Hệ luỵ của việc Mỹ xoay trục chính sách từ ‘hợp tác liên minh’ sang ‘quyền sở hữu lãnh thổ’

Các cựu chỉ huy NATO khẳng định Mỹ đã bảo vệ lợi ích toàn cầu bằng mạng lưới căn cứ và liên minh, chứ không cần kiểm soát lãnh thổ như luận điểm của Tổng thống Trump.

Quang cảnh thành phố Nuuk tại Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Wall Street Journal ngày 13/1, tuyên bố của Tổng thống Donald Trump về việc Mỹ cần phải “sở hữu” Greenland để đảm bảo an ninh quốc gia đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các cựu quan chức quốc phòng, ngoại giao và giới nghiên cứu. Họ cho rằng luận điểm này không chỉ đi ngược lại chính sách đối ngoại hàng thập kỷ mà còn đe dọa trực tiếp đến hệ thống liên minh toàn cầu của Mỹ.

Mới đây, ông Trump khẳng định Mỹ nên nắm quyền kiểm soát hoàn toàn Greenland – vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch có diện tích lớn hơn bang Alaska. Theo ông, “quyền sở hữu” là điều kiện tiên quyết để bảo vệ hòn đảo này trước sự dòm ngó của các cường quốc khác như Nga hoặc Trung Quốc, đồng thời nhấn mạnh: “Bạn không thể bảo vệ các hợp đồng thuê theo cách tương tự. Bạn phải sở hữu nó”.

Mâu thuẫn với thực tiễn mạng lưới căn cứ toàn cầu

Tuy nhiên, các chuyên gia quân sự chỉ ra rằng sức mạnh phòng thủ của Mỹ vốn dựa trên mạng lưới căn cứ khổng lồ ở nước ngoài mà không cần quyền sở hữu lãnh thổ.

Theo báo cáo năm 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, Bộ Quốc phòng (hiện là Bộ Chiến tranh) nước này đang quản lý hoặc sử dụng hơn 120 căn cứ tại ít nhất 50 quốc gia. Các phân tích độc lập thậm chí cho rằng con số này có thể lên tới hơn 750 cơ sở tại 80 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hầu hết đất đai được các nước chủ nhà cung cấp thông qua thỏa thuận song phương.

Đô đốc Hải quân Mỹ đã nghỉ hưu James Stavridis, cựu Tư lệnh Tối cao của NATO, khẳng định: “Chúng ta không cần ‘quyền sở hữu’ để tiến hành tất cả các hoạt động mà chúng ta muốn làm”. Minh chứng rõ nhất là các căn cứ tại Nhật Bản (hơn 53.000 binh sĩ) và Đức (hơn 36.000 binh sĩ) – nơi các quốc gia đồng minh không chỉ cung cấp đất mà còn đóng góp chi phí hoạt động.

Nguy cơ suy giảm răn đe

Richard Fontaine, Giám đốc Trung tâm An ninh Mỹ mới, bác bỏ luận điểm của ông Trump khi dẫn chứng rằng Mỹ cam kết bảo vệ nhiều đồng minh (như Israel) mà không sở hữu lãnh thổ của họ, vì cốt lõi của các liên minh là bảo vệ lãnh thổ của nhau.

Cựu Đại sứ Mỹ tại NATO, ông Ivo Daalder, cùng 13 cựu nhà ngoại giao và quan chức an ninh đã công bố bức thư chung cảnh báo:

“Việc chỉ đơn thuần cho rằng Mỹ có thể an toàn nếu sở hữu Greenland đã đặt ra những câu hỏi cơ bản về ý chí bảo vệ các quốc gia mà nước này không sở hữu. Điều này làm suy giảm uy tín của Mỹ và làm giảm khả năng răn đe”.

Greenland có vị trí tối quan trọng, nằm dưới đường bay của các tên lửa đạn đạo liên lục địa tiềm năng từ Nga hoặc Trung Quốc. Hiện nay, Mỹ vận hành một căn cứ của Lực lượng Không gian tại đây để theo dõi các cuộc tấn công tên lửa.

Mặc dù Đan Mạch – thành viên sáng lập NATO – luôn là một “chủ nhà lịch sự” và sẵn sàng thảo luận về việc mở rộng hiện diện quân sự của Mỹ, nhưng họ kiên quyết khẳng định Greenland không phải hòn đảo để tranh giành. Tương lai của vùng đất này thuộc về quyết định của 57.000 cư dân địa phương.

Sự chia rẽ ngay trong nội bộ Mỹ

Bất chấp quan điểm của Nhà Trắng (đại diện bởi Phó Chánh Văn phòng Stephen Miller) cho rằng Greenland “nên là một phần của Mỹ”, nhiều chính trị gia cùng đảng với ông Trump cũng lên tiếng phản đối. Thượng nghị sĩ Thom Tillis (Đảng Cộng hòa) đã gọi những tuyên bố này là “vô lý” và là một “trò đánh lạc hướng”.

Tướng Alexus Grynkewich, Tư lệnh Tối cao NATO, cũng nhấn mạnh rằng sự hợp tác quân sự tại Bắc Cực đang ở mức mạnh mẽ nhất từ trước đến nay thông qua các hoạt động chung của đồng minh, thay vì các hành động đơn phương.

Việc xoay trục chính sách từ “hợp tác liên minh” sang “quyền sở hữu lãnh thổ” của chính quyền Mỹ hiện tại đang tạo ra một tiền lệ chưa từng có, buộc các đồng minh lâu đời của Mỹ phải đặt dấu hỏi về cam kết an ninh chung trong tương lai.