm thời một số kênh truyền hình và đặt ra câu hỏi lớn về khả năng chịu đựng của hệ thống thông tin liên lạc trước mùa Đông sắp tới.

Đó không phải là những cú đánh ngẫu nhiên. Chúng diễn ra trong bối cảnh Nga tìm kiếm “cơ chế đánh bại thay thế” khi tiến triển trên chiến trường gặp khó khăn, đồng thời mùa đông 2026-2027 đang đến gần với nguy cơ thiếu điện và sưởi ấm nghiêm trọng.

Diễn biến các cuộc tấn công

Theo giới quan sát quốc tế, chiến dịch trên được ghi nhận bắt đầu tăng cường từ giữa tháng 9. Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ, lực lượng quân đội Nga đã chuyển hướng nhắm vào hạ tầng Internet và trung tâm dữ liệu từ khoảng ngày 11/9, sau đó tập trung dày đặc vào Kiev từ ngày 23/9 trở đi.

Ngày 23/9, các cuộc tấn công làm hư hại trung tâm dữ liệu phục vụ UTELS và Pavutyna, cùng một số điểm trao đổi lưu lượng Internet. Bộ Chuyển đổi Số Ukraine xác nhận khoảng 100.000 hộ gia đình ở thủ đô Kiev và các vùng phụ cận bị mất Internet tạm thời. NetBlocks cũng ghi nhận mất kết nối trên nhiều mạng.

Ngày 25/9, một UAV Nga tấn công tòa nhà văn phòng ở quận Solomianskyi, nơi đặt trung tâm dữ liệu của Datagroup – một trong những công ty viễn thông lớn. 4 người thiệt mạng, nhiều người bị thương. Datagroup cho biết dữ liệu khách hàng được bảo toàn nhờ hệ thống dự phòng và dịch vụ tiếp tục hoạt động từ các địa điểm khác. Cùng ngày và ngày 26/9, trung tâm Cosmonova bị tấn công hai lần, buộc phải đóng cửa, làm gián đoạn phát sóng của nhiều kênh truyền hình, bao gồm một số kênh tin tức và truyền hình quân đội.

Ngày 27/9, trụ sở chính của Kievstar (nhà cung cấp dịch vụ di động lớn nhất Ukraine) bị tấn công. Công ty xác nhận không có nhân viên bị thương. Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đánh trúng trung tâm dữ liệu của Vodafone Ukraine, nhà mạng lớn thứ hai. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy cho biết một trung tâm dữ liệu ở Kiev bị tấn công hai lần trong sáng hôm đó, khiến hai trẻ em và một người lớn bị thương.

Đến cuối tháng 9, ít nhất 14 nhà cung cấp dịch vụ đã báo cáo thiệt hại về cơ sở hạ tầng hoặc thiết bị trong khoảng 12 ngày. Các tên tuổi khác được nhắc đến gồm New-Telco, United DC, MiroHost, CityHost, Etherlink và BeMobile. Phía Nga còn tuyên bố đánh trúng trung tâm De Novo (trung tâm dữ liệu và nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn của Ukraine tại Kiev) vào cuối tháng 9.

Phía Nga gọi đây là “giải độc kỹ thuật số bắt buộc”, khẳng định các trung tâm này xử lý và truyền tải dữ liệu tình báo cho lực lượng vũ trang Ukraine, hỗ trợ kết nối Starlink và điều khiển UAV. Một số tuyên bố đề cập đến sự hiện diện của các công ty công nghệ phương Tây. Tuy nhiên, các nguồn độc lập và phía Ukraine cho rằng phần lớn là hạ tầng dân sự quan trọng, phục vụ ngân hàng, dịch vụ công, cảnh báo không kích và đời sống thường ngày.

Ý đồ chiến lược của Nga: Đánh vào “mạch máu số”

Theo phân tích của ISW, việc chuyển sang tấn công trung tâm dữ liệu và viễn thông nằm trong nỗ lực tìm “cơ chế đánh bại thay thế” khi các chiến dịch trên bộ gặp trở ngại. Mục tiêu không chỉ là làm gián đoạn liên lạc quân sự (dù tuyên bố của Nga nhấn mạnh điều này), mà còn là làm suy yếu nền kinh tế số, giảm khả năng huy động xã hội và tạo áp lực tâm lý trước mùa đông.

Các trung tâm dữ liệu ở Ukraine, đặc biệt là ở Kiev, đóng vai trò nút giao thông quan trọng. Nhiều nhà cung cấp Internet chia sẻ không gian vật lý, nên một cú đánh có thể lan tỏa sang nhiều mạng. Việc mất Internet ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống cảnh báo không kích qua ứng dụng di động – công cụ cứu sống quan trọng. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha nhấn mạnh đây là hạ tầng dân sự thiết yếu để người dân nhận thông tin cứu sinh, không phải mục tiêu quân sự.

Về mặt quân sự, nếu một phần hạ tầng thực sự phục vụ chỉ huy – kiểm soát (C2) hoặc xử lý dữ liệu UAV như Nga khẳng định, thì các cuộc tấn công có thể gây khó khăn tạm thời cho phối hợp tác chiến. Tuy nhiên, các quan chức Ukraine, bao gồm nghị sĩ phụ trách an ninh mạng, cho biết chưa thấy bằng chứng về thiệt hại đáng kể đối với hệ thống liên lạc quân sự hay cơ quan nhà nước. Ukraine đã xây dựng mạng lưới phân tán và dự phòng khá tốt sau nhiều năm chiến tranh.

Giới chuyên gia quân sự cho rằng ý đồ dài hạn của Nga là buộc Ukraine phải phân tán hạ tầng ra nước ngoài hoặc dưới lòng đất, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả vận hành trong nước. Thủ tướng Ukraine Serhii Koretskyi thừa nhận rằng mọi hạ tầng đều có rủi ro và sẽ như vậy cho đến khi chiến tranh kết thúc.

Tác động tức thời

Thứ nhất, làm gián đoạn dịch vụ dân sự. Khoảng 100.000 hộ gia đình mất Internet, một số kênh truyền hình tạm ngừng phát sóng, dịch vụ ngân hàng và thanh toán điện tử bị ảnh hưởng ở mức độ nhất định. Trong bối cảnh chiến tranh, mất kết nối Internet không chỉ là bất tiện mà còn làm giảm khả năng nhận cảnh báo sớm và duy trì hoạt động kinh tế từ xa.

Thứ hai, tác động mạnh tới nền kinh tế đang suy yếu. Hạ tầng số là “xương sống” của nền kinh tế Ukraine hiện nay. Các cuộc tấn công làm tăng chi phí phục hồi, buộc doanh nghiệp chuyển dữ liệu ra nước ngoài và làm gián đoạn chuỗi cung ứng dịch vụ. Báo Guardian cho rằng quân đội Nga đang đánh vào “trái tim” của nền kinh tế số Ukraine, đúng lúc mùa đông đến gần và áp lực tài chính gia tăng.

Thứ ba, gây hiệu ứng dây chuyền với lĩnh vực năng lượng và chỉ huy. Trung tâm dữ liệu phụ thuộc vào điện ổn định. Khi kết hợp với các cuộc tấn công vào lưới điện (như đợt tấn công quy mô lớn ngày 30/9 vào các nhà máy điện quanh Kiev), rủi ro mất liên lạc kéo dài tăng cao. Việc mất Internet cũng có thể làm phức tạp việc điều khiển từ xa một số hệ thống dân sự và quân sự.

Thứ tư, gia tăng áp lực nhân đạo và sức ép tâm lý. Người dân Ukraine phải chuẩn bị thêm thiết bị dự phòng (Starlink, máy phát điện), trong khi chi phí sinh hoạt vốn đã cao. Các cuộc tấn công cũng làm tăng lo ngại về việc mất kết nối trong những đợt rét đậm. Phía Nga lập luận rằng đây là biện pháp hợp pháp để làm suy yếu khả năng tác chiến của đối phương.

Chiều hướng thời gian tới

Đến ngày 1/10, chiến dịch này của Nga chưa có dấu hiệu dừng lại. Quân đội Nga tiếp tục kết hợp tấn công trung tâm dữ liệu với các đòn đánh vào năng lượng. Mùa đông sắp tới sẽ là bài kiểm tra kép: nếu tình trạng mất điện kéo dài kết hợp với mất Internet và viễn thông, khả năng vận hành các “điểm bất khả chiến bại”, hệ thống cảnh báo và dịch vụ công sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Ukraine đang phản ứng bằng cách tăng cường bảo vệ vật lý, đẩy mạnh dự phòng địa lý, chuyển một phần dữ liệu ra nước ngoài và khuyến khích sử dụng giải pháp vệ tinh. Tuy nhiên, chi phí cao và rủi ro vẫn tồn tại. Việc phân tán quá mức có thể làm giảm tốc độ phản ứng và tăng độ phức tạp quản lý.

Về dài hạn, chiến dịch này cho thấy cuộc chiến đã mở rộng sang không gian số một cách quyết liệt hơn. Nga không chỉ muốn làm tê liệt khả năng quân sự trước mắt mà còn muốn bào mòn sức bền của xã hội Ukraine qua việc làm gián đoạn đời sống số hàng ngày. Ngược lại, Ukraine phải tăng tốc hiện đại hóa, phân tán hạ tầng – một quá trình tốn kém nhưng có thể giúp tăng cường khả năng chống chịu về lâu dài.

Giới chuyên gia nhận định, các cuộc tập kích liên tiếp vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng viễn thông Ukraine trong những tuần cuối tháng 9 đánh dấu sự mở rộng rõ rệt của chiến tranh sang lĩnh vực hạ tầng số. Nga muốn phá vỡ “mạch máu thông tin”, làm suy yếu cả khả năng quân sự lẫn sức sống kinh tế – xã hội của đối phương. Ở phía bên kia, Ukraine đang cố gắng duy trì kết nối bằng mọi giá, xem đây là điều kiện tiên quyết để giữ vững tinh thần kháng cự và hoạt động của nhà nước.

Hệ lụy của chiến dịch trên không chỉ dừng ở việc mất Internet tạm thời. Chúng lan tỏa sang kinh tế, an ninh con người và khả năng chịu đựng trước mùa đông. Trong khi tuyên bố của hai bên vẫn khác biệt sâu sắc về bản chất mục tiêu (quân sự hay dân sự), thực tế trên thực địa cho thấy người dân thường là những người chịu tác động trực tiếp nhất.

Mùa đông 2026-2027 có thể sẽ là phép thử tiếp theo: Liệu Ukraine có đủ khả năng bảo vệ, phục hồi nhanh chóng “xương sống số” của mình, hay những đòn đánh này sẽ tạo ra những khoảng trống khó lấp đầy hơn trong dài hạn.